አጭር መዝገበ ቃላት

በዚህ “http://www.example.com/” መልክ የተጻፈ የድር አድራሻን አይተው ከኾነ “http” የሚለውን ቅንጥብ ውሂብ ያስተውላሉ። HTTP (hypertext transfer protocol) ማለት በኮምፒውተርዎ ላይ ያለው የድር መዳሰሻ በርቀት ካለው የድር አገልጋይ ጋር የሚነጋገርበት ቋንቋ ነው። እንደ አለመታደል ኾኖ መደበኛው http በኢንተርኔት ላይ መልዕክትን የሚያስተላልፈው ደህንነቱ ባልተጠበቀ መንገድ ነው። HTTPS (S የምትለዋ በእንግሊዘኛው “ሴኪዩር” የሚለውን ይወክላል ይህም ደህንነቱ የተረጋገጠ ለማለት ነው) ደግሞ ለድረ ገጾች የሚልኩትን ውሂብ እና ከእነርሱ የሚቀበሉትን መረጃ ከሰላዮች ለመከላከል ምስጠራን ይጠቀማል።

PGP ወይም እጅግ መልካም የኾነ ግላዊነት በተግባር ከዋሉት የመጀመሪያዎቹ የአደባባይ ቁልፍ ስነመሰውር ትግበራዎች አንዱ ነው። የPGP ፈጣሪ የኾነው ፊል ዚመርማን በ1991 ፕሮግራሙን ሲጽፈው አራማጆችን እና ሌሎች ሰዎችን ግንኙነቶቻቸውን ለማመስጠር እንዲረዳቸው በማሰብ ነው። ፕሮግራሙ ወደ ሌሎች ሀገራት ሲሰራጭ ፊል ዚመርማን በአሜሪካ መንግሥት ተመርምሯል። በወቅቱ ጠንካራ የአደባባይ ቁልፍ ምስጠራን ጨምሮ ሌሎች መሣሪያዎችን ወደ ውጪ መላክ የአሜሪካን ሕግ የሚተላለፍ ድርጊት ነበር።

PGP እንደ የንግድ ሶፍትዌር ምርትነት በገበያ ላይ አለ። በነጻ በተግባር ላይ ለማዋል ከPGP ጋር ተመሳሳይ መርሆችን የሚጠቀመውን GnuPG (ወይም GPG) የተባለው ሶፍትዌርን ማግኘት ይቻላል። ሁለቱም ተመሳሳይ እና ተተካኪ ስነ ዘዴን ስለሚጠቀሙ ሰዎች GnuPGን እየተጠቀሙ ስያሜውን ግን የ“PGP ቁልፍ” ወይም የ“PGP መልእክት” መላክ ብለው ሲጠቅሱት ይስተዋላሉ።

SMTP በኮምፒውተሮች መካከል ኢሜል ለመላክ የሚያገለግል አንዱ መንገድ ነው። የፕሮግራምዎን SMTP መዋቅሩን (የሚጠቀሙት የኢሜል አገልግሎት ይህንን የሚደግፍ እስከኾነ ድረስ) በመቀየር አብዛኞቹን የኢሜል ፕሮግራሞች በኢሜል ሶፍትዌሩ እና በኢሜል አገልጋዩ መካከል መልዕክትን እንዲያመሰጥሩ አድርገው ማዋቀር ይችላሉ።

SSH (ወይም Secure SHell) በትዕዛዝ መስመር አማካኝነት በርቀት ያለን ኮምፒውተር ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መቆጣጠሪያ ዘዴ ነው። ትእዛዞችን ከመላክ በተጨማሪ በሁለት ኮምፒውተሮች መካከል ያለን የኢንተርኔት ትራፊክ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ማስተላለፍ የSSH ስነስረዓት አንዱ ገጽታ ነው። የSSH አገናኝን ለማዋቀር በርቀት ያለው ስረዓት እንደ SSH አገልጋይ መከወን እና በቅርበት ያለው መሣሪያ ደግሞ የSSH ደምበኛ ፕርግራም ሊኖረው ይገባል።

ለፈጣን የመልዕክት አገልግሎት ክፍተ ምንጨ ኮድ ስርዓት ነው። XMPPን ጎግል ለጎግል ቶክ የሚገለገልበት ሲኾን ፌስቡክ ግን ቀደሞ ይገለገልበት የነበረ ቢኾንም አሁን ግን አቁሟል። ኮርፖሬት ያልኾኑ ነጻ ፈጣን የመልዕክት መላኪያ አገልግሎቶች አብዛኛውን ጊዜ XMPPን ይጠቀማሉ። እንደ ዋትስአፕ ያሉ አገልግሎቶች የራሳቸው ዝግ እና ሚስጢራዊ ስርዓት አላቸው።

ልዕለ መረጃ (ወይም "ስለ ውሂብ ያለ ውሂብ") ከመረጃው ባሻገር ያለ ስለመረጃው የሚናገርር ቅንብር መረጃ ነው። የመልዕክቱ ይዘት ልዕለ መረጃ አይደለም። ነገር ግን መልዕክቱን ማን ላከው፣ መቼ ተላከ፣ ከየት ተላከ እና ለማን ተላከ የሚሉት የልዕለ መረጃ ምሳሌዎች ናቸው። የሕግ ስርዓቶች ከልዕለ መረጃዎች ይልቅ የመረጃውን ይዘት ይከላከላሉ። ለምሳሌ በአሜሪካን ሀገር የሕግ አስፈጻሚ አካላት የግለሰቦችን የስልክ ውይይት ለማዳመጥ የፍርድ ቤት ማዘዣ ማግኘት አለባቸው ነገር ግን ስልክ የደወሉላቸውን ሰዎች ስም ዝርዝርን በቀላሉ ማግኘት ይችላሉ። አብዛኛውን ጊዜ የልዕለ መረጃ በርካታ ነገሮችን ሊገልጽ ስለሚችል እንደ መረጃው ሁሉ በጥንቃቄ መጠበቅ አለበት።

የኮምፒውተርዎ ወይም የመገልገያ መሣሪያዎ ስርዓት መሰበሩን ወይም ሰብሮ ለመግባት መሞከሩን ፍንጭ የሚሰጡ ምልክቶች ።

ምስጢራዊ መልዕክትን ወይም ውሂብን ስሜት እንዲሰጥ የሚያደርግ ነው። ከምስጢራዊነት በስተጀርባ ያለውን ሃሳብ መልዕክቱን እንዲቀበሉ የታቀደላቸው ሰዎች ብቻ መፈታት እንዲችሉ ማድረግ ነው።

በኮምፒውተርዎ ላይ ያለ ውሂብን ደህንነት የመጠበቅ ዕቅድ ካለዎት ጥቂት ቁልፍ ፋይሎችን መርጠው ማመስጠር ወይም በኮምፒውተርዎ የሚገኙትን ሁሉንም ፋይሎች ማመስጠር ይችላሉ። “የሙሉ ዲስክ ምስጠራ” በኮምፒውተር ላይ የሚገኝ ሁሉንም ነገር በምናመስጥርበት ወቅት የምንጠቀመው ቃል ነው። አብዛኛውን ጊዜ ሙሉ ዲስክ ምስጠራን መጠቀም ጥቂት የተመሰጠሩ ፋይሎችን ከማስተዳደር ይልቅ ደህንነቱ የተጠበቀ (እና ብዙውን ጊዜ ቀላል) ነው። ነጠላ ፋይሎችን ለማመስጠር ቢሞክሩ ኮምፒውተርዎ ያለ እርስዎ ዕውቅና ጊዜያዊ ያልተመሰጠረ የፋይሎቹን ቅጂ ሊያስቀምጥ ይችላል። በተጨማሪም አንዳንድ ሶፍትዌሮች ስለ ከምፒውተር አጠቃቀምዎ ያልተመሰጠሩ መረጃዎችን ሊያስቀምጡ ይችላሉ። የአፕል OS X፣ ሊኒክስ እና የዊንዶውስ ከፍ ያሉ ሥሪቶች አብሮ ገነብ የኾነ የሙሉ ዲስክ ምስጠራ አገልግሎት ቢኖራቸውም አብዛኛውን ጊዜ ግን በነባሪ የሚሠሩ አይደሉም።

አንድን መልዕክት ወደ መጀመሪያው ተነባቢ ቅርጽ "መፍታት" ከሚችለው ሰው በስተቀር መልዕክት እንዳይነበብ አድርጎ መቀየር የሚያስችል ሂደት ነው።

