Surveillance
Self-Defense

တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ (သို့မဟုတ်) ဆန္ဒပြသူ

  • တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ (သို့မဟုတ်) ဆန္ဒပြသူ

    စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ပွဲတွေ လုပ်တဲ့အခါမှာ သင်နဲ့ သင့်ဆက်သွယ်မှုတွေကို လုံခြုံအောင်ဘယ် လိုလုပ်မလဲ။

     

    တော်လှန်ရေး သတင်းတိုင်းကို တွစ်တာမှာဖော်ပြဖို့ မလိုပေမဲ့ ယနေ့ခေတ် တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများတိုင်းမှာ

    အွန်လိုင်း စုစည်းမှုတွေကို အနည်းနဲ့အများသုံးရပါတယ်။ အောက်မှာဖော်ပြထားတဲ့ ခေါင်းစဉ်တွေက တဆင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေ ကြုံတွေ့ရနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေနဲ့ ဘယ်လိုကာကွယ်ရမယ်ဆိုတာကို သိရှိနိုင်ပါတယ်။

  • ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးအစီအစဉ်

    အချက်အလက်တွေ အားလုံးကို အန္တရာယ်အရပ်ရပ်ကနေ အချိန်ပြည့်ကာကွယ်ဖို့ဆိုတာ အချိန်ကုန်လူပင်ပန်းပြီး လက်တွေ့ကျကျလုပ်ဆောင်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ကိစ္စဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ်စိတ်မပူပါနဲ့။ ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေး ဆိုတာတစ်ခါလုပ်ရုံနဲ့ပြီးတဲ့ကိစ္စမဟုတ်ဘဲ စနစ်တကျအစီအစဉ်ချပြီး လုပ်ဆောင်ရမယ့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ် ဖြစ်တယ်။ သေသေချာချာစဉ်းစားပြီး စီစဉ်မယ်ဆိုရင် ကိုယ်အတွက်အသုံးတည့်မယ့် လုံခြုံရေးအစီအစဉ် တစ်ရပ် ရေးဆွဲနိုင်မှာပါ။ လုံခြုံရေးဆိုတာ နည်းပညာတွေ၊ ဆော့ဖ်ဝဲတွေ သုံးရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ ကိုယ် ဘယ်လိုခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို ရင်ဆိုင်နေရသလဲ၊ ဘယ်လိုတန်ပြန်ကာကွယ်နိုင်မလဲဆိုတာတွေကို နားလည်အောင်လုပ်ဖို့ အရင်ဆုံးလိုအပ်ပါတယ်။

    ကွန်ပျူတာလုံခြုံရေးနယ်ပယ်မှာ အချက်အလက်ကာကွယ်ဖို့ ထားရှိတဲ့အစီအမံတွေ ယို့ယွင်းအားနည်းသွားစေ နိုင်တဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ကိစ္စတစ်ရပ်ကို ခြိမ်းခြောက်မှု လို့ခေါ်ပါတယ်။ ကိုယ်ကြုံတွေ့နေရတဲ့ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို တန်ပြန်ကာကွယ်နိုင်ဖို့ဆိုရင် ဘာကိုအကာအကွယ်ပေးဖို့လိုလဲ၊ ဘယ်သူ့ရန်ကနေ ကာကွယ်ရမှာလဲဆိုတာတွေကို ဆန်းစစ်ဆုံးဖြတ်ရပါမယ်။ ဒါဟာ လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ရေးဆွဲတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ပြီး ခြိမ်းခြောက်မှု နမူနာပုံစံ တွက်ချက်ခြင်း လို့လည်းခေါ်ကြပါတယ်။

    ဒီလမ်းညွှန်မှာ မိမိရဲ့ဒစ်ဂျစ်တယ်သတင်းအချက်အလက်တွေ ကာကွယ်ဖို့ လုံခြုံရေးအစီအစဉ် ဘယ်လိုရေးဆွဲ ရမလဲဆိုတာနဲ့ ကိုယ့်အတွက်အကောင်းဆုံးဖြစ်စေမယ့် ဖြေရှင်းမှုနည်းလမ်းတွေကို ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်ရွေးချယ် ရမလဲ ဆိုတာတွေ သင်ကြားပေးမှာပါ။

    ဒါဆို လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ဆိုတာ ဘာနဲ့တူသလဲ။ ဥပမာ မိမိနေအိမ်နဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို လုံခြုံအောင် ကာကွယ်ချင် တယ်ဆိုပါစို့။ အရင်ဆုံးမေးစရာမေးခွန်းတစ်ချို့ ရှိနိုင်ပါတယ်။

    အိမ်ထဲမှာ ကာကွယ်ဖို့လိုတဲ့ ဘာအရေးကြီးပစ္စည်းတွေရှိသလဲ။

    • မိမိရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းများ ထဲမှာ လက်ဝတ်လက်စား၊ အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများ၊ ငွေကြေးဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများ၊ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်နဲ့ ဓာတ်ပုံတို့ ပါနိုင်ပါတယ်။

    ဘယ်သူ့ရန်က ကာကွယ်ရမှာလဲ။

    • အနှောင့်အယှက်ပေးလိုသူတွေဟာ သူခိုးသူဝှက်တွေ၊ မိမိနဲ့အတူနေ အခန်းဖော်တွေ၊ အိမ်လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

    ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို အမှန်တကယ်ကာကွယ်ဖို့လိုနိုင်ခြေ ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။

    • ကိုယ်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဖောက်ထွင်းမှုပေါများသလား။ ကိုယ်နဲ့အတူနေတဲ့ အခန်းဖော်တွေ၊ အိမ်လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေဟာ ဘယ်လောက်ယုံကြည်ရသလဲ။ ကိုယ့်ကို အနှောင့်အယှက်ပေးနိုင်သူတွေမှာ ဘယ်လောက်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသလဲ။ ဘယ်လိုအန္တရာယ်မျိုးတွေ ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ကြိုတင်စဉ်းစားထား သင့်သလဲ။

    ကြိုးစားမှုတွေမအောင်မြင်ရင် ဘယ်လောက်ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ရှိလာနိုင်သလဲ။ 

    • အိမ်မှာ ပြန်အစားမထိုးနိုင်တဲ့အရာတွေ ရှိသလား။ အဲဒီအရာတွေကို ပြန်အစားထိုးဖို့ အချိန်နဲ့ ငွေကြေး ရှိသလား။ အိမ်ကအခိုးခံရတဲ့အရာတွေကို ပြန်လျော်ပေးဖို့ အာမခံထားထားသလား။

    ဒီအကျိုးဆက်တွေ တားဆီးကာကွယ်ဖို့ ဘယ်လောက်အထိ ဒုက္ခခံပြီး ကြိုးစားအားထုတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားသလဲ။

    • အရေးကြီးတဲ့၊ အပြင်ကိုပေါက်ကြားမခံနိုင်တဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ကာကွယ်ဖို့ မီးခံသေတ္တာ ဝယ်ယူ ချင်သလား။ သော့ခလောက် ကောင်းကောင်းဝယ်ဖို့ ပိုက်ဆံတတ်နိုင်သလား။ တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းတွေ ထည့်ထားဖို့ ဘဏ်မှာ မီးခံသေတ္တာဖွင့်ဖို့ အချိန်ရှိသေးသလား။

    ဒီမေးခွန်းတွေ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးပြီးပြီဆိုရင် ဘယ်လိုအစီအမံတွေထားမလဲဆိုတာ ဆက်လက်ဆန်းစစ် လို့ရလာပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ့်မှာ တန်ဖိုးကြီးပိုင်ဆိုင်မှုတွေရှိတယ်ဆိုပေမယ့် အိမ်ဖောက်ထွင်းခံရနိုင်ခြေ နည်းရင် ဈေးကြီးပေးပြီး သော့ခလောက်ဝယ်ဖို့ လိုချင်မှလိုပါလိမ့်မယ်။ ဖောက်ထွင်းခံရနိုင်ခြေမြင့်တယ်ဆိုရင်တော့ ဈေးကွက်ထဲက အကောင်းဆုံးသော့ခလောက်ကို ဝယ်တပ်ရုံသာမက လုံခြုံရေးစနစ်ပါတပ်ဆင်ဖို့ စဉ်းစားသင့် ပါတယ်။

    လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ရေးဆွဲရင် ကိုယ်ဘယ်လိုခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ရင်ဆိုင်နေရသလဲဆိုတာ နားလည်လာပြီး ကိုယ့်ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ၊ အနှောင့်အယှက်တွေနဲ့ သူတို့ရဲ့အင်အားတွေ၊ အန္တရာယ်ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေတွေကို ဆန်းစစ် အကဲဖြတ်နိုင်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

    လုံခြုံရေးအစီအစဉ် ဘယ်လိုရေးဆွဲရမလဲ။ ဘယ်ကစရမလဲ။

    လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ရေးဆွဲထားရင် ကိုယ်တန်ဖိုးထားရတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေမှာ ဘာအန္တရာယ်တွေရှိသလဲ၊ ဘယ်သူ့ ရန်က နေကာကွယ်ရမလဲဆိုတာတွေ သိလာမှာဖြစ်ပါတယ်။ စတင်ရေးဆွဲတဲ့အခါ အောက်ကမေးခွန်း ၅ ခုကို ဖြေကြည့်ပါ။

    ၁။ ဘာကိုကာကွယ်ချင်သလဲ။

    ၂။ ဘယ်သူ့ရန်ကနေ ကာကွယ်ရမလဲ။

    ၃။ ကြိုးစားမှုတွေမအောင်မြင်ရင် ဘယ်လောက်ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ရှိလာနိုင်သလဲ။