ምናባዊ የግል አውታረ መረብ ወይም VPN ኮምፒውተርዎን ድህንነቱ በተጠበቀ መንገድ በአንድ ድርጅት ኢንተርኔት አገልግሎት ላይ የማገናኛ መንገድ ነው። VPNን ሲጠቀሙ ሁሉም በኮምፒውተርዎ ላይ የሚያደጉት የኢንተርኔት ግንኙነትዎ በአንድ ጥቅል ይመሰጠር እና ለሌላኛው ድርጅት ይተላለፋል። በዚህ ድርጅት ምስጠራው እና ጥቅሉ ከተፈታ በኋላ ወደ ተቀባዩ ይተላለፋል። ለእዚህ ድርጅት አውታረ መረብ ወይም በኢንተርኔት ላይ ለሚገኝ ለማንኛውም ኮምፒውተር ከእርስዎ ኮምፒውተር የመጣው ጥያቄ ከእርስዎ ሥፍራ ሳይኾን ከድርጅቱ እንደመጣ መስሎ ይታያል።

በተቋማት ውስጥ VPN ደህንነቱ የተጠበቀ የውስጥ ሀብት አገልግሎትን (ለምሳሌ እንደ የፋይል አገልጋዮች እና ፕሪንተሮች) ለማቅረብ ይውላል። በተጨማሪም በአካባቢ የሚደረግ የኢንተርኔት እገዳን ለማለፍ፣ ወይም በአካባቢ የሚደረግ ስለላን ለማሸነፍ በግለሰቦች ጥቅም ላይ ይውላል።

በአምራቹ ቀድሞ ያልታወቀ በሶፍትዌር ወይም በሃርድዌር ላይ ያለ ስህተት ነው። አምራቹ ስለዚህ መረጃ አግኝቶ እስኪያስተካክለው ድረስ አጥቂዎች ለራሳቸው አላማ ሊጠቀሙት ይችላሉ።

የማይመለከታቸው ሰዎች የመልዕክቱን ይዘት መረዳት ሳይችሉ ከተቀባይ ጋር መልዕክቶችን መላክ እና መቀበል የሚያስችል ሚስጥራዊ ኮድን ወይም መሰውርን ዲዛይን የማድረጊያ ጥበብ ነው።

ከአንድ የተንቀሳቃሽ ስልክ አገልግሎት ሰጭ ኩባንያ አገልግሎትን ለማግኘት በተንቀሳቃሽ ስልክ ቀፎ ውስጥ የሚወጣና የሚገባ አነስተኛ ካርድ ነው። በተጨማሪም ሲም (subscriber identity module) ካርዶች የስልክ ቁጥሮችን እና የጽሁፍ መልዕክቶችን ማስቀመጥ ይችላሉ።

በኮተፒውተር ላይ የሚገኙ ሌሎች ፕሮግራሞች እንዲሰሩ የሚያስችል ፕሮግራም ነው። ዊንዶውስ፣ አንድሮይድ፣ እና አፕል OS X እና iOS የስርዓተ ክወና ምሳሌዎች ናቸው።

በኮምፒውተር ደህንነት ቋንቋ ስጋት ማለት ውሂብዎን ለመጠበቅ የሚያደርጉትን ጥረት ችግር ውስጥ ሊከት የሚችል አደገኛ ክስተት ነው። ስጋት ታቅዶ የሚፈጸም (በአጥቂዎች የታቀደ) ወይም በአጋጣሚ ሊከሰት (እርስዎ ሳያውቁ ኮምፒውተርዎን ከፍተው ያለጥበቃ በአጋጣሚ ትተውት ሄደው) የሚችል አደጋ ሊኾን ይችላል።

ድሮ ኮምፒውተሮች ውሂብን የሚያጠራቅሙት በተሽከርካሪ ማግኔታዊ ዲስኮች ላይ ነው። አሁን አሁን ተንቀሳቃሽ ስልኮች እና አብዛኞቹ የግል ኮምፒውተሮች በማይንቀሳቀሱ የዲስክ አንጻፊዎች በዘላቂነት ውሂቦችን ያጠራቅማሉ። እነዚህ የSSD አንጻፊዎች ውድ ቢኾኑም ከማግኔታዊ ማጠራቀሚያዎች በተሻለ ፈጣን ናቸው። እንደ አለመታደል ኾኖ ከSSD አንጻፊዎች በአስተማማኝ እና በዘላቂ ኹኔታ ውሂብን ማስወገድ አስቸጋሪ ሊኾን ይችላል።

በእንግሊዝኛው አጠራር ማልዌር የሚባሉት ሸረኛ ሶፍትዌሮች ሲኾኑ በመሣሪያዎ ላይ አላስፈላጊ ተግባሮችን እንዲያከናውኑ ተደርገው የተሠሩ ፕሮግራሞች ናቸው። የኮምፒውተር ቫይረሶች ሸረኛ ሶፍትዌሮች ናቸው። በተጨማሪም የማለፊያ ቃልን የሚሰርቁ፣ እርስዎ ሳያውቁ እንቅስቃሴዎን የሚቀዱ፣ ወይም ውሂብዎን የሚያጠፉ ፕሮግራሞች ሸረኛ ሶፍትዌሮች ተብለው ይጠራሉ።

በስነ መሰውር መልዕክትን ማመስጠር ወይም መፍታት የሚያስችል ቅንጥብ ውሂብ ነው።

እጅግ ሸረኛ የኾነ ፕሮግራም ወይም መሳሪያ ሲኾን በመሣሪያዎ የቁልፍ ሰሌዳ ላይ የተጫኗቸውን ቁልፎች (የማለፊያ ቃሎችን እና ሌሎች የግል መረጃዎችን ጨምሮ) በመመዝገብ በድብቅ እነኚህን መረጃዎች ለሌሎች አሳልፎ የሚሰጥ ነው። (ቁልፍ መዝጋቢ በሚለው ሐረግ ውስጥ "ቁልፍ" የሚለው ቃል የሚያመለክተው በቁልፍ ሰሌዳዎ ላይ ያሉትን ቁልፎች ነው)። ቁልፍ መዝጋቢዎች አብዛኛውን ጊዜ ተጠቃሚዎች ተታለው በማውረድ በኮምፒውተራቸው ላይ የሚጭኗቸው ሸረኛ ሶፍትዌሮች ሲኾኑ አልፎ አልፎ ግን በቁልፍ ሰሌዳው ወይም መሣሪያው ላይ በምስጢር የተገጠሙ ሃርድዌር ሊኾኑ ይችላሉ።

የአደባባይ ቁልፍ ስነመሰውርን የሚጠቀሙ ከኾነ በርካታ ቁልፎች የት እንዳሉ ማወቅ ይኖርብዎታል። ይህም ምስጢራዊ ቁልፍዎት፣ የግል ቁልፍዎት፣ የአደባባይ ቁልፍዎት፣ እና እርስዎ የሚገናኙዋቸው ሰዎች የአደባባይ ቁልፎችን ያካትታል። የእነዚህ ቁልፎች ስብስብ አብዛኛውን ጊዜ የቁልፍ መያዣ ተብሎ ይጠራል።

ማንኛውም ኢንተርኔትን በመጠቀም የድምጽ ግንኙነት ለማድረግ የሚያገለግል ቴክኖሎጂ ነው። ወይም በIP ላይ የሚደረግ የድምጽ ዝውውርን ተጠቅሞ በኢንተርኔት አማካኝነት የሚደረግ የስልክ ጥሬ አገልግሎት ነው።

ውሂብ በኔትወክ በሚተላለፍበት ወቅት ኔትወርኩ ላይ ስለላ የሚያካሂዱ አካላት ውሂቡን እንዳያነቡት ያግዳል።

"የኾነ የሚያዉቁት እና ያለዎት ጉዳይ።" የተጠቃሚ ስምን እና የማለፊያ ቃልን ብቻ የሚጠይቁ የመግቢያ ስርዓቶች ክፍተት አላቸው። አንድ ግለሰብ እነዚህን ቅንጥብ መረጃዎች ቢያገኝ (ወይም መገመት ቢችል) መረጃዎች አደጋ ላይ ይወድቃሉ። ባለ ሁለት ማትሪያ ማመሳከሪያን የሚሰጡ አገልግሎቶች ትክክለኛ ማንነትዎን የሚያረጋግጡበት ተጨማሪ የተለየ ማስረጃ እንዲሰጡ ይጠይቅዎታል። ሁለተኛው ማትሪያ አንድ የሚስጥራዊ ኮድ፣ በተንቀሳቃሽ ስልክዎ ላይ ባለ ፕሮግራም የመነጨ ቁጥር፣ ወይም እርስዎ የያዙት እና ማን እንደኾኑ የእርስዎን ማንነት ለማረገገጥ የሚጠቀሙበት መሣሪያ ሊኾን ይችላል። እንደ ባንክ ያሉ ኩባንያዎች እና እንደ ጎግል፣ ፔይፓል እና ትዊተር ያሉ ዋና ዋና የኢንተርኔት አገልግሎት ሰጪዎች ባለ ሁለት ማትሪያ ማመሳከሪያ አገልግሎትን ይሰጣሉ።

በድሮ የኮምፒውተር ታሪክ ተርሚናል ስክሪን እና የቁልፍ ሰሌዳ ያለው ተጠቃሚውን ከአገልጋይ ኮምፒውተሩ ጋር የሚያገናኝ ስርዓት ነበር። በአሁኑ ጊዜ ግን በትዕዛዝ መስመር አማካኝነት ኮምፒውተሮችን (በቅርብ ወይም በሩቅ ያሉ) ለማነጋገር የሚጠቅም ፕሮግራም ነው።

በዚህ መመሪያ መሰረት የአጥቂ ችሎታ ማለት ዓላማው ግቡን እንዲመታ የሚያስችለው አቅም ነው። ለምሳሌ የአንድ ሀገር የደህንነት መሥሪያ ቤት የስልክ ጥሪዎችን ማዳመጥ የሚያስችል ችሎታ ሊኖረው ይችላል። ጎረቤቶች ደግሞ እርስዎን በመስኮት የመከታተል ችሎታ ሊኖራቸው ይችላል። አንድ አጥቂ ችሎታ አለው" ማለት ያለውን ችሎታ በተግባር ላይ ያውለዋል ማለት ላይኾን ይችላል። ነገር ግን በተግባር ላይ ሊያውለው ይችላል ብለው በማሰብ ቅድመ ዝግጅት ማድረግ ይጠበቅብዎታል ማለት ነው።

ክፍት ምንጨ ኮድ ሶፍትዌር ወይም ነጻ ሶፍትዌር ተጠቃሚዎች ኮዱን ሊያሻሽሉት እና እንደ አዲስ ደግመው ሊሰሩት በሚችል መንገድ በነጻ የሚሰራጭ ሶፍትዌር ነው። እንደ "ነጻ ሶፍትዌር" የሚታወቅ ቢኾንም ያለ ምንም ዋጋ በነጻ የሚገኝ ሶፍትዌር ነው ማለት ላይኾን ይችላል። የFLOSS ፕሮግራመሮች ልገሳን፣ ወይም ለአገልግሎት ድጋፍ ወይም ለቅጂ ክፍያን ሊጠይቁ ይችላሉ። ሊኑክስ እንደ ፋየርፎክስ እና ቶር ሁሉ ነጻ እና ክፍት ምንጨ ኮድ የኾነ ፕርግራም ምሳሌ ነው።

ንቁ ያልኾነ አጥቂ ማለት የመስመር ላይ ግንኙነትዎን የሚሰማ ነገር ግን በቀጥታ መልዕክቱን ይዘት መቀየር የማይችል ማለት ነው።

የማለፊያ ቃላት ካዝናን ለመክፈት የሚጠቀሙት የማለፊያ ቃል ወይም ፕሮግራሞችን ወይም መልዕክቶችን የሚከፍቱበት ዋነኛ መንገድ ነው። አብይ የማለፊያ ቃልን በተቻለ መጠን ጠንካራ ማድረግ ይኖርብዎታል።

አጥቂዎ የእርስዎ የደህንነት ግቦች ላይ ጥቃት ለመሰንዘር የሚሞክር ሰው ወይም ድርጅት ነው። ያሉትን ነባራዊ ኹኔታዎች መሠረት በማድረግ አጥቂዎች የተለያዩ ሊኾኑ ይችላሉ። ለምሳሌ ወንጀለኞች በካፌ ውስጥ ያለ መረብን ሊሰልሉ እንደሚችሉ፣ ወይም ትምህርት ቤት የክፍሎ ተማሪዎች ሊሰልሉዎት ሊጠረጥሩ ይችላሉ። አብዛኛውን ጊዜ አጥቂዎች ሃሳባዊ ናቸው።

ኢንተርኔትን ማጥለል የሚለው ቃል ማገድ እና ቅድመ ምርመራን ለዘብ ባለ ሃሳብ ለመግለጽ ጥቅም ላይ የሚውል ቃል ነው።

"ከመስመር ውጪ" ማለት እየተጠቀሙት ካለው የመገናኛ መንገድ ውጪ የኾነ የመገናኛ መንገድ ነው። ደህንነቱ ያልተጠበቀ ስርዓትን ተጠቅመው እየተነጋገሩት ያለውን ሰው ማንነት ለማረጋገጥ አብዛኛውን ጊዜ አነስተኛ ተመሳሳይ የጥቃት ተጋላጭነት ባለው ሌላ የመገናኛ መንገድ አማካኝነት መገናኘትን ይጠይቃል። ለምሳሌ የአንድን ሰው ትክክለኛ የአደባባይ ቁልፍ እንደሚጠቀሙ ለማረጋገጥ ቁልፉን ተጠቅመው ምስጢራዊ መልዕክትን ከመላክዎት በፊት በአካል ተገናኝተው ቁልፉን ማረጋገጥ ይችላሉ።

ፈጣን የመልዕክት ስርዓቶች አብዛኛውን ጊዜ ያልተመሰጠሩ ናቸው። OTR ወይም ከምዝገባ ውጪ በፈጣን የመልዕክት ስርዓቶች ውስጥ ምስጠራን የማበልጸጊያ መንገድ ነው። በመኾኑም እንደ ፌስቡክ ቻት፣ ወይም  ጎግል ቻት ወይም ሃንግአውት፣ ያሉ ታዋቂ የግንኙነት መረቦችን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መጠቀም ያስችልዎታል።

ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ እንድ መልዕክት በላኪው ወደ ሚስጥራዊ መልዕክት መቀየሩን እና በተቀባዩ ብቻ መፈታት መቻሉን የሚያረጋግጥ ስርዓት ነው። ሌሎች የምስጠራ ዓይነቶች በሦስተኛ ወገን የሚደረግ ምስጠራ ላይ የተመሰረቱ ሊኾኑ ይችላሉ። ይህ ማለት አመስጣሪዎቹ አካላት በዋናው መልዕክት መታመን አለባቸው ማለት ነው። ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ አብዛኛውን ጊዜ ደህንነቱ የተሻለ እንደኾነ ይታሰባል። ምክንያቱም ምስጠራውን መስበር ወይም ጣልቃ መግባት የሚችሉ አካላትን ቁጥር በመቀነሱ ነው።

ኩኪዎች ድረ ገጾች የድር መዳሰሻዎን እንዲያውቁ የሚያደርጉ የድር ቴክኖሎጂ ናቸው። በዋናነት ኩኪዎች የተዘጋጁት ድረ ገጾች የመስመር ላይ ግብይቶች ማድረግ እንዲችሉ፣ ምርጫዎችን ለማስቀመጥ ወይም በድረ ገጽ ገብተው እንዲቆዩ ለማድረግ ነው። በተጨማሪም የድር ጉብኝትዎን እና የማንነትዎን መገለጫ እንዲሰበስቡ ያስችላሉ። ስለዚህም ድረ ገጾች ፤ ምንም እንኳን በዚያ ድረ ገጽ መለያ ባይኖርዎት ወይም በመለያዎ ውስጥ ያልገቡ ቢኾኑ፤ እርስዎን እንዲያውቁ እና የት እንደሚሄዱ፣ ምን አይነት መሣሪያን እንደሚጠቀሙ፣ እና ምን ዓይነት ዝንባሌ እንዳለዎት ሊያውቁ ይችላሉ።

የፍላሽ ዲስክ፣ የሶሊድ ስቴት አንጻፊዎች (SSD) እና ሌሎች የዲጂታል ማጠራቀሚያዎች በተደጋጋሚ ቢጻፍባቸው ሊነትቡ እና ሊያልቁ ይችላሉ። ንትበትን አመጣጣኝ የሚባለው ንትብትን ለመከላከል ውሂብን በተመጣጣኝ መልኩ በሁሉም ሥፍራ ላይ እንዲሰራጭ የሚያደርግ ዘዴ ነው። ዋናው ጥቅሙ የመሣሪያዎች የአገልግሎት ዘመን እንዲራዘም ማድረግ ነው። ለድህንነታቸው የሚጠነቀቁ ሰዎች የንትበት አመጣጣኝ መሣሪያ ውሂባቸውን ለዘላለሙ ለማጥፊያነት ከሚጠቀሙበት መሣሪያ አሰራር ጋር ጣልቃ በመግባት እንዳይረብሽ ያሳስባቸዋል። በፍላሽ ዲስክ ወይም በሶሊድ ስቴት አንጻፊዎች (SSD) ላይ ያሉ ሰነዶችን ደህንነቱ የተረጋገጠ የፋይል ማጥፋት ሂደትን ከማመን ይልቅ የሙሉ ዲስክ ምስጠራን መጠቀም የተሻለ ጥበቃ ሊያደርግ ይችላል። ምስጠራ ከትክክለኛው የማለፊያ ሐረግ ውጪ በአንጻፊው ላይ ማንኛውንም ፋይል ለማገገም (መልሶ ለማምጣት) የሚከወነውን ጥረት አዳጋች በማድረግ ደህንነቱ የተረጋገጠ ስረዛን በሚያደርጉበት ወቅት የሚያጋጥሞትን ችግር ይቀርፋል።