    ၄။ အမှန်တကယ်ကာကွယ်ဖို့ လိုနိုင်ခြေ ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။

    ၅။ ဒီအကျိုးဆက်တွေ တားဆီးကာကွယ်ဖို့ ဘယ်လောက်အထိ ဒုက္ခခံပြီး ကြိုးစားအားထုတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားသလဲ။

    မေးခွန်းတစ်ခုချင်းစီကို အနီးကပ်ဆန်းစစ်ကြည့်ပါစို့။

     

    ဘာကိုကာကွယ်ချင်သလဲ။

    ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်း ဆိုတာ ကိုယ်တန်ဖိုးထားပြီး ကာကွယ်လိုတဲ့အရာကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒစ်ဂျစ်တယ် လုံခြုံ ရေးနယ်ပယ်မှာတော့ ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းဆိုတာ သတင်းအချက်အလက်တစ်မျိုးမျိုးကို ရည်ညွှန်းလေ့ရှိတယ်။ ဥပမာ အီးမေးလ်တွေ၊ ကိုယ်နဲ့ဆက်သွယ်တဲ့သူစာရင်းတွေ၊ ချက်ချင်းပို့စာစနစ်နဲ့ ပို့တဲ့စာတွေ၊ ဘယ်မှာရှိနေလဲ ဆိုတဲ့အချက်အလက်နဲ့ ဖိုင်တွေ အားလုံးဟာ ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်အသုံးပြုတဲ့ စက်ပစ္စည်း (ကွန်ပျူတာ၊ ဖုန်း စသည်ဖြင့်) တွေဟာလည်း ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းထဲမှာ ပါနိုင်ပါတယ်။

    ကိုယ့်ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းတွေကို စာရင်းလုပ်ပါ။ သိမ်းဆည်းထားတဲ့ အချက်အလက်တွေ၊ သိမ်းထားတဲ့ နေရာတွေ၊ ဘယ်သူတွေက အဝင်အထွက်လုပ်လို့ရတယ်ဆိုတာနဲ့ မဆိုင်သူတွေဝင်လို့မရအောင် ဘယ်လို တားဆီးထားသလဲဆိုတာတွေ ထည့်ရေးပါ။

     

    ဘယ်သူ့ရန်ကနေ ကာကွယ်ရမလဲ။

    ဒီမေးခွန်းကိုဖြေဖို့ ကိုယ်နဲ့ ကိုယ်ပိုင်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဘယ်သူတွေက ပစ်မှတ်ထားချင်မလဲ ဆိုတာ အရင်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ မိမိရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းတွေကို ခြိမ်းခြောက် နိုင်တဲ့ လူနဲ့အဖွဲ့တွေကို အနှောင့်အယှက် လို့ခေါ်ပါတယ်။ အနှောင့်အယှက်တွေထဲမှာ ကိုယ့်ရဲ့အလုပ်ရှင်၊ အရင်တွဲခဲ့ဖူးတဲ့ လက်တွဲဖော်၊ စီးပွားပြိုင်ဘက်၊ အစိုးရနဲ့ အများသုံးကွန်ယက်ပေါ်မှာရှိတဲ့ hacker စသည်ဖြင့် ပါနိုင်ပါတယ်။

    ကိုယ့်ကိုအနှောင့်အယှက်ပေးနိုင်သူစာရင်း သို့မဟုတ် ကိုယ့်ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းတွေကို ရယူလိုသူ စာရင်း ပြုစုပါ။ အဲဒီစာရင်းမှာ လူပုဂ္ဂိုလ်၊ အစိုးရအေဂျင်စီ၊ ကော်ပိုရေးရှင်း စသည်ဖြင့် မျိုးစုံပါနိုင်ပါတယ်။

    လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ရေးဆွဲပြီးရင် ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ အနှောင့်အယှက်တွေနဲ့ အခြေအနေအပေါ်မူတည်ပြီး အဲဒီစာရင်း ကို ဖျက်ဆီးသင့်ရင် ဖျက်ဆီးပစ်ပါ။

     

    ကြိုးစားမှုတွေမအောင်မြင်ရင် ဘယ်လောက်ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ရှိလာနိုင်သလဲ။

    အနှောင့်အယှက်တွေက အချက်အလက်တွေကို နည်းမျိုးစုံနဲ့ရယူနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ မိမိရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ဆက်သွယ်မှုတွေကို ကွန်ယက်ကနေဖြတ်သွားချိန်မှာ ခိုးဖတ်တာမျိုး၊ အချက်အလက်တွေ ပျက်စီးသွားအောင် လုပ်တာမျိုးတွေ ကြုံရနိုင်ပါတယ်။

    အနှောင့်အယှက်ပေးရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်များစွာရှိနိုင်သလို အသုံးပြုတဲ့ နည်းလမ်းများစွာလည်းရှိပါတယ်။ ရဲတပ်ဖွဲ့က အကြမ်းဖက်နေတာကို ဗီဒီယိုရိုက်လိုက်နိုင်တယ်ဆိုရင် အစိုးရက အဲဒီဗီဒီယို လူထုကြား မပြန့်သွား အောင် ဗီဒီယိုကို လိုက်ဖျက်တာဖြစ်ဖြစ်၊ ဗီဒီယိုရရှိနိုင်မှု လျှော့ချတာဖြစ်ဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့် အနှောင့်အယှက်က နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်တစ်ယောက် ဖြစ်နေရင်တော့ မိမိရဲ့လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ခိုးယူဖို့ ကြိုးစားပြီး ကိုယ်မသိအောင် လျှောက်ဖြန့်တာမျိုးလုပ်နိုင်ပါတယ်။

    လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ချမှတ်တဲ့အခါ ကိုယ့်အနှောင့်အယှက်က ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ရာ ရသွားရင် ဘယ်လောက်ဆိုးရွားတဲ့ အကျိုးဆက်တွေနဲ့ ကြုံရမလဲ နားလည်ဖို့လိုပါတယ်။ ဒါကိုဆန်းစစ်ဖို့ ကိုယ့်အနှောင့် အယှက်မှာ လုပ်နိုင် စွမ်းရည် ဘယ်လောက်ရှိလည်း ကြည့်ပါ။ ဥပမာ ကိုယ့်ရဲ့ မိုဘိုင်းဖုန်းဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီဆိုရင် ကိုယ်ဖုန်းခေါ်ထားတဲ့မှတ်တမ်းအားလုံးရှိပါလိမ့်မယ်။ အများသုံး Wi-Fi လိုင်းပေါ်က hacker ဆိုရင်တော့ ကုဒ်နဲ့မပြောင်းထားတဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေကို ခိုးဝင်ကြည့်လို့ရနိုင်ပါတယ်။ မိမိနိုင်ငံရဲ့အစိုးရ ဆိုရင်တော့ လုပ်နိုင်စွမ်းက ပိုတောင်များပါလိမ့်မယ်။

    အနှောင့်အယှက်တွေက ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်တွေရသွားရင် ဘယ်လိုအသုံးချနိုင် တယ်ဆိုတာကို ချရေးပါ။ 

     

    အမှန်တကယ်ကာကွယ်ဖို့လိုနိုင်ခြေ ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။

    အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ ဆိုတာ ပိုင်ဆိုင်မှုပစ္စည်းတစ်ခုအပေါ်မှာ ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခု အမှန်တကယ်ဖြစ်ပေါ် လာ နိုင်ခြေကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒါဟာ အနှောင့်အယှက်ရဲ့ လုပ်နိုင်စွမ်းရည်နဲ့ ယှဉ်တွဲနေတာပါ။ ကိုယ့်ကို မိုဘိုင်းဖုန်း ဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီမှာ ကိုယ့်ဒေတာအားလုံး ရယူနိုင်စွမ်း ရှိနိုင်ပေမယ့် အဲဒီအချက်အလက်တွေကို အွန်လိုင်းပေါ်တင်ပြီး ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာကျအောင်လုပ်နိုင်ခြေ တော်တော်နည်းပါတယ်။

    ဒါ့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်တာနဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတာကို ခွဲခြားသိဖို့လိုပါတယ်။ ဥပမာ ကိုယ်နေတဲ့အဆောက်အအုံ ပြိုကျသွား နိုင်လားဆို ပြိုကျနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မြေငလျင်ခဏခဏလှုပ်တဲ့ ဆန်ဖရန်စစ်စကိုလိုမြို့မှာ ငလျင်လှုပ်တာ မရှိသလောက်ဖြစ်တဲ့ စတော့ဟုန်းလိုမြို့ထက် အမှန်တကယ်ပြိုကျနိုင်ခြေ အများကြီး ပိုများပါတယ်။

    အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေဆန်းစစ်တာဟာ အားလုံးအတွက် တစ်ပုံစံတည်းလုပ်လို့မရပါဘူး။ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ တွေးခေါ်ပုံပေါ် အများကြီမူတည်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။ လူတော်တော်များများအတွက် တစ်ချို့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေဟာ နစ်နာမှုအရမ်းကြီးတဲ့အတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေဘယ်လောက်ကိုဖြစ်ဖြစ် လက်မခံနိုင်တာမျိုး ရှိကြပါတယ်။ တစ်ချို့လူတွေကတော့ ဖြစ်နိုင်ခြေများပေမယ့်လည်း ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုကို ပြဿနာကြီး တစ်ခုလို့မမြင်တာကြောင့် ဂရုမစိုက်တာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

    ကိုယ့်အနေနဲ့ ဘယ်ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို အလေးအနက်ထား စဉ်းစားရမလဲဆိုတာ ချရေးပါ။ ဖြစ်တာ အရမ်း ရှားတယ်၊ ထိခိုက်နစ်နာမှု နည်းတယ် (သိုမဟုတ် ပြန်လည်ခုခံဖို့ အလွန်ခက်ခဲတယ်) ဆိုတာတွေကြောင့် စိတ်ပူစရာမလိုဘူးထင်တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကိုလည်း ချရေးပါ။

     

    ဖြစ်လာနိုင်တဲ့အကျိုးဆက်တွေ တားဆီးကာကွယ်ဖို့ ဘယ်လောက်အထိ ဒုက္ခခံပြီး ကြိုးစားအားထုတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားသလဲ။

    ပြီးပြည့်စုံတဲ့ လုံခြုံရေးအစီအမံဆိုတာမရှိပါဘူး။ လူအားလုံးမှာ ဦးစားပေးတဲ့အရာတွေ၊ စိတ်ပူတဲ့အရာတွေ၊ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ရင်းမြစ်အင်အားတွေ မတူကြပါဘူး။ ကိုယ့်အတွက် သုံးစွဲရအဆင်ပြေမှု၊ ကုန်ကျစရိတ်၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှု အားလုံးမျှတဲ့ အစီအစဉ်ချမှတ်နိုင်ဖို့ဆိုရင် အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ ကြိုတင်ဆန်းစစ်  သင့်ပါတယ်။

    ဥပမာ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး အမှုလိုက်နေတဲ့ရှေ့နေ တစ်ယောက်အနေနဲ့ အမှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုတွေ မပေါက်ကြားအောင် အစွမ်းကုန်ကာကွယ်ပါလိမ့်မယ် (ဥပမာ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲထားတဲ့ အီးမေးလ်နဲ့ ဆက်သွယ်တာမျိုး)။ ဒါပေမယ့် ကြောင်ဗီဒီယိုတွေကို ရီစရာအနေနဲ့ မိသားစု သူငယ်ချင်းတွေဆီ အီးမေးလ်နဲ့လျှောက်ဖြန့်ဖို့ဆိုရင်တော့ လုံခြုံရေးကို အဲဒီလောက်ဂရုစိုက်ဖို့ မလိုလောက်ပါဘူး။

    ကိုယ့်အပေါ်ကျရောက်နိုင်တဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို လျှော့ချဖို့ ဘာနည်းလမ်းတွေ လက်လှမ်းမီသလဲ ချရေးပါ။ ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ ငွေကြေး၊ နည်းပညာ၊ လူမှုရေးရာ အကန့်အသတ်တွေကိုပါ ထည့်ပေးပါ။

    လုံခြုံရေးအစီအစဉ်ချမှတ်ခြင်းကို ပုံမှန်အလေ့အကျင့်တစ်ခုအနေနဲ့ လုပ်ဆောင်ခြင်း

    အခြေအနေပြောင်းသွားတာနဲ့ လုံခြုံရေးအစီအစဉ်လည်း လိုက်ပြောင်းဖို့လိုနိုင်တာကို သတိပြုပါ။ ဒါ့ကြောင့် မိမိရဲ့ လုံခြုံရေးအစီအစဉ်တွေကို မကြာခဏပြန်သုံးသပ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းကို ကျင့်သုံးပါ။

    ကိုယ့်အခြေအနေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ လုံခြုံရေးအစီအစဉ် ရေးဆွဲပါ။ ပြီးရင် နောက်ဘယ်တော့ ပြန်သုံးသပ်မလဲ ဆိုတာကို ပြက္ခဒိန်ပေါ်မှာ ရက်စွဲမှတ်ထားပါ။ ဒါမှပဲ ကိုယ့်အစီအစဉ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်မိမှာဖြစ်ပြီး လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ကိုက်ညီသေးလားဆိုတာ သိနိုင်မှာပါ။

    Last reviewed: 
    2-1-2021
  • အခြားသူများနှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ခြင်း

    အင်တာနက်နဲ့ အီလက်ထရောနစ်နည်းလမ်းသုံး ဆက်သွယ်မှုကွန်ယက်တွေကြောင့် လူတစ်ယောက်နဲ့တစ် ယောက်ကြား ဆက်သွယ်ရတာ အရင်ကထက်အများကြီးအဆင်ပြေလာပါတယ်။ ဒါနဲ့တစ်ဆက်တည်းမှာဘဲ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုတွေကို စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းမှုလည်း ပိုများလာပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ရေး ကိုယ်တာလုံခြုံမှုကို အလေးအနက်ထားပြီး မကာကွယ်ဘူးဆိုရင် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု၊ စာတိုပေးပို့မှု၊ အီးမေးလ်၊ ချက်ချင်းပို့စာတို၊ ဗီဒီယိုနဲ့အသံသုံး အင်တာနက်ဆက်သွယ်မှု၊ လူမှုကွန်ယက်ပေါ်က စာဆက်သွယ်မှုအားလုံးကို ကြားဖြတ်စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းနိုင်တဲ့အန္တရာယ် အကြီးကြီးရှိနေပါတယ်။

    အများအားဖြင့်တော့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာပေါက်ကြားမှုအနည်းဆုံးနည်းလမ်းက ဖုန်းတွေ၊ ကွန်ပျူတာတွေ မသုံးဘဲ မျက်နှာချင်းဆိုင် တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ပြောဆိုတာ ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့် အမြဲတမ်း မျက်နှာချင်းဆိုင် ပြောလို့မရနိုင်တာကြောင့် ဖုန်းတွေ၊ ကွန်ပျူတာတွေသုံးပြီး ဆက်သွယ်တဲ့အခါမှာ အလုံခြုံဆုံးဖြစ်စေဖို့  အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲ တဲ့နည်းလမ်း အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။

     အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းဆိုတာ ဘာလဲ။  

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ် အသုံးပြုရင် မူလပို့တဲ့သူ (“အစ”) ကပေးပို့တဲ့အချက်အလက်တွေကို လျှို့ဝှက်စာဖြစ်သွားအောင် ကုဒ်နဲ့ပြောင်းလိုက်ပါလိမ့်မယ်။ ကွန်ယက်ကိုဖြတ်သွားတဲ့တစ်လျှောက် လျှို့ဝှက် စာအနေနဲ့ပဲရှိနေပြီး နောက်ဆုံးစာလက်ခံရရှိသူ (“အဆုံး”) လက်ထဲရောက်မှသာ ကုဒ်နဲ့ပြန်ဖြည်ပြီးဖတ်နိုင်ပါ လိမ့်မယ်။ ဒါ့ကြောင့် အင်တာနက်ကဖေးဆိုင်က အများသုံးလိုင်းကို စောင့်ကြည့်နေသူတွေ၊ အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှုပံ့ပိုးတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေ၊ စာပို့ဖို့ သုံးတဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေ app တွေအပါအဝင် ဘယ်သူကမှ ကိုယ့်ရဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေကို ကြားကခိုးပြီး “နားထောင်” လို့မရနိုင်ပါဘူး။ အဲဒီလိုဘဲ ဖုန်းကနေ စာပေးပို့ဖို့သုံးတဲ့ app တွေ၊ ကိုယ်သတင်းအချက်အလက် အသုံးပြုတဲ့ website တွေကိုယ်တိုင်တောင်မှ ကိုယ့်ရဲ့ ဆက်သွယ်မှုမှာပါတဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို မမြင်နိုင်ပါဘူး။ ဒီအချက်ဟာ ခိုင်မာတဲ့ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှု စနစ်တစ်ခုရဲ့ ပင်မလက္ခဏာပါ။ စနစ်ကို ရေးဆွဲဖန်တီးသူ၊ ထုတ်လုပ်သူတွေ ကိုယ်တိုင်တောင်မှ ကုဒ်ကိုချိုးဖောက်လို့ မရပါဘူး။

    SSD ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါ်မှာ လမ်းညွှန်တင်ပေးထားတဲ့ နည်းပညာအားလုံးမှာ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်း စနစ်ကို သုံးကြပါတယ်။ ဒီစနစ်ကို ဘယ်ဆက်သွယ်မှုနည်းလမ်းမှာဖြစ်ဖြစ် အသုံးပြုနိုင်တယ်။ အသံနဲ့ ဗီဒီယို သုံးပြီးဖုန်းခေါ်တာ၊ စာတို့ပေးပို့ဆက်သွယ်တာ၊ အီးမေးလ်ပို့တာတွေအားလုံးကို အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတာ လုပ်လို့ရပါတယ်။

    (အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ်ဟာ သယ်ယူပို့ဆောင်ချိန်တွင်ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် နဲ့မတူပါဘူး။ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတဲ့စနစ်နဲ့ စာပို့လိုက်ရင် ကိုယ်နဲ့စာလက်ခံမယ့်သူအကြား လမ်းတောက်လျှောက် စာမပေါက်ကြားအောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ချိန် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတဲ့စနစ်မှာတော့ ကိုယ့်ရဲ့ စက်ပစ္စည်းနဲ့ app ရဲ့ ဆာဗာကြား၊ app ဆာဗာနဲ့ လက်ခံသူရဲ့ စက်ပစ္စည်းကြား စာဖြတ်သန်းတဲ့ အချိန်မှာပဲ အကာအကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ကြားထဲက စာပို့ဝန်ဆောင်မှုပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေ၊ ကိုယ်တက်ကြည့် နေတဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေ၊ အသုံးပြုနေတဲ့ app တွေက ကုဒ်နဲ့မပြောင်းလဲထားတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့စာတွေကို ရယူဖတ်ရှု နိုင်ပါလိမ့်မယ်။)