አብዛኞቹ መሣሪያዎች ውሂቦትን እንዲያስወግዱ ይፈቅዳሉ። ለምሳሌ አንድን ሰነድ ጎትተው የውግድ ቅርጫት ውስጥ መክተት ወይም በፎቶ አልበም ውስጥ ዴሊት የሚለውን መጫን ይችላሉ። ነገር ግን ፋይልን ካለበት ሥፍራ ማስወገድ የፋይሉ ዋና ቅጂ ለዘላለሙ መሰረዝ ወይም ማጥፋት ማለት አይደለም። ውግድ መላሽ ፕሮግራሞች በመሣሪያው ባለቤት ወይም መሣሪያውን የመጠቀም አቅም ባላቸው ሌሎች ግለሰቦች አንዳንድ የተወገዱ ውሂቦችን ለማገገም የሚጠቀሟቸው መተግበሪያዎች ናቸው። ውግድ መላሽ ፕሮግራሞች ሳያውቁ በስህተት የራሳቸውን ውሂብ ለሚያስወግዱ ወይም ውሂባቸው ኾን ተብሎ ለተወገደባቸው (ለምሳሌ ከካሜራው ላይ ፎቶዎቹን እንዲያስወግድ የተገደደ ፎቶ አንሺ) ጠቃሚ ናቸው። ነገር ግን እነኚሁ ፕሮግራሞች ሚስጥራዊ ውሂቦችን ለዘላለሙ ማጥፋት ለሚፈልጉ ግለሰቦች ስጋት ናቸው። ውሂብን ስለመደምሰስ እንዲኹም ውግድ መላሽ ፕሮግራሞች በዘመናዊ መሣሪያዎች ላይ እንዴት እንሚሰሩ ለበለጠ መረጃ ውሂብዎን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ማጥፋት የሚለውን ይመልከቱ።

በስጋት ሞዴል ጥበቃ ሊደረግለት የሚገባ ማንኛውም ቅንጥብ ውሂብ ወይም መሣሪያ ነው።

IMAP፤ አብዛኞቹ የኢሜል ፕሮጋራሞች ኢሜሎችን ከሚልኩ ፣ ከሚቀበሉ እና ከሚያጠራቅሙ አገልጋዮች ጋር የሚገናኙበት መንገድ ነው ። በኢሜል ፕሮጋራምዎት ላይ የIMAPን መዋቅሮች በመቀየር ኢሜልዎትን ከሌላ አገልጋይ እንዲጭን ማድረግ ይችላሉ። ወይም ኢሜልን በኢንተርኔት ላይ ወደ እርሶ የሚያስተላልፈውን የደህንነቱን እና የምስጠራውን ደረጃ ማስተካከል ይችላሉ ።

አንድ መኖሪያ ቤት ወይም ተቋም ድብዳቤን ለመቀበል የፓስታ አድራሻ እንደሚያስፈልገው ሁሉ ከኢንተርኔት ጋር ግንኙነት ያለው መሣሪያ እንዲሁ ወሂብን ለመቀበል የራሱ አድራሻ ያስፈልገዋል ። ይህ አድራሻው የIP (Internet Protocol) አድራሻ ይባላል። ከአንድ ድረገጽ ወይም ከመስመር ላይ ካለ አገልጋይ ጋር ሲገናኙ የራስዎን የIP አድራሻ ይገልጻሉ። ይህ እውነተኛ ማንነትዎን ይገልጻሉ ማለት ላይኾን ይችላል ( የIP አድራሻን ተጠቅሞ ግንኙነት እየተደረገበት ያለውን አድራሻ ወይም ኮምፒውተሩ የማን እንደኾነ ማመልከት አዳጋች ነው)። የIP አድራሻ ስለ እርስዎ አንዳንድ መረጃዎችን ለምሳሌ ግምታዊ የኾነን የመኖሪያ ክልልዎን ወይም የኢንተርኔት አገልግሎት ሰጪዎን ስም አሳልፎ ሊሰጥ ይችላል። እንደ ቶር ያሉ አገልግሎቶች የIP አድራሻዎን በመደበቅ የመስመር ላይ ድብቅነትን ያጎናጽፍዎታል።

የምስጢር ቁልፍን መጠቀም ባይችሉ ወይም ሚስጥራዊነቱ ቢያበቃ ምን ሊፈጠር ይችላል? የመሻሪያ ምስክር ወረቀት ቁልፉን ከዚህ በኋላ እንደማያምኑት ለማሳወቅ መፍጠር የሚችሉት ሰነድ ነው። ይህንን ሰነድ መፍጠር የሚችሉት ቁልፉ እስካለዎት ድረስ ሲኾን ወደፊት ሊያገጥምዎት ለሚችል አደጋ ደህንነቱ በተጠበቀ ቦታ ያስቀምጡት።

የማለፊያ ሐረግ እንደ ማለፊያ ቃል የሚያገለግል ነው። "የማለፊያ ሐረግ" የሚለውን የምንጠቀመው የማለፊያ ቃል አንድ ቃልን የያዘ በመኾኑ እርስዎን ለመከላከል በጣም አጭር ስለኾነ ነው። ስለዚህም ረዥም ሐረግን መጠቀም የተሻለ ደህንነትን እንደሚሰጥ ለማስገንዘብ ነው። ለተሻለ ገለጻ የዌብኮሚክ XKCD የኾነውን ይህን ገጽ http://xkcd.com/936/ ይጎብኙ።

አንድ ዋና የማለፊያ ቃልን በመጠቀም የማለፊያ ቃሎችዎን ማመስጠር እና ማጠራቀም የሚያስችል መሣሪያ ነው። ይህን መሣሪያ መጠቀም በተለያዩ ድረ ገጾች እና አገልግሎቶች ላይ የተለያዩ የማለፊያ ቃሎችን ማስታወስ ሳይጠበቅብዎት አገልግሎቱን እንዲያገኙ ይረዳዎታል።

የምስጠራ ቁልፍ መልዕክትን ወደ ቅርጽ አልባ መልክ በመቀየር እንዳይነበብ የሚያደርግ ቅንጥብ መረጃ ነው። በአንዳንድ ኹኔታዎች መልዕክቱን ለመፍታት ተመሳሳይ የምስጠራ ቁልፍን መጠቀም ያስፈልጋል። በሌላ ኹኔታ ደግሞ መልዕክቱን የማመስጠሪያ ቁልፍ እና የመፍቻ ቁልፍ የተለያዩ ናቸው።

የተመሰጠረ ፈጣን የመልዕክት አገልግሎትን ተጠቅመው ከጓደኛዎ ተኽላይ ጋር እያወሩ ነው እንበል። እየተነጋገሩ ያሉት በትክክል ከሱ ጋር እንደኾነ ለማጣራት ለመጀመሪያ ጊዜ የተገናኙት የት ከተማ ላይ እንደኾነ እንዲነግርዎት ይጠይቁታል። ‘ጅማ’ ብሎ ይመልስልዎታል። ይህም ትክክል ነው። እንደ አለመታደል ኾኖ ሁለታችሁ ሳታስተውሉት ሌላ ግለሰብ የመስመር ላይ ግንኙነታችሁን ጠልፎ ይሰማል። ለመጀመሪያ ጊዜ ከተኽላይ ጋር በመስመር ላይ ሲገናኙ በትክክል ከተኽላይ ጋር ሳይኾን ከዚህ ማንንቱ ከማይታወቅ ግለሰብ ጋር ኾኖ እሱ ደግሞ ከጓደኛዎት ተኽላይ ጋር ያገናኞታል። እርስዎ ጥያቄውን ያቀረብኩት ለተኽላይ ነው ብልው ሲያስቡ ጥያቄውን በእርግጥ የጠቁት ግን በመሃከል ለገባው ግለሰብ ነው። ግለሰቡም ጥያቄዎትን ተቀብሎ ለጓደኛዎ ለተኽላይ ያስተላልፋል። መልሱንም ተቀብሎ ለእርስዎ ይሰጣል። ምንም እንኳ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ከተኽላይ ጋር እንደሚገናኙ ቢያስቡም፤ እየተገናኙ ያሉት ግን ከሰላዩ ጋር ነው። በተመሳሳይ ተኽላይም እንዲሁ ያስባል። ይህ የሰርጎ ገብ ጥቃት ይባላል። በመሃል ሰርጎ በመግባት ስለላ የሚያካሂድ አጥቂ የእርስዎን ግንኙነቶች እንደ ፈለገ ከመሰለሉም ባሻገር በግንኙነትዎ መካከልም አሳሳች መልዕክቶችን ሊያስገባ ይችላል። ደህንነት ተኮር የኢንትርኔት ግንኙነት ሶፍትዌሮች ሁሉንም ዓይነት የኢንተርኔት ግንኙነቶች የመሰለል አቅም ካላቸው ከሰርጎ ገብ ጥቃቶች መከላከል አለባቸው።