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲဆိုတာ ရှင်းပြထားပါတယ်။ ဥပမာ အခိကို နဲ့ ဘောရစ်(စ်) ဆိုတဲ့ လူနှစ်ယောက်ကြား အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်သုံးပြီး ဆက်သွယ်ချင်တယ် ဆိုပါစို့။ သူတို့နှစ်ယောက်စလုံးမှာ စကားဝှက်သော့လို့ခေါ်တဲ့ အချက်အလက် အပိုင်းအစတွေ ရှိထားမှာ ဖြစ်တယ်။ ဒီစနစ်သုံးပြီးပေးပို့တဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို လူတိုင်းဖတ်လို့မရဘဲ သက်ဆိုင်ရာ စကားဝှက်သော့ ပိုင်ဆိုင်သူတွေပဲ ဖတ်လို့ရအောင် စနစ်ကပြောင်းပေးမှာဖြစ်တယ်။ အခိကိုက ဘောရစ်(စ်)ကို စာမပို့ခင် ဘောရစ်(စ်) ရဲ့စကားဝှက်သော့နဲ့ပဲ ပြန်ဖြည် ဖတ်လို့ရအောင် စာကိုကုဒ်နဲ့ပြောင်းလိုက်မယ်။ ပြီးရင် အဲဒီကုဒ်နဲ့ ပြောင်းထားတဲ့စာကို အင်တာနက်ကနေတစ်ဆင့် ပို့လိုက်မယ်။ ဒါဆို သူတို့နှစ်ယောက် ဆက်သွယ်တာ ကို စောင့်ကြည့်နေတဲ့သူတွေဟာ စာပို့ဖို့သုံးတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုထဲကို ဖောက်ဝင်နိုင်စွမ်းရှိရင်တောင် (ဥပမာ အခိကိုရဲ့ အီးမေးလ် အကောင့်) ကုဒ်နဲ့ပြောင်းထားတဲ့စာကိုပဲ တွေ့နိုင်မှာဖြစ်ပြီး အဲဒီစာကို ဖတ်ကြည့်လို့နားလည်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘောရစ်(စ်) ဆီစာရောက်တဲ့အခါ သူ့ရဲ့စကားဝှက်သော့ကိုသုံးပြီး စာကိုပြန်ဖြည်ပြီးမှ ဖတ်နိုင်မှာ ဖြစ်တယ်။

    Google Hangout လိုမျိုး ဝန်ဆောင်မှုတစ်ချို့က “ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှု” အသုံးပြုတယ်လို့ ကြော်ငြာပေမယ့် သူတို့အသုံးပြုတဲ့ စကားဝှက်သော့တွေက ဝန်ဆောင်မှုပေးသူတွေကိုယ်တိုင်က ထိန်းချုပ်ဖန်တီးထားတဲ့ သော့တွေဖြစ်လို့ စာပေးပို့သူနှင့်လက်ခံရရှိသူ နှစ်ဦးသာသိတဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေမဟုတ်ကြဘူး။ ဒါ့ကြောင့် အဲဒီစနစ်တွေဟာ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် မဟုတ်ကြပါ။ အပြည့်အဝလုံခြုံမှုရှိဖို့ဆိုရင် ဆက်သွယ်မှုတစ်ခုရဲ့ အစနဲ့အဆုံးနှစ်နေရာမှာ ရှိတဲ့သူတွေပဲ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲ ဖို့နဲ့ ပြန်ဖြည်ဖို့ စကားဝှက် သော့တွေ ပိုင်ဆိုင်ရမှာဖြစ်တယ်။ ကိုယ်အသုံးပြုတဲ့ ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုကပါ စကားဝှက်သော့တွေကို ချုပ်ကိုင်ထားမယ်ဆိုရင်  အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတဲ့စနစ်မဟုတ်ဘဲ သယ်ယူပို့ဆောင်ချိန်တွင်ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲတဲ့စနစ်သာ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်မှာ သုံးစွဲသူတွေရဲ့ စကားဝှက်သော့တွေကို တစ်ခြားသူတွေ ပေးသိလို့ မရပါဘူး။ ပြီးတော့ ကုဒ်ပြောင်းဖို့နဲ့ ကုဒ်ပြန်ဖြည်ဖို့သော့တွေကို တကယ်ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိတဲ့သူတွေပဲ ပိုင်ဆိုင်တာ သေချာအောင် စစ်ဆေးရပါမယ်။ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်သုံးတာ အလုပ်နည်းနည်း ပိုနိုင်ပါတယ်။ အရင်ဆုံး ဒီစနစ်သုံးတဲ့ app ကို ကိုယ့်စက်ပစ္စည်းပေါ် ကူးဆွဲတာကစလို့ သော့ပိုင်ဆိုင်မှု အတည်ပြုတာ တွေလုပ်ရမှာပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီနည်းက ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှု ပလက်ဖောင်းတွေကို အားကိုးစရာ မလိုဘဲ သုံးစွဲသူတွေ ကိုယ်တိုင် မိမိလုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူနိုင်မယ့် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

    ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုအကြောင်းကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုစနစ်နှင့်ပတ်သက်၍သိရှိရန်အချက်များကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဆိုင်ရာပင်မသဘောတရားများကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုအမျိုးအစားများ တို့မှာ ဆက်ဖတ်ကြည့်နိုင် ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ်တစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ အများသုံးစကားဝှက်သော့ဖြင့် ကုဒ်ပြောင်းလဲမှု အကြောင်းအသေးစိတ်ကို အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ်အသေးစိတ်လေ့လာချက် မှာဖတ်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

    ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများ၊ စာတိုပေးပို့မှုများနှင့် အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲထားသော စာပေးပို့မှု နည်းလမ်းများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်း

    ကြိုးဖုန်း သို့မဟုတ် မိုဘိုင်းဖုန်းကနေ ဖုန်းခေါ်ရင် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုကို အစအဆုံး ကုဒ်နဲ့မပြောင်းထားပါဘူး။  ဖုန်းကတစ်ဆင့် စာတိုပေးပို့တဲ့ (SMS လို့လည်း လူသိများတယ်) စနစ်မှာလည်း စာကိုကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတာ မလုပ်ပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ဒီနည်းလမ်းနှစ်မျိုးစလုံးမှာ အစိုးရကဖြစ်ဖြစ်၊ ဖုန်းကုမ္ပဏီကို ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့သူတွေ ကဖြစ်ဖြစ် စာကိုကြားဖြတ်ယူတာ၊ ဖုန်းခေါ်ဆိုတာကို အသံဖမ်းထားတာတွေ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေဆန်းစစ်ချက် အရ အစိုးရက ကြားဖြတ်နှောင့်ယှက်မှာ စိုးရိမ်ရတယ်ဆိုရင် ဖုန်းခေါ်တာ၊ SMS နဲ့ စာတိုပေးပို့တာမျိုး မလုပ်ဘဲ အင်တာနက်ကနေ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုနည်းလမ်းသုံးပြီး ဆက်သွယ် ပြောဆိုသင့်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းအများစုမှာ ဗီဒီယိုနဲ့ဆက်သွယ်တာတောင် လုပ်နိုင်ပါတယ်။ 

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ်အသုံးပြုပြီး စာပို့တာ၊ အသံနဲ့ဗီဒီယိုသုံးပြီး ဖုန်းခေါ်တာ ပြုလုပ်ပေးနိုင်တဲ့ ဝန်ဆောင်မှု၊ ဆော့ဖ်ဝဲအချို့ကို အောက်မှာဖော်ပြထားပါတယ်။

     

    • ဆစ်ဂနဲလ် (iOS နဲ့ Android နှစ်မျိုးလုံးအတွက်)
    • WhatsApp ((iOS နဲ့ Android နှစ်မျိုးလုံးအတွက်)
    • Wire

    အောက်ပါဝန်ဆောင်မှုတွေမှာ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ် တစ်ပါတည်းမပါပါဘူး။ 

    • Google Hangouts
    • Kakao Talk
    • Line
    • Snapchat
    • WeChat
    • QQ
    • Yahoo Messenger

    Facebook Messenger နဲ့ Telegram တို့လို ဝန်ဆောင်မှုတွေကတော့ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ် ပါရှိပေမယ့် ဒီစနစ်ကို တမင်တကာဖွင့်ပြီးမှ သုံးလို့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ iMessage လိုမျိုး ဝန်ဆောင်မှုမှာတော့ သုံးစွဲသူ နှစ်ဖက်စလုံးက စက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးတည်း သုံးမှသာ (iMessage အတွက်ဆိုရင် နှစ်ဖက်စလုံး iPhone သုံးမှ ရမှာပါ) အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ကို သုံးလို့ရပါလိမ့်မယ်။

     

    မိမိအသုံးပြုသော စာပေးပို့မှုဝန်ဆောင်မှုများကို ယုံကြည်စိတ်ချနိုင်ပါသလား။

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ်ဟာ မိမိကို အစိုးရ၊ hacker တွေနဲ့ စာပို့ဝန်ဆောင်မှုပလက်ဖောင်းတွေရဲ့ စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းမှုရန်ကနေ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ချို့အဖွဲ့တွေက ကိုယ်သုံးနေတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲမှာ ကိုယ်မသိအောင် အပြောင်းအလဲတွေခိုးလုပ်လို့ ရကောင်းရနိုင်ပါတယ်။ ဒါဆို ကိုယ်မသိလိုက်ဘဲ အချက်အလက် တွေကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းတာ ရပ်သွားအောင်၊ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှု အားနည်းသွားအောင် လုပ်တာမျိုး ကြုံရနိုင်ပါတယ်။

    ဒါ့ကြောင့် EFF လို အဖွဲ့အစည်းတွေက လူသုံးများတဲ့ဝန်ဆောင်မှုတွေမှာ (Facebook ကပိုင်တဲ့ WhatsApp ၊ ဆစ်ဂနဲ စတဲ့ဝန်ဆောင်မှုတွေ) အမှန်တကယ် အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် သုံး၊ မသုံးဆိုတာကို စောင့်ကြည့် အကဲခတ်ပေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ်အနေနဲ့ မလုံခြုံမှာကို စိုးရိမ်မှုရှိသေးတယ်ဆိုရင် စာသယ်ယူ ပို့ဆောင်တဲ့စနစ်နဲ့ မဆိုင်ဘဲ အများပြည်သူ လက်ခံအတည်ပြုထားတဲ့  ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်း နည်းလမ်းတွေ သုံးကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ OTR နဲ့  PGP တို့လို စနစ်မျိုးကို သုံးကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီစနစ်တွေဟာ နောက်ဆုံးပေါ် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတဲ့နည်းပညာတွေ မသုံးဘဲ ပိုပြီးရှေးကျတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ သုံးလေ့ရှိ ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် သုံးစွဲသူတွေရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို အားထားတဲ့စနစ်တွေဖြစ်လို့ အသုံးပြုရခက်နိုင်ပါတယ်။

    မှတ်တမ်းမဲ့စနစ် (OTR) ဆိုတာ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး အချိန်နဲ့ တစ်ပြေးညီ စာတိုပေးပို့ဖို့ ချက်ချင်းပို့ စာစနစ်ဝန်ဆောင်မှုတွေမှာ ထည့်ပြီးအသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ OTR ပါဝင်တဲ့ ပရိုဂရမ်တစ်ချို့ကို အောက်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ 

    • Pidgin (Windows သို့မဟုတ် Linux စနစ်များအတွက်)
    • Adium (macOS စနစ်အတွက်)
    • Jitsi (LinuxWindowsmacOs စနစ်အားလုံးအတွက်)

     

    PGP (သို့မဟုတ် တော်တော်ကောင်းသည့်လွတ်လပ်လုံခြုံမှု) ဆိုတာကတော့ အီးမေးလ်တွေမှာ အစအဆုံး ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲဖို့ စံနှုန်းတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ PGP ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ်ကို အီးမေးလ်မှာ ဘယ်လို တပ်ဆင်အသုံးပြုရမလဲဆိုတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေကို အောက်က လင့်ခ်တွေမှာဆက်ဖတ်နိုင်ပါတယ်။ 

    အီးမေးလ်မှာ PGP သုံးတာဟာ နည်းပညာပိုင်း ရှုပ်ထွေးမှုနဲ့ အကန့်အသတ်တွေရှိတာကြောင့် အဲဒါတွေ အကြောင်း ကောင်းကောင်းသိထားတဲ့ နည်းပညာပိုင်းကျွမ်းကျင်ပြီး အတွေ့အကြုံရှိသူအချင်းချင်းသာ ဆက်သွယ်ဖို့ အသုံးပြုရင် ပိုသင့်လျော်ပါတယ်။ 

     

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်တွင် မလုပ်ဆောင်နိုင်သော ကိစ္စရပ်များ

    အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုစနစ်မှာ ဆက်သွယ်ပေးပို့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကိုပဲ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှု လုပ်နေတယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို မဖွက်ထားပေးနိုင်ပါဘူး။ ဆက်သွယ်မှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေဖြစ်တဲ့ အချက်အလက်အကြောင်းရှင်းပြသည့်အချက်အလက်များ ကို မကာကွယ်နိုင်ပါ။ ဥပမာ အီးမေးလ်ပို့တဲ့အခါ အကြောင်းအရာခေါင်းစဉ်၊ ဘယ်သူ့ကိုဆက်သွယ်ပေးပို့တယ်၊ ဘယ်အချိန်မှာ ဆက်သွယ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို လျှို့ဝှက်ပေးမထားနိုင်ပါဘူး။ တယ်လီဖုန်းကနေ ဖုန်းခေါ်တယ် ဆိုရင်လည်း ကိုယ်ဘယ်ကနေခေါ်နေလဲဆိုတဲ့ တည်နေရာက  အချက်အလက်အကြောင်းရှင်းပြတဲ့ အချက် အလက် ဖြစ်တဲ့အတွက် လျှို့ဝှက်မထားနိုင်ပါဘူး။

    ကိုယ်ပေးပို့တဲ့၊ လက်ခံရရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေကို လျှို့ဝှက်ထားနိုင်တာနဲ့ ရာနှုန်းပြည့်မလုံခြုံပါဘူး။  အချက် အလက်အကြောင်းရှင်းပြတဲ့အချက်အလက်တွေ ပေါက်ကြားရင်လည်း ကိုယ့်ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စတွေ၊ ကိုယ်ဘယ်သူဘယ်ဝါဆိုတာတွေ ပေါက်ကြားစေနိုင်ပါတယ်။

    အောက်က ဖုန်းခေါ်ဆိုတဲ့ ဥပမာမှာဆိုရင် အချက်အလက်အကြောင်းရှင်းပြတဲ့အချက်အလက်တွေမှာ  ဘယ်သူမှမသိသင့်တဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စတွေ ပါနေပါတယ်။ 

    • ဘာကိစ္စတွေပြောလဲ မသိရင်တောင် ကိုယ်က ပြည့်တန်ဆာဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းတစ်ခုဆီ ည ၂ နာရီ ၂၄ မိနစ်မှာ ဖုန်းခေါ်ခဲ့ပြီး ၁၈ မိနစ်ကြာဖုန်းပြောခဲ့တယ်ဆိုတဲ့အကြောင်း သိရှိနိုင်တယ်။
    • ဘာကိစ္စတွေပြောလဲ မသိရင်တောင် ဂိုးဒင်းဂိတ်တံတားကနေ မိမိကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုတားဆီးရေး အရေးပေါ်ဖုန်းနံပါတ်ကို ဖုန်းဆက်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သိရှိနိုင်တယ်။
    • ဘာကိစ္စတွေပြောလဲ မသိရင်တောင် HIV စစ်ဆေးပေးတဲ့ ဝန်ဆောင်မှု၊ မိမိရဲ့ဆရာဝန်နဲ့ ကျန်းမာရေး အာမခံကုမ္ပဏီတွေဆီကို အချိန်တစ်နာရီထဲမှာ ဖုန်းဆက်တိုက်ခေါ်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သိရှိနိုင်တယ်။
    • ဘာကိစ္စတွေပြောလဲဆိုတာကို အစိုးရက ထောက်လှမ်းလို့မရရင်တောင် ကိုယ့်ဆီကို ဒေသဆိုင်ရာ အမျိုးသားရိုင်ဖယ်အသင်းချုပ်က လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှုထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုလုပ်နေချိန်မှာ ဖုန်းခေါ်ခဲ့ကြောင်း၊ ဖုန်းချပြီးပြီးချင်း ကိုယ်ကသက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တွေဆီ ချက်ချင်းဖုန်းခေါ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိနိုင်တယ်။
    • ဘာကိစ္စတွေပြောလဲ မသိရင်တောင် သားဖွားမီးယပ်ဆရာဝန်ထံဖုန်းခေါ်ခဲ့ပြီး နာရီဝက်ကြာ စကားပြောဆိုခဲ့ကြောင်း၊ ညနေပိုင်းမှာ မိသားစုမျိုးဆက်ပွားစီမံရေးရုံးရဲ့ ဖုန်းနံပါတ်ကို ခေါ်ဆိုခဲ့ကြောင်း သိရှိနိုင်တယ်။

    အခြားအရေးကြီးသော လုပ်ဆောင်ချက်များ

    လုံခြုံစွာဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှု လုပ်ဖို့ဆိုရင် အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်း ဟာ အရေးကြီးသော လုပ်ဆောင်ချက်များ ရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာဖြစ်ပါတယ်။ အပေါ်မှာရှင်းပြခဲ့တဲ့ အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲ ခြင်းစနစ်ဟာ ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ အစိုးရတွေက ကိုယ့်စာတွေကို ကြားဖြတ်ရယူတဲ့ ရန်ကကာကွယ်ဖို့ အလွန်အသုံး တည့်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူအများအတွက် ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ အစိုးရတွေက အကြီးမားဆုံး ခြိမ်းခြောက်မှု တွေမဟုတ်တတ်ပါဘူး။ ထို့ကြောင့် အစအဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုစနစ်ဟာ အရေးအကြီးဆုံး လိုအပ်ချက် ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။

    ဥပမာ လူတစ်ယောက်က မိမိရဲ့အိမ်ထောင်ဖက်၊ မိဘ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းရှင်တွေက ကိုယ့်ရဲ့စက်ပစ္စည်းကို ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုမှာကို စိုးရိမ်နိုင်တယ်။ ဤအခြေအနေမျိုးမှာ ကြာရှည်မခံဘဲ ခဏနေရင်ပျောက်သွားတဲ့ “ခြေရာဖျောက်” စာတိုများပေးပို့နိုင်စွမ်းဟာ စာပေးပို့မှုစနစ်ရွေးချယ်ရာမှာ အရေးကြီးဆုံးလိုအပ်ချက် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တစ်ချို့သူတွေဟာ မိမိရဲ့ဖုန်းနံပါတ် တစ်ခြားသူတွေဆီပြန့်သွားမှာကို စိုးရိမ် နိုင်ပါတယ်။ ဒါဆို ဖုန်းနံပါတ်နဲ့မချိတ်ထားတဲ့အမည်ဝှက်ကို အသုံးပြုနိုင်စွမ်းက အရေးကြီးတဲ့လိုအပ်ချက် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