ሰነዶችን ከአንድ ኮምፒውተር ሌላ ራቅ ያለ ሥፍራ ወደሚገኝ ኮምፒውተር የማስተላለፊያ ቆየት ያለ መንገድ ነው። አብዛኞቹ የFTP ፕሮግራሞች (እና ፋይሎቹን የሚያጠራቅሙት የFTP አገልጋዮች ) ሥራ በድር መዳሰሻዎች እና በድር አገልጋዮች ወይም እንደ ድሮፕቦክስ ባሉ የፋይል ማዋደጃ ፕሮግራሞች ተተክተዋል።

በኮምፒውተርዎ ላይ ወይም በሌላ መሣሪያዎት ላይ ውሂብዎት የሚጠራቀምበት ሥፍራ ነው። የሰነድ ስርዓት የግል ዶክመንቶችን እና ማስታወሻዎችን በቀላሉ እንዲገኟቸው የሚጠያራቅሙበት ስርዓት ነው።

ለውሂብዎ ምን ዓይነት ጥበቃን ማድረግ እንደሚፈልጉ በትኩረት የሚያስቡበት ብልሃት ነው። ከሁሉም ዓይነት ማታለሎች ወይም ጥቃቶች ራስን መከላከል አዳጋች ነው። ስለዚህ ውሂብዎን ምን ዓይነት ሰዎች ሊፈልጉት እንደሚችሉ፣ ከውሂቡ ምን ሊፈልጉ እንዳሰቡ እና እንዴት ሊያገኙት እንደሚችሉ በትኩረት ማሰብ ይኖርብዎታል። ምን አይነት ጥቃት ሊሰነዘርብኝ ይችላል ብሎ አስብዎ አስቅድሞ ጥቃቱን ለመከላከል ማቀድ የስጋት ሞዴል ይባላል። የስጋት ሞዴልዎን ከአወጡ በኋላ አደጋው የመድረሱን የመኾን ዕድል ትንተና ማካሄድ ይችላሉ።

 

የአደባባይ ቁልፍ ምሰጠራን ሲጠቀሙ መልዕክቱን ለማመስጠር የሚጠቀሙት ቁልፍ ባለቤትነቱ የመልዕክቱ ተቃባይ መኾኑን እርግጠኛ መኾን ይኖርብዎታል (የቁልፍ ማረጋገጫን ይመልከቱ)። ለእዚህ ሂደት PGP የማቃለያ መንገድ አለው። ይህም ‘ይህ ቁልፍ ባለቤትነቱ የእዚህ ግለሰብ ነው ብዬ አምናለሁ እና እርስዎ የሚያምኑኝ ከኾነ እርስዎም ይህንኑ ይቀበሉ’። የአንድን ግለሰብ ቁልፍ ይህ ነው ብሎ በአደባባይ ማወጅ ‘ቁልፋቸውን መፈረም’ ይባላል። ይህ ማለት ማንኛውም ቁልፉን የሚጠቀም ሰው እርስዎ ስለቁልፉ ያወጁትን ይመለከታል ማለት ነው። ሁሉም ሰው እርስ በእርሱ ቁልፉን እንዲያረጋግጥ ለማበረታት የ PGP ተጠቃሚዎች የቁልፍ መፈረሚያ ድግሶች ያዘጋጃሉ። ድግሶቹ ድግስ ቢኾኑም እንደ ስማቸው የሚያስደስቱ አይደሉም።

በአደባባይ ቁልፍ ስነመሰውር እያንዳንዱ ግለሰብ የቁልፎች ስብስብ አለው። ደህንነቱ የተጠበቀ መልዕክት ለመላክ የሚላክለትን ሰው ቁልፍ በመጠቀም መልእክቱን ያመሰጥሩታል። አጥቂዎች የእነርሱን ቁልፍ እንዲጠቀሙ ሊያታልሉዎት ይችላሉ። ይህ ማለት በታቀደለት ተቀባይ ፋንታ የላኩትን መልዕክት አጭበርባሪዎች ማንበብ ይችላሉ ማለት ነው። ይህ እንዳይከሰት የኾነ ቁልፍ በአንድ ግለሰብ ጥቅም ላይ እንደሚውል ማረጋገጥ ይኖርብዎታል። የቁልፍ ማረጋገጫ አንድ ቁልፍን ከአንድ ግለሰብ ጋር የሚያዛምዱበት ማንኛውም ዓይነት መንገድ ነው።

በኮምፒውተር ደህንነት ቋንቋ ለአደጋ የተጋላጭነት አዝማሚያ ትንተና ስጋቶች የመከሰት ዕዳላቸው ምን ያህል እንደኾነ ማስላት ሲኾን ለመከላከልም ምን ያህል ጥረት እንደሚያስፈልግ መረጃን ይሰጣሉ። በውሂብዎ ላይ ያለዎትን ቁጥጥር ወይም የመጠቀም ችሎታ ሊያጡ የሚችሉባቸው ብዙ የተለያዩ መንገዶች ቢኖሩም አንዱ ከሌላኛው የመከሰት ዕድሉ የተለያየ ነው። ተጋላጭነትን መገምገም ማለት የትኞቹን ስጋቶች የምር መውሰድ እንዳለብዎት እና ጊዜ ወስዶ ለማሰብ የትኖቹ ስጋቶች ብዙም ጉዳት የማያደርሱ (ወይም ለመከላከል በጣም አዳጋች እንደኾኑ) ወይም የመከሰት ዕድላቸው አናሳ እንደኾነ መወሰን ማለት ነው። የስጋት ሞዴልን ይመልከቱ።

"የትዕዛዝ መስመር" ቆየት ያለ ተከታታይ እና ራስ መር ትዕዛዞችን ለኮምፒውተር መስጠት ማለት ነው። (በሳይንስ ልቦለድ ፊልሞች ውስጥ ተስጥዖ ያላቸው ብልህ ሕጻናት በጥቁር ስክሪን ላይ የሚያስገቧቸውን አረንጓዴ እና ረዘም ያሉ ጽሑፎች ካስታውሱ የትዕዛዝ መስመር ስንል እንደነሱ ያሉትን ማለታችን ነው)። የትዕዛዝ መስመር መሣሪያን ለመጠቀም ተጠቃሚው የተለያዩ ትዕዛዞችን ተርሚናል ኢሙሌተር በሚባል መስኮት ላይ ጽፎ በቁልፍ ሰሌዳ ላይ የሚገኝውን የኢንተር ወይም የሪተርን ቁልፍን ሲጫን በዛው መስኮት ላይ ለትዕዛዙ መልስ ያገኛል። አሁን ድረስ የዊንዶስ፣ የሊኒክስ እና የአፕል ዴስክቶፕ ኮምፒውተሮች ይህንን የትእዛዝ መስመር ማስኬጃ ሶፍትዌር መጫን ይፈቅዳሉ። በተጨማሪም አንድ አንድ የተንቀሳቃሽ ስልኮች ትክክለኛ መተግበሪያ ካገኙ የትዕዛዝ መስመርን ማስኬድ ይችላሉ። የትዕዛዝ መስመር ከኮምፒውተርዎት ስርዓተ ክውና ጋር አብረው ተጭነው የሚመጡ ሶፍትዌሮችን ለማሠራት ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል። አንድ አንድ የሚወርዱ በተለይም ለቴክኒካዊ ነገሮች የሚጠቅሙ ፕሮግራሞች በልምድ በምንጠቀምባቸው አዶዎች እና ቁልፎች ምትክ የትዕዛዝ መስመርን ይጠቀማሉ። የትእዛዝ መስመር ከባድ ሊመስልዎት አይገባም። ይኹንና ተገቢውን ውጤት ለማግኘት ትክክለኛ የፊደሎችን እና የአሃዞችን ቅደም ተከተል ማስገባት ግን ያስፈልጋል። አብዛኛውን ጊዜ የሚፈልጉትን ውጤት ካላገኙ ማድረግ የሚጠበቅብዎት ምን እንደኾነ ግልጽ አይደለም።