    ယေဘုယျအားဖြင့် ဘယ်လုံခြုံတဲ့ဆက်သွယ်မှုနည်းလမ်း ရွေးသုံးမလဲဆိုတာအတွက် လုံခြုံရေးနှင့်ကိုယ်ရေး ကိုယ်တာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း တွေကပဲ အရေးကြီးတာမဟုတ်ပါဘူး။ လုံခြုံရေးဘယ်လောက်ကောင်းတဲ့ app ဖြစ်နေပါစေ ကိုယ့် သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းတွေ မသုံးဘူးဆိုရင် ကိုယ့်အတွက် အသုံးမဝင်ပါဘူး။  လူသုံးများတဲ့ app တွေဟာ နိုင်ငံအလိုက်၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းအလိုက် ကွဲပြားတတ်ပါတယ်။ တစ်ချို့ စာပေးပို့မှု ဝန်ဆောင်မှုတွေဟာ ဝန်ဆောင်မှုညံ့ဖျင်းတာ၊ ပိုက်ဆံပေးသုံးရတာတွေကြောင့် တစ်ချို့သူတွေအတွက် အသုံးမတည့်ပါဘူး။

    ကိုယ့်အနေနဲ့ လုံခြုံတဲ့ဆက်သွယ်ရေးနည်းလမ်းတွေကနေ ဘယ်လိုရလာဒ်တွေ ရလိုသလဲ သေသေချာချာ နားလည်တော့မှ များပြားရှုပ်ထွေးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ခေတ်မမှီတော့တဲ့၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေတဲ့ နည်းပညာ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ပိုပြီးလွယ်လွယ်ကူကူ အသုံးချနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

    Last reviewed: 
    6-8-2020
  • မိမိ၏အချက်အလက်များကို လုံခြုံစွာ သိမ်းဆည်းခြင်း

    ကိုယ့်မှာ စမတ်ဖုန်း၊ laptop သို့မဟုတ် tablet တစ်မျိုးမျိုးရှိတယ်ဆိုရင် အချက်အလက် အမြောက်အများကို တစ်ချိန်လုံး ကိုယ်နဲ့တစ်ပါတည်း သယ်ယူနေရာရောက်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်စက်ပစ္စည်းတွေထဲမှာ အချက်အလက်ပေါင်းများစွာကို သိမ်းဆည်းထားနိုင်ပြီး မိမိနဲ့ဆက်သွယ်သူတွေရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ၊ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုတွေ၊ စာရွက်စာတမ်းတွေနဲ့ ဓာတ်ပုံတွေ စသည်ဖြင့် ပါဝင်နိုင်ပါတယ် (လူပေါင်းများစွာရဲ့ ကိုယ်ရေးသတင်းအချက်အလက်တွေ ပါဝင်နိုင်တဲ့အတွက် မသက်ဆိုင်သူများ မသိရှိအောင် လျှို့ဝှက်ထားရမယ့် ကိစ္စတွေ ဖြစ်ပါတယ်)။ ဒစ်ဂျစ်တယ်စက်ပစ္စည်းတွေထဲမှာ သိမ်းဆည်းသယ်ယူတဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေ ဟာ အလွန်များပြားပြီး အခြားသူများ အလွယ်တကူဝင်ရောက်ရယူနိုင်တဲ့အတွက် လုံခြုံအောင်ထားဖို့ ခက်ခဲနိုင်ပါ တယ်။

    ဥပမာ စက်ပစ္စည်းပေါ်မှာရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေကို နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ချိန်မှာ သိမ်းယူခံရနိုင်သလို လမ်းသွား နေရင်း လုယူခြင်း၊ အိမ်မှခိုးယူခံရခြင်းများ တွေ့ကြုံနိုင်ပါတယ်။ ဒါဆို အချက်အလက်တွေကို စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း မှာပင် အလွယ်တကူ ကူးယူသွားခြင်းခံရနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့စက်ပစ္စည်းတွေကို စကားဝှက်များ၊ ပင် (PIN) နံပါတ်များ၊ လက်အမူအရာများသုံး၍  ပိတ်ထားခြင်းဟာလည်း စက်ပစ္စည်းသိမ်းဆည်းခံရမယ်ဆိုရင် ထိရောက်စွာ အကာအကွယ်မပေးနိုင်ပါဘူး။ စက်ပစ္စည်းထဲမှာ အချက်အလက်တွေကို အလွယ်တကူ ဖတ်ယူနိုင်တဲ့ပုံစံနဲ့ သိမ်းဆည်းထားတဲ့အတွက် စက်ပစ္စည်း lock ချ ပိတ်ထားတာကို အလွယ်တကူ ရှောင်သွားလို့ရပါတယ်။ အနှောင့်အယှက် တစ်ဦးအနေနဲ့ အချက်အလက်  သိမ်းဆည်းထားတဲ့နေရာကို တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်နိုင်မယ်ဆိုရင် မိမိရဲ့ စကားဝှက် ကိုသိစရာမလိုဘဲ အချက်အလက်တွေကို ကူးယူခြင်း၊ အသေးစိတ်ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်းတွေ လုပ်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

    ဒါပေမယ့် ဒီလိုအခြေအနေမှာတောင် ကိုယ့်အချက်အလက်တွေကို အပြင်မှာ (အွန်လိုင်းပေါ်မှ တိုက်ခိုက်ခြင်း မဟုတ်) လက်တွေ့ခိုးယူချင်တဲ့သူတွေ အခက်တွေ့အောင်လုပ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းများရှိပါတယ်။ နည်းလမ်းအချို့ ကို အောက်မှာ ဆက်လက်ဖော်ပြထားပါတယ်။

    အချက်အလက်တွေကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းထားပါ။

    ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းတဲ့နည်း အသုံးပြုမယ်ဆိုရင် ကုဒ်ပြန်ဖြည်ပြီး အချက်အလက်တွေကို ဖတ်နိုင်ဖို့အတွက် အနှောင့်အယှက် တွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ စက်ပစ္စည်းရော စကားဝှက် ရော နှစ်မျိုးစလုံးလိုမှာဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် ဖိုင်တွဲ တစ်ချို့သာမဟုတ်ဘဲ အချက်အလက်အားလုံးကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲထားခြင်းဟာ အလုံခြုံဆုံးဖြစ်တယ်။ စမတ်ဖုန်းနဲ့ ကွန်ပျူတာအများစုမှာ disk တစ်ခုလုံး အလုံးစုံ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲပစ်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းပါ ရှိတတ်ပါ တယ်။

    စမတ်ဖုန်းနဲ့ tablet များအတွက်

    • Android စနစ်မှာဆိုရင် နောက်ပိုင်းထွက်ရှိတဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေ ဝယ်ယူပြီး စတင်အသုံးပြုချိန်မှာ အလုံးစုံ ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲဖို့ နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ခွင့်ပေးထားပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာမှ ဒီနည်းလမ်းကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုချင် တယ်ဆိုရင် စက်အားလုံးမှာရှိတဲ့ “လုံခြုံမှု” “Security” setting အောက်မှာ သွားပြောင်းနိုင်ပါတယ်။
    • iPhone ၊ iPad စတဲ့ Apple စက်ပစ္စည်းတွေမှာဆိုရင်တော့ “အချက်အလက်ကာကွယ်ခြင်း” (Data Protection) ဆိုပြီး ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး စကားဝှက်အသစ်ထားတဲ့အချိန်မှာ ဒီနည်းလမ်းကို ရွေးချယ်နိုင်ပါတယ်။

    ကွန်ပျူတာများအတွက်

    • Apple ရဲ့ macOS မှာတော့ FileVault လို့ခေါ်တဲ့ အလုံးစုံကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတဲ့နည်းလမ်း တစ်ပါတည်း ပါရှိပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။
    • Linux distributions တွေကတော့ အများအားဖြင့် စနစ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်လည်ပတ်တဲ့ အချိန်မှာ အလုံးစုံ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှု လုပ်ဆောင်နိုင်ကြောင်း ရွေးချယ်မှုပေးပါတယ်။
    • Windows မှာ Vista သို့မဟုတ် ယင်းနောက်ထွက်တဲ့စနစ်တွေမှာ BitLocker လို့ခေါ်တဲ့ အလုံးစုံ ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲမှု နည်းလမ်း ပါရှိပါတယ်။

    BitLocker ရဲ့ကုဒ်က အများဝင်ရောက်ကြည့်ရှုလို့မရတဲ့ ကုမ္ပဏီပိုင်ပစ္စည်းဖြစ်တဲ့အတွက် ပြင်ပစစ်ဆေးသူ တွေအနေနဲ့ စနစ်ဘယ်လောက်လုံခြုံမှုရှိလဲဆိုတာ တိတိကျကျသိဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါကြောင့် BitLocker သုံးမယ်ဆိုရင် Microsoft ရဲ့အချက်အလက်သိမ်းဆည်းမှုစနစ်ဟာ လုံခြုံမှုရှိပြီး ဟာကွက်မရှိဘူးလို့ Microsoft ကို ယုံကြည်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ မိမိအနေနဲ့ Windows စနစ်ကို အသုံးပြုနေပြီဆိုရင်တော့ Microsoft ကို အတန်အသင့် ယုံကြည်တယ် လို့ယူဆနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Windows သို့မဟုတ် BitLocker ရဲ့ အကာအကွယ်စနစ်တွေကို ကျော်ဝင်နိုင်မယ့် နောက်ဖေးပေါက်လို အားနည်းချက်တွေကို သိထားသူတွေက မိမိကိုထောက်လှမ်းနိုင်မှာ စိုးရိမ် တယ်ဆိုရင် အခြား ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရေးစနစ်ကို သုံးဖို့ စဉ်းစားသင့်ပါတယ်။ GNU/Linux သို့မဟုတ် BSD စတဲ့ အများသုံးနိုင်တဲ့ open-source ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရေးစနစ်၊ အထူးသဖြင့် Tails၊ Qubes OS စတဲ့ လုံခြုံရေး တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ version တစ်ခု ရွေးသုံးသင့်ပါတယ်။ သို့မဟုတ်ရင်လည်း Windows မှာပါတဲ့ BitLocker မဟုတ်ဘဲ Veracrypt လိုမျိုး အခြားကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲတဲ့စနစ်တစ်ခုသုံးပြီး ကွန်ပျူတာ hard drive ကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲထားနိုင်ပါတယ်။

    သတိထားဖို့က မည်သည့်ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုနည်းလမ်း အသုံးပြုသည်ဖြစ်စေ စကားဝှက်ခိုင်လုံမှသာ ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲမှုစနစ်ဟာ လုံခြုံမှာဖြစ်ပါတယ်။ မိမိရဲ့စက်ပစ္စည်းကို အနှောင့်အယှက်တစ်ယောက်က ရသွားပြီဆိုရင် စကားဝှက်ဘာလဲဆိုတာ ဖော်ထုတ်ဖို့ အချိန်အလုံအလောက်ရှိသွားနိုင်ပါတယ်။ ခိုင်မာပြီး မှတ်ရလွယ်တဲ့ စကားဝှက် ဖန်တီးဖို့ ထိရောက်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုကတော့ အံစာတုံးလှိမ့်ပြီး စကားလုံးစာရင်း ထဲကနေ စကားလုံး တွေကို ကျပန်းရွေးချယ်သွားခြင်းဘဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစကားလုံးတွေကို ပေါင်းပြီးတော့ “ဝှက်စာကြောင်း” ဖန်တီးနိုင်ပါတယ်။ “ဝှက်စာကြောင်း” ဆိုတာ ပိုမိုလုံခြုံစေဖို့အတွက် စကားလုံးတစ်လုံး ထက်ပိုရှည်တဲ့ စကားဝှက် တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ Disk တစ်ခုလုံး ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲဖို့ဆိုရင် အနည်းဆုံးစကား လုံး ခြောက်လုံးသုံးဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။ ခိုင်ခံ့သောစကားဝှက်များဖန်တီးထားရှိခြင်း ဆိုတဲ့ လမ်းညွှန်မှာ အသေးစိတ်လေ့လာကြည့်ပါ။

     စမတ်ဖုန်း သို့မဟုတ် မိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းပေါ်မှာ ရှည်လျားတဲ့ဝှက်စာကြောင်းကို အမြဲရိုက်ထည့်ဖို့ မှတ်သား ထားဖို့ ဆိုတာ ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုဟာ အချက်အလက်တွေကို အလွယ်တကူ ဝင်ရောက် ရယူခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အသုံးဝင်သော်လည်း အမှန်တကယ် လုံလုံခြုံခြုံသိမ်းဖို့ဆိုရင် အနှောင့်အယှက်တွေက စက်ပစ္စည်းကို လက်ဝယ်ရယူခြင်း မပြုနိုင်စေရန် ဖွက်ထားရမှာဖြစ်ပါတယ်။ သို့မဟုတ် အချက်အလက်များကို ပိုမိုလုံခြုံတဲ့ စက်ပစ္စည်းပေါ်မှာ ကာကွယ်ထားရှိသင့်ပါတယ်။

    • လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းသီးသန့်ထားရှိခြင်း

      လုံခြုံတဲ့ဝန်းကျင်တစ်ခုကို ဖန်တီးထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့ မလွယ်ပါဘူး။ အနိမ့်ဆုံးအနေဖြင့် စကားဝှက်များ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် စက်ပစ္စည်းအသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ အမူအကျင့်များ၊ ကွန်ပျူတာနဲ့ အခြားစက်ပစ္စည်းတွေမှာသုံးတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲတွေကို ပြောင်းလဲပစ်ရပါလိမ့်မယ်။ အခြေအနေပိုဆိုးလျှင် လျှို့ဝှက်အချက်အလက်တွေ မတော်တဆပေါက်ကြားနေလား၊ မလုံခြုံသည့်နည်းလမ်းများအသုံးပြုနေသလား ဆိုတာကို အချိန်ပြည့် စိုးရိမ်နေရပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ်က ပြဿနာကို သိတယ်ဆိုရင်တောင် ဖြေရှင်းနည်းတွေကို အသုံးမချနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေရှိနိုင်ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကိုယ်နဲ့ဆက်သွယ်သူတွေအနေနဲ့ မလုံခြုံတဲ့ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံ ခြုံရေးအစီအမံတွေ အသုံးပြုနေနိုင်တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ ကိုယ့်အနှောင့်အယှက်တွေက ကိုယ့်လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဟန်ဆောင်ပြီး သူခိုးဆော့ဖ်ဝဲ တွေ ပို့နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ကိုယ့်လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေကိုယ်တိုင်က အီးမေးလ်နဲ့ စာတွဲ attachment တွေ ပို့ပြီး ဖွင့်ခိုင်းတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

      ဒါဆိုဒီကိစ္စကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းကြမလဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အချက်အလက် တွေနဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေကို ပိုပြီး လုံခြုံတဲ့စက်ပစ္စည်းတစ်ခုပေါ်မှာ ကန့်ပြီးအသုံးပြုဖို့ စဉ်းစားပါ။ ဒီလုံခြုံတဲ့စက်ပစ္စည်းပေါ်မှာဘဲ ကိုယ့်ရဲ့ လျှို့ဝှက် ထားရမည့် အချက်အလက်မူရင်းတွေကို သိမ်းဆည်းထားပါ။ ပြီးရင် ဒီစက်ပစ္စည်းကို ရံဖန်ရံခါမှသာ အသုံးပြုပြီး အသုံးပြုနေချိန်မှာလည်း မိမိရဲ့ပြုမူလုပ်ဆောင်ချက်တွေကို အထူးသတိထား ဆောင်ရွက်ပါ။ အီမေးလ်မှ ပေးပို့ လာသော စာတွဲ attachment များ ဖွင့်ခြင်း၊ လုံခြုံမှုမရှိသည့် ဆော့ဖ်ဝဲအသုံးပြုခြင်းများကို အခြားစက်ပစ္စည်း တစ်ခုပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်ပါ။

      လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ ကွန်ပျူတာတစ်ခု သီးသန့်ထားရှိအသုံးပြုဖို့ဆိုတာ ထင်သလောက် ငွေကုန်ကြေးကျ များမှာမဟုတ်ပါဘူး။ လိုအပ်တဲ့ ပရိုဂရမ်အနည်းငယ်သာ တပ်ဆင်ထားပြီး ရံဖန်ရံခါမှသာ အသုံးပြုမှာဖြစ်တဲ့ အတွက် အရမ်းမြန်ဖို့၊ သစ်ဖို့ မလိုအပ်ပါဘူး။ နောက်ဆုံးပေါ်မဟုတ်တဲ့ netbook တစ်ခုလောက်ဆိုရင် ခေတ်မီ laptop သို့မဟုတ် ဖုန်းတွေထက် ဈေးအများကြီးသက်သာပါတယ်။ အရင်တုန်းကထုတ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေရဲ့ အားသာချက်တစ်ခုက Tails လိုမျိုး လုံခြုံတဲ့ဆော့ဖ်ဝဲတွေဟာ သူတို့နဲ့ပိုကိုက်ညီနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမြဲလိုက်နာ ရမယ့် ယေဘုယျအကြံပြုချက်အချို့ရှိပါတယ်။ ဒါကတော့ စက်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာလည်ပတ်မှုစနစ် အသစ်တစ်ခု ဝယ်ပြီဆိုရင် နောက်ဆုံးထွက်ရှိတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲ version နဲ့ အမြဲ update လုပ်ထားဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ Update တွေဟာ ကုဒ်အဟောင်းတွေမှာရှိတဲ့ လုံခြုံရေးပြဿနာတွေကို ပြင်ဆင်ဖို့ထုတ်ထားတာပါ။ တစ်ချို့ ကွန်ပျူတာလည်ပတ်မှုစနစ်အဟောင်းတွေမှာတော့ လုံခြုံရေးအတွက် update လုပ်ဖို့မဖြစ်နိုင်တော့တာ သတိပြုပါ။

      လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ ကွန်ပျူတာ ထားရှိတဲ့အခါ ဘယ်အချက်တွေကို လိုက်နာရမလဲ