የትዕዛዝ እና ቁጥጥር ሰርቨር (C&C or C2) በሸረኛ ሶፍትዌር ለተጠቁ መገልገያዎች ትዕዛዝ የሚያስተላለፍ እና ከእነዚህ ከተጠቁ መገልገያዎች መረጃን የሚቀበል ኮምፕዩተር ነው፡፡ አንዳንድ ሰርቨሮች C&C በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ መገልገያዎች ይቆጣጠራሉ፡፡

የንግድ ምናባዊ የግል ኔትወርክ የግል አገልግሎት አቅራቢ ሲኾን የኢንተርኔት ግንኙነትዎን በአገልግሎት ሰጪው ኔትወርክ አማካኝነት ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ያከናውናል። ጥቅሙም የሚልኩትም ኾነ የሚቀበሉት ሁሉም ውሂብ ከአካባቢው ኔትወርክ የተደበቀ እንዲኾን ማድረግ ነው። በመኾኑም በአቅራቢያዎ ካሉ ወንጀለኖች፣ የማይታመኑ የኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢዎች ወይም የኢንተርኔት ካፌዎች የተጠበቁ ኖዎት። የVPN አገልግሎት አቅራቢዎ ያለው በውጪ አገር ሊኾን ይችላል። ይህም ግንኙነትዎን ከመንግሥት ለመከላከል ወይም በሀገር ውስጥ የሚደረግ እገዳን ለማለፍ ጠቃሚ ነው። የጎንዮሽ ጉዳቱ አብዛኞቹ የኢንተርኔት ግንኙነቶች በንግድ የVPN ሰጪው በኩል መታየት መቻላቸው ነው። ይህ ማለት የንግድ VPN አቅራቢው (እና አገልግሎት ሰጪው የሚገኝበት ሀገር) የእርስዎን የኢንተርኔት ትራፊክ እንደማይሰልል ዕምነት ሊኖርዎ ይገባል።

የማለፊያ ቃል አብዛኛውን ጊዜ በከፊል ቋሚ ነው። አንዴ ካዋቀሩት እስኪቀይሩት ወይም መልሰው እስኪያዋቅሩት ድረስ መጠቀም ይችላሉ። የአንድ ጊዜ የማለፊያ ቃል የሚያገለግለው ለአንዴ ብቻ ነው። አንዳንድ የአንድ ጊዜ የማለፊያ ቃል ስርዓቶች የሚሠሩት በርካታ የአንድ ጊዜ የማለፊያ ቃሎችን መፍጠር የሚችሉ መሣሪያዎችን ወይም ፕሮግራሞችን በመጠቀም ነው። እነዚህን የአንድ ጊዜ የማለፊያ ቃሎች ተራ በተራ መጠቀም ይችላሉ። ይህ የሚጠቅመው የማለፊያ ቃልዎን ማስገባት ባለብዎት ስርዓት ውስጥ የቁልፍ መዝጋቢ እንደተጫነ ከጠረጠሩ ነው።

ኢንተርኔትን ጨምሮ ከሁሉም አውታረ መረቦች የተገለለ ኮምፒውተር ወይም ኔት ዎርክ የአየር ክፍተት የተፈጠረለት ይባላል።

የተለምዶ የማመስጠሪያ ስርዓቶች መልዕክትን ለማመስጠር እና ለመፍታት ተመሳሳይ ምስጠራን ወይም ቁልፍን ይጠቀማሉ። ስለዚህ "bluetonicmonster" በሚል የማለፊያ ቃል ሰነድን ከተመሰጠረ እርስዎ ይህንን ለመፍታት ሰነዱን እና "bluetonicmonster" የሚለውን ምስጢር ማግኘት ይኖርብዎታል። የአደባባይ ቁልፍ ምስጠራ ሁለት ቁልፎችን ይጠቀማል።አንዱ ለማመስጠር የሚያገለግል ሲኾን ሌላኛው ደግሞ ምስጢሩን ለመፍታት ነው። ይህ በርካታ ጥቅሞች አሉት። አንደኛው ጥቅም ሰዎች የሚልኩልዎትን መልዕክቶች የሚያመሰጥሩበትን ቁልፍ መስጠት ይችላሉ (ሌላኛውን ቁልፍ በሚስጥር እስካቆዩ ድረስ)። እናም ይህ ቁልፍ ያለው ማንኛውም ግለሰብ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ከእርስዎ ጋር ግንኙነት ማድረግ ይችላል። ለሰዎች የሚሰጡት ቁልፍ "የአደባባይ ቁልፍ" ይባላል። የዚህም ዘዴ ስያሜ የመጣው ከዚህ ነው። የአደባባይ ቁልፍ ምስጠራ ኢሜሎች እና ፋይሎችን ለማመስጠር እጅግ መልካም የኾነ ግላዊነትን (PGP or Pretty Good Privacy)፣ ፈጣን የጽሁፍ መልዕክትን ለማመስጠር OTRን እና ለድር መዳሰሻዎች SSL/TLSን ይጠቀማል።

እንደ PGP ያለ የአደባባይ ቁልፍ ስነመሰውርን ለሚጠቀም ግለሰብ ደህንነቱ የተጠበቀ መልዕክትን ለመላክ ቢያቅዱ፤ መልዕክቱን ለማመስጠር መጠቀም ያለብዎትን ቁልፍ ማወቅ ይኖርብዎታል። የአደባባይ ቁልፍ አገልጋይ ለእነዚህ ቁልፎች እንደ ስልክ ቁጥር መዝገብ በመኾን ያገለግላል። ይህም ሶፍትዌሩ የኢሜል አድራሻን፣ ስምን፣ ወይም የጣት አሻራ ቁልፍን በመጠቀም ሙሉ ቁልፉን ፈልጎ ለማውረድ ይፈቅዳል። ብዙ የPGP የአደባባይ ቁልፍ አገልጋዮች ቢኖሩም አብዛኛውን ጊዜ የቁልፍ ስብስባቸውን የሚጋሩት ግን እርስ በእርሳቸው ነው። የቁልፍ አገልጋዮች የሚያትሟቸው ቁልፎች እውነተኛ ወይም ሀሰተኛ እንደኾኑ አያረጋግጡም ። የአደባባይ ቁልፍ አገልጋይ ላይ ማንም ሰው በሌላ ሰው ስም ቁልፍን ሊጭን ይችላል። ይህ ማለት በቁልፍ አገልጋይ ላይ ከአንድ ሰው ስም ወይም ኢሜል ጋር የተያያዘ ቁልፍ የዛ ሰው እውነተኛ ቁልፍ ላይኾን ይችላል ማለት ነው። የቁልፉን እውነተኛነት ለማጣራት ፊርማውን ማጣራት ወይም በሚታመን መንገድ የጣት አሻራውን ከዋናው ተጠቃሚ ጋር ማረጋገጥ ይኖርብዎታል።

PGP የሌሎች ሰዎችን ቁልፍ እንዲፈርሙ ይፈቅዳል። ይህም የእርስዎን ቁልፍ በመጠቀም አንድ ቁልፍ የኾነን ግለሰብን ለማግኘት ትክክለኛው ቁልፍ እንደኾነ የሚያረጋግጡበት መንገድ ነው። ይህም እውነተኛውን ከሀሰተኛ ቁልፍ ለመለየት ታስቦ የተዘጋጀ ነው። ተጠቃሚዎች የሚያውቋቸውን እና ግንኙነት የሚያደርጓቸውን ግለስቦች ትክክለኛ ቁልፍ ከፈረሙ ሌሎች ሰዎች በእነኚህ ፊርማዎች አማካኝነት ቁልፎቹ እውነተኛ እንደኾኑ ማረጋገጥ ይችላሉ። ከቁልፍ አገልጋይ ቁልፍ ሲያወርዱ የቁልፉን እውነተኝነት የሚያረጋገጥ የሌሎች ሰዎች ፊርማን አብረው ሊያወርዱ ይችላሉ። እነዚህን ሰዎች በእርግጥም ከአወቋቸው እና የእነርሱ እውነተኛ ቁልፍ ካለዎት አዲስ በአወረዱት ቁልፍ ተጨማሪ መተማመኛ ይኖርዎታል። ይህ የማረጋገጫ ሂደት የመተማመኛ ድር ይባላል። የእዚህ የማረጋገጫ ሂደት ጥቅሙ ያልተማከለ እና በአንድ ባለ ስልጣን ቁጥጥር ስር አለመኾኑ ነው። ስለዚህ ለአዲስ አንድ ቁልፍን ተጠቅመው ለግለሰብ መልዕክት ሲጽፉ የኾነ ኩባንያን ወይም መንግሥትን ማመን አይጠበቅብዎትም። በምትኩ የራስዎን ማኅበራዊ መረብን ማመን ይችላሉ። የመተማመኛ ድር ዋነኛ የጎንዮሽ ጉዳቱ የሌሎች ሰዎችን ቁልፍ ሲፈርሙ እውቂያዎት እነማን እንደኾኑ ለመላው ዓለም ማሳበቁ ነው። ይህም በግል የሚያገኟቸው ሰዎችን ዝርዝር እና ማንነት አደባባይ ያወጣዋል። በተጨማሪም መተማመኛ ድርን በትክክል ለመጠቀም ሠፊ ጊዜ እና ትኩረት የሚፈልግ ሲኾን አንዳንድ የማኅበረሰቡ አባላት በጥቂቱ ወይም ጭራሽኑ አጠቀሙትም።

አንዱ የግል ቁልፍዎ ቢሰረቅ እንኳን የቀድሞ ግንኙነትዎ ደህንነት እንደተጠበቀ የሚያረጋግጥ ደህንነቱ የተጠበቀ የመልእክት መላኪያ ደንብ የመግለጫ ባህሪ ነው።  ለHTTPS ድረ ገጾች የከርሞ ምስጢራዊነት በጣም በርካታ የትራፊክ መረጃዎችን ከሚመዘግቡ እና የተሰረቀ ቁልፍን ተጠቅመው ሚስጥራዊ መልዕክቶችን ከሚፈቱ እንደ መንግስት ካሉ የደህንነት ኤጀንሲ አጥቂዎች ለመከላከል አስፈላጊ ጥበቃ ነው።  የከርሞ ምስጢራዊነት ለፈጣን የመልዕክት አገልግሎት እና የመወያያ ስርዓቶች የተዘረዙ መልዕክቶች እስከ ዘላለሙ እንደተሰረዙ ለማረጋገጥ አስፈላጊ ነው። ነገር ግን ወደ አገልግሎቱ መግባትን ማቦዘን ወይም የቀድሞ መልዕክቶችን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ ይኖርብዎታል።

አብዛኛውን ጊዜ ትላልቅ ተቋማት እና ኩባንያዎች ከራሳቸው የውስጥ አውታረ መረብ የሚገኙ አገልግሎቶችን (ለምሳሌ የኢሜል፣ የድር፣ እና የሰነዶች እና የፕሪንተር) ይሰጣሉ። ነገር ግን እነኚህ አገልግሎቶች ከውስጥ አውታር ወጪ በኢንተርኔት ላይ ማግኘት አይቻልም። አብዛኞቹ ተቋማት ይህ የውስጥ ሰነዶቻቸውን ለመከላከል በቂ እንደኾነ ያስባሉ። ነገር ግን ከውስጥ ኔትወርክ ጋር መገናኘት የሚችል ማንኘውም አጥቂ በአካባቢው ያሉ ሰነዶችን ማግኘት ወይም ጣልቃ በመግባት መጥለፍ ይችላል። አንድ ሰራተኛን በላፕቶፑ ላይ ሸረኛ ሶፍትዌርን እንዲጭን ማታለል የእዚህ ዓይነት ጥቃት ምሳሌ ሊኾን ይችላል።
ተቋማት ሰራተኞቻቸው ኢንተርኔትን ተጠቀመው ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ የውስጥ ኔትወርክ ላይ ያሉ ሰነዶችን እንዲያገኙ ሃሳባዊ የግል ኔትወርክ (VPN) አገልግሎትን ያቀርባሉ። ይህም ለመስሪያቤቱ የውስጥ ኔትወርክ ጥበቃን ይሰጣል።

የደህንነት ምስክር ወረቀት እንደ ግል ቁልፍ ያለ እና የሰርጎ ገብ ጥቃቶችን ለመከላከል የሚያገለግል ነው። የምስክር ወረቀቱን መጠቀም የሚችል ድረ ገጽ ርቀት ላይ ላሉ ስርዓቶች የምስክር ወረቀቱ እንዳለው ማረጋገጥ እና በተመሳሳይ ሰዓት ሌላ ማንኛውም ስርዓት ከምስክር ወረቀቱ ውጪ ግንኙነቱን መነካካት እንደማይችል ያሳያል።

የማለፊያ ቃሎችን ለማጠናከር አንዳንድ ስርዓቶች "የደህንነት ጥያቄዎችን" ይጠቀማሉ። እነዚህም እርስዎ ብቻ መልሳቸውል ሊያውቋቸው የተገቡ ጥያቄዎች ናቸው። የደህንነት ጥያቄዎች ችግር በጣም ሊገመት የሚችል መልስ ያላቸው ልክ እንደ ተጨማሪ የማለፊያ ቃሎች መኾናቸው ነው። የደህንነት ጥያቄዎችን እንደ ማንኛውም የማለፊያ ቃል እንዲቆጥሯቸው እንመክራለን። ጥያቄዎቹን ለመመለስ ረዥም፣ አዲስ፣ በዘፈቀደ የተፈጠረ ሐረግን ይፍጠሩ እና ደህንነቱ የተጠበቀ ቦታ ያስቀምጡት። ስለዚህ ባንክዎ የእናትዎን አባት ስም ሲጠይቅዎት ከ"ፈረስ ቤት ባትሪ ወንዝ" ከሚለው ጋር ተመሳሳይ የኾነ በዘፈቀደ የፈጠሩትን መልስ ለመመለስ ይችላሉ።

ድረ ገጾችን ለማየት የሚጠቀሙት ፕሮግራም: ፋየርፎክስ፣ ሳፋሪ፣ ኢንተርኔት ኤክስፕሎረር፣ እና ክሮም ሁሉም የድር መዳሰሻ ናቸው። ስማርት ስልኮች አብሮ ገነብ የኾነ ለተመሳሳይ ዓላማ ማለትም ለድር መዳሰሻ የሚውል መተግበሪያ አላቸው።

አንድ ድረ ገጽን በሚጎበኙበት ወቅት የድር ማሰሻዎ ለድረ ገጹ አስተዳዳሪ አንዳንድ መረጃዎችን ይልካል። ለምሳሌ IP አድራሻን፣ ስለ ኮምፒውተርዎ አንዳንድ መረጃዎችን እና ይህንን የድር መዳሰሻ ተጠቅመው ያደረጓቸውን የቀድሞ ዳሰሳዎች የሚያያይዙ ኩኪዎችን ሊይዝ ይችላል። ድረ ገጹ ከሌላ የድር አገልጋይ የተወሰዱ ስእሎችን እና ይዘቶችን የሚጨምር ከኾነ ከእነዚህ ድረ ገጾች ላይ የኾነ ይዘትን እንዳወረዱ ወይም እንደጎበኙ የሚናገር ተመሳሳይ መረጃ ለእነዚህ ድረ ገጾች ይላካል። የማስታወቂያ መረቦች፣ ትንተና አቅራቢዎች እና ሌሎች ውሂብ ሰብሳቢዎች መረጃዎችን ከእርስዎ የሚሰበስቡት በዚህ መልክ ሊኾን ይችላል።

ከድር መዳሰሻዎ ጋር ጎን ለጎን የሚሠራ ተጨማሪ ሶፍትዌርን መጫን እና በዚህ መንገድ ለሶስተኛ ወገን የሚሾልከውን የመረጃ መጠን መቀነስ ይችላሉ። እጅግ በጣም ታዋቂ ምሳሌዎች ማስታወቂያን የሚያገዱ ፕሮግራሞች ናቸው። EFF ፕራይቬሲ ባጀር የተሰኘውን ሌላ የትራፊክ ማገጃ ቅጥያ መሣሪያን ይሰጣል።

የኢንተርኔት አገልግሎት ወይም የደረ ገጽ አድራሻ በቃላት ሲገለጽ። ለምሳሌ : ssd.eff.org የሚለው።

የአደባባይ ቁልፍ ስነመሰውር ቁልፎች በጣም ረዥም ናቸው። አልፎ አልፎ በሺዎች የሚቆጠሩ ወይም የላቀ ርዝመት ያላቸው ሊኾኑ ይችላሉ። ከዚህ አንፃር የጣት አሻራ አነስተኛ ወይም የተወሰኑ የቁጥሮች እና የፊደሎች ስብስብን የያዘ ሲኾን የቁልፉን አሃዞች ሳይዘረዝሩ እንደ ተለየ የቁልፍ መጠሪያነት ሊያገለግል ይችላል። ለምሳሌ እርስዎ እና ጓደኛዎ ተመሳሳይ ቁልፍ እንዳላችሁ ለማረጋገጥ ብትፈልጉ በቁልፉ የሚገኙትን በሺዎች የሚቆጠሩ አሃዞች በማንበብ ብዙ ጊዜ ማጥፋትን ወይም በምትኩ ሁለታችሁም የቁልፉ የጣት አሻራን በማስላት የማነጻጸር ምርጫ አላችሁ። አብዛኛውን ጊዜ በስነመሰውር ሶፍትዌር የሚቀርቡ የጣት አሻራዎች ወደ 40 የሚጠጉ የፊደሎች እና የአሃዞች ስብስብን የያዘ ነው። የጣት አሻራው ተመሳሳይ እንደኾነ በጥንቃቄ ለማጣራት ከሞከሩ በመሃል ገብቶ በማስመሰል ሊያታልል ከሚሞክር አካል የተጠበቁ ኖዎት። አንዳንድ ሶፍትዌሮች የጓደኛን ቁልፍ ለማረጋገጥ እጅግ ምቹ የኾኑ አማራጮችን ሊሰጡ ይችላሉ። ነገር ግን የግንኙነት አገልግሎት አቅራቢዎች በቀላሉ ግንኙነቱን እንዳይሰሙ አንዳንድ የማረጋገጫ ዓይነቶች ይህን ስለላ መከላከል የሚችሉ መኾን ይኖርባቸዋል።

 

በተቀናጁ በርካታ ኮምፒውተሮች አማካኝነት የጥቃቱ ዒላማ ለኾነ ድረ ገጽ ወይም የኢንተርኔት አገልግሎት ጥያቄ እና ዳታ በአንድ ግዜ ልኮ በማጨናነቅ ድረገጹን ከመስመር ውጪ እንዲኾን ማድረግ ነው። ለእንደዚህ ዓይነት አገልግሎት የሚውሉ ኮምፒወተሮች አብዛኛውን ግዜ ከርቀት በወንጀለኞች ቁጥጥር ሥር ያሉ ናቸው። ወንጀለኞቹ እነዚህን ኮምፒውተሮች በቁጥጥር ሥር የሚያውሉት ሰብሮ በመግባት ወይም በሸረኛ ሶፍትዌሮች በመበከል ነው።

የግንኙነት ፕሮቶኮል በፕሮግራሞች ወይም በኮምፒውተሮች መካከል ውሂብን የማስተላለፊያ ዘዴ ነው። ተመሳሳይ ደንብ (ፕሮቶኮል) የሚጠቀሙ የሶፍትዌር ፕሮግራሞች እርስ በእርሳቸው መግባባት ይችላሉ። የድር መዳሰሻዎች እና የድር አገልጋዮች በተመሳሳይ ደንብ ይግባባሉ። እርሱም "http" ይባላል። አንዳንድ ደንቦች ይዘታቸው እንዳይታይ ለመከላከል ምስጠራን ይጠቀማሉ። የhttp ደንብ ደህንነቱ የተጠበቀው ሥሪት "https" በመባል ይታወቃል። ሌላኛው በበርካታ ፕሮግራሞች ጥቅም ላይ የሚውለው የምስጠራ ደንብ ምሳሌ OTR (Off-the-Record) ነው። ይህ ለፈጣን መልዕክት የምንጠቀመው ደንብ ነው።

የታገዱ ድረ ገጾችን ለማግኘት ያገለግላል። በአጠቃላይ ድር ላይ የተመሠረተ የእጅ አዙር አገልጋይ የታገደውን ድረ ገጽ አድርሻ በአድራሻ (URL) አሞሌው ላይ እንዲያስገቡ ውክልናውን ይወስዳል። በመቀጠልም የድር አድራሻውን በተወካዩ ገጽ ላይ ያሳያል። ይህ ከሌሎች የመስመር ላይ እገዳን ከሚከላከሉ አገልግሎቶች በተሻለ መልኩ ቀላል ነው

በኮምፒውተርዎ እና በሚጎበኟቸው አንዳንድ ድረ ገጾች እና የኢንተርኔት አገልግሎቶች መካከል ደህንነቱ የተጠበቀ እና የተመሰጠረ ግንኙነትን እንዲፈጥሩ የሚፈቅድ ቴክኖሎጂ ነው። በSSL አማካኝነት ከድረ ገጽ ጋር በሚገናኙበት ወቅት የድረ ገጹ አድራሻ በHTTP ፈንታ HTTPS በሚል ይጀምራል።

ከአንድ ጊዜ በላይ ወይም ደግመው የማይጠቀሙት የኢሜል አድራሻ ነው። ከማንነትዎ ጋር የተያያዘውን የኢሜል አድራሻዎን ሳይገልጡ የኢንተርኔት አገልግሎቶችን ለመመዝገብ የሚጠቀሙት ነው።

ከማንነትዎ ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት የሌሌው፣ አንዳንድ ትናንሽ የስልክ ጥሪዎችን ወይም እንቅስቃሴዎችን ለማድረግ እና ክትትል እንደሚደረግበት ወይም ለአደጋ እንደተጋለጠ በሚጠረጠርበት ወቅት ሊወገድ የሚችል ስልክ ነው። ጊዜያዊ ስልኮች አብዛኛውን ጊዜ በጥሬ ገንዘብ የሚገዙ የቅድሚያ ክፍያ ስልኮች ናቸው።

በኮምፒውተር ደህንነት ጥቃት ማለት ደህንነት ለአደጋ ለማጋለጥ በጥቅም ላይ የሚያውሉት፣ ወይም የሚጠቀሙት ዘዴ ነው። አጥቂ ደግሞ ጥቃትን የሚሰነዝር ሰው ወይም ድርጅት ነው። የጥቃት ዘዴ አንዳንድ ጊዜ "ብዝበዛ" ያባላል።

የአደባባይ ቁልፍ ስነመሰውርን በመጠቀም የተመሰጠሩ መልዕክቶችን ለመቀበል (እና በአስተማማኝ ኹኔታ መልዕክቱ ከእርስዎ እንደመጣ ለሌሎች ለማሳወቅ) ሁለት ቁልፎችን መፍጠር ይጠበቅብዎታል። አንደኛው በምስጢር የሚጠብቁት የግል ቁልፍ ነው። ሌላኛው ደግሞ ሌሎች እንዲያዩት የሚፈቅዱት የአደባባይ ቁልፍ ነው። እነዚህ ሁለት ቁልፎች ቀመራዊ በኾነ መንገድ የተያያዙ ሲኾኑ በብዛት በጋራ ስማቸው "ጥንድ ቁልፍ" ይባላሉ።

አንድ መሣሪያ በሸረኛ ሶፍትዌር (ወይም ማልዌር) ቁጥጥር ሥር እንዳይውል የሚከላከል ሶፍትዌር ነው። "ቫይረሶች" የመጀመሪያዎቹ እና በብዛት የሚገኙ የሸረኛ ሶፍትዌር ዓይነቶች ሲኾኑ ስያሜያቸው ከአንድ መሣሪያ ወደ ሌላ መሣሪያ የሚዘዋወሩበት መንገድን ያንጸባርቃል። በአሁኑ ሰዓት ያሉት ጸረ ቫይረስ ሶፍትዌሮች ከሌላ ምንጭ የሚያወርዷቸውን ሰነዶች ከራሳቸው የሸረኛ ሶፍትዌር ጽንሰ ሃሳብ ጋር እያወዳደሩ እና እየገመገሙ ማስጠንቀቂያ የሚሰጡ ናቸው።

የጸረ ቫይረስ ሶፍትዌሮች ሸረኛ ሶፍትዌሮችን የሚያውቁት ጸረ ቫይረስ ሶፍትዌሩን ያበለጸገው ግለሰብ ሲሰራቸው ሸረኛ ሶፍትዌሩን እንዲያውቁት የሚያደርግ የትንተና አቅም ሲፈጥርላቸው ነው። ይህም የጸረ ቫይረስ ሶፍትዌሮች አንድን ግለሰብ ወይም የተወሰኑ የማህበረሰብ አባላትን ለማጥቃት ኾን ተብሎ ታቅዶ የተሰራን ሸረኛ ሶፍትዌርን የመከላከል ውጤታማነታቸውን ይቀንሰዋል። አንድ አንድ በሳል ሸረኛ ሶፍትዌሮች የሚያጠቁት በንቃት ሲኾን ራሣቸውንም ከጸረ ቫይረስ ሶፍትዌሮች መከላከል ይችላሉ።

ኮምፒውተርን ካልተፈለገ ግንኙነት ወይም የአካባቢ ኢንተርኔት ንክኪ የሚከላከል መሣሪያ ነው ። ጽኑ ኬላ (Firewall) የሚላኩ ኢሜሎችን ወይም ከድረ ገጽ ጋር የሚደረጉ ግንኙነቶችን የሚከለክል ሕግ ሊኖረው ይችላል። ጽኑ ኬላ የመጀመሪያው ግንብ በመኾን ኮምፒውተርን ካልታሰበ ጥቃት ወይም የሰርጎ ገብ ጥቃት ሊከላከል ይችላል። ወይም ተጠቃሚዎች ኢንተርኔትን በተወሰኑ መንገዶች እንዳይጠቀሙ ይከላከላል።

JavaScript license information