      ၁။ မိမိရဲ့ စက်ပစ္စည်းကို လုံခြုံတဲ့နေရာမှာ သိမ်းထားပြီး ဘယ်နေရာမှာသိမ်းထားလဲဆိုတာကို လျှို့ဝှက်ထားပါ။ သိမ်းထားတဲ့နေရာကို တစ်ခြားတစ်ယောက်က ဝင်ရောက်ခဲ့တယ်ဆိုရင် ခြေရာလက်ရာပျက်တာသိနိုင်မယ့် နေရာ တစ်ခု (ဥပမာ သော့ခတ်ထားတဲ့ ဗီဒို) မှာသိမ်းထားပါ။

      ၂။ ကွန်ပျူတာ hard drive ကို ခိုင်မာတဲ့ ဝှက်စာကြောင်း တစ်ခုသုံးပြီး ကုဒ်နဲ့ပြောင်းထားပါ။ ဒါဆို ကွန်ပျူတာ အခိုးခံရလျှင်တောင် ဝှက်စာကြောင်း မသိဘဲနဲ့ အထဲက အချက်အလက်တွေကို ဖတ်လို့ရမှာမဟုတ်ပါဘူး။

      ၃။ Tails လိုမျိုး ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှု နဲ့ လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေးတဲ့ ကွန်ပျူတာလည်ပတ်မှုစနစ် တပ်ဆင် အသုံးပြုပါ။ နေ့စဉ်အလုပ်မှာ အများသုံးဆော့ဖ်ဝဲဖြစ်တဲ့ ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရေးစနစ်ကို အသုံးပြုနိုင်မှာ မဟုတ် ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် လျှို့ဝှက်ထားရမယ့် အီးမေးလ်များ ရေးသားခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ သိမ်ဆည်းခြင်း၊ လုံခြုံရေး တင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းကနေ ချက်ချင်းပို့စာတို ပေးပို့ခြင်း တို့လုပ်ဖို့ဆိုရင်တော့ Tails ကို ကောင်းကောင်း သုံးလို့ရပါတယ်။ လုံခြုံရေး security setting ကိုလည်း အမြင့်ဆုံးထားလို့ရပါတယ်။

      ၄။ စက်ပစ္စည်းကို offline ထားပါ (အင်တာနက်နှင့်မချိတ်ဆက်ထားပါနှင့်)။ အင်တာနက်မှ တိုက်ခိုက်မှုနဲ့ အွန်လိုင်းမှ စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းမှုတွေကို ကာကွယ်ဖို့ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းက အင်တာနက်နဲ့ ဘယ်သော အခါမှ မချိတ်ဆက်တာဖြစ်ပါတယ်။ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းကို အနီးအနားက ကွန်ယက်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ Wifi နဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ် ချိတ်ဆက်တာမလုပ်ဘဲ DVD သို့မဟုတ် USB drive စတဲ့ ပစ္စည်းတွေသုံးပြီး ဖိုင်တွေကို ကူးဆွဲတာ လုပ်ပါ။ ကွန်ယက်ဆက်သွယ်မှုလုံခြုံရေးနယ်ပယ်မှာ ဒါကို ကွန်ပျူတာနဲ့ အပြင်လူတွေအကြား “လေဟာနယ်” ထားတယ်လို့ခေါ်ပါတယ်။ ပြင်းထန်တဲ့အစီအမံတစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် အသုံးနည်းတဲ့အချက်အလက်အချို့ကို ကာကွယ် သိမ်းဆည်းချင်တယ် (ဥပမာ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲရန် စကားဝှက်သော့၊ စကားဝှက်စာရင်း သို့မဟုတ် မိမိထံယုံကြည် အပ်နှံထားတဲ့ အခြားသူတစ်ယောက်ရဲ့ကိုယ်ရေးအချက်အလက်မိတ္တူ စသည်ဖြင့်) ဆိုရင် သုံးနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို ကိစ္စတွေမှာဆိုရင် ကွန်ပျူတာတစ်ခုလုံးတောင်သုံးဖို့မလိုဘဲ ဖွက်ထားလို့ရတဲ့ အချက်အလက်သိမ်းဆည်းတဲ့ စက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးမျိုးကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲမှုစနစ်သုံးထားတဲ့ USB သော့ကို လုံခြုံတဲ့ နေရာမှာ ဖွက်ထားမယ်ဆိုရင် ကွန်ပျူတာကိုအင်တာနက်နဲ့မချိတ်ဘဲသုံးတာလိုမျိုး အသုံးတည့်နိုင်ပါတယ်။

      ၅။ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းနဲ့ ကိုယ်သုံးနေကျ အကောင့်တွေကို ဝင်မကြည့်ပါနဲ့။ လုံခြုံရေး တင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းကို အင်တာနက်နဲ့ ချိတ်သုံးတယ်ဆိုရင် အဲဒီစက်ပစ္စည်းကနေ ဆက်သွယ်ဖို့အတွက် သီးသန့်ဝက်ဘ် နဲ့ အီးမေးလ်အကောင့်တွေ ဖန်တီးထားပါ။ ပြီးတော့ ကိုယ်သုံးတဲ့ဝန်ဆောင်မှုတွေက ကိုယ့်ရဲ့ IP လိပ်စာ ကို ရှာမတွေ့နိုင်အောင် Tor အသုံးပြုပါ (LinuxmacOSWindows လမ်းညွှန်တွေမှာ ဖတ်ကြည့် နိုင်ပါတယ်)။ တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ်ဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်တယ်ဆိုတာ လိုက်စုံစမ်းနေတယ် သို့မဟုတ် ကိုယ့်ရဲ့ဆက်သွယ်မှုတွေကို ကြားဖြတ်ရယူနေတယ် ဆိုရင် အကောင့်အသစ်သီးသန့်ဖွင့်ပြီး Tor အသုံးပြုပါ။ ဒါဆိုရင် ကိုယ်သုံးတဲ့စက်ပစ္စည်းကနေ ကိုယ့်ဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်တယ်ဆိုတာကို မချိတ်မိအောင် ခြေရာဖျောက် ထားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

      လျှို့ဝှက်ထားရမယ့် အရေးကြီးသတင်းအချက်အလက်တွေ သိမ်းဆည်းဖို့ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်း တစ်ခုသီးသန့်ထားရှိတာဟာ အနှောင့်အယှက်တွေရဲ့ ရန်ကနေ ကာကွယ်ပေးနိုင်သလို သူတို့ပစ်မှတ်ထားဖို့ နေရာ တစ်ခုဖန်တီးပေးလိုက်ရာလည်း ရောက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ စက်ပစ္စည်းပျက်စီးသွားတယ်ဆိုရင် တစ်ခုတည်းသော အချက်အလက်မူရင်းကို ဆုံးရှုံးနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် လည်းရှိနေပါတယ်။ တကယ်လို့ အနှောင့်အယှက် လိုချင်တာက ကိုယ့်ရဲ့အချက်အလက်တွေ ပျက်စီးသွားစေဖို့ဆိုရင် ဘယ်လောက်လုံခြုံတဲ့နေရာဖြစ်စေ တစ်နေရာတည်းမှာ မသိမ်းထားပါနဲ့။ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲထားတဲ့ မိတ္တူတစ်ခုပွားထားပြီး တစ်ခြားတစ်နေရာမှာပါ သိမ်းထားပါ။

      လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းထားသလိုဘဲ လုံခြုံမှုလျော့နည်းတဲ့ စက်ပစ္စည်းထားရှိခြင်းလည်း လုပ်နိုင် ပါတယ်။ လုံခြုံမှုလျော့နည်းတဲ့ စက်ပစ္စည်းကို အန္တရာယ်များတဲ့နေရာ သွားတဲ့အခါ သို့မဟုတ် အန္တရာယ် များတဲ့ လုပ်ငန်းတွေလုပ်တဲ့အခါမှာ သယ်ယူသွားဖို့ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ သတင်းထောက်များနဲ့ တက်ကြွလှုပ်ရှား သူတွေဆို ရင် သူတို့သွားလာလှုပ်ရှားတဲ့အခါသုံးဖို့ အခြေခံသုံးနိုင်တဲ့ netbook တစ်ခုသယ်သွားလေ့ရှိကြတယ်။ အဲဒီ ကွန်ပျူတာမှာဆိုရင် သူတို့ရဲ့စာရွက်စာတမ်းတွေ၊ ပုံမှန်အဆက်အသွယ်တွေရဲ့ အချက်အလက်တွေ၊ အီးမေးလ် အချက်အလက်တွေ ဘာမှမပါရှိပါဘူး။ ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကွန်ပျူတာသိမ်းဆည်းခံရတယ် ဆိုရင် ဆုံးရှုံးမှု အနည်းဆုံး ဖြစ်အောင်ပါ။ မိုဘိုင်းဖုန်းအတွက်လည်း ဒီနည်းလမ်းသုံးနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှန်စမတ်ဖုန်းသုံးတယ်ဆိုရင် ဈေးပေါပြီး လွှင့်ပစ်နိုင်သော သို့မဟုတ် မိမိ၏ကိုယ်ပိုင်အချက်အလက်နှင့်သက်ဆိုင်မှုမရှိသောဖုန်း ဝယ်ထားပြီး ခရီးသွားတဲ့ အခါမှာ သီးသန့်ဆက်သွယ်အသုံးပြုမှုတွေ လုပ်ဖို့ ထားနိုင်ပါတယ်။

    Last reviewed: 
    11-1-2018
  • ခိုင်ခံ့သောစကားဝှက်များ ဖန်တီးထားရှိခြင်း

    စကားဝှက်မန်နေဂျာအသုံးပြုပြီး ခိုင်ခံ့တဲ့ စကားဝှက်များ ဖန်တီးခြင်း

    ကွန်ပျူတာ၊ အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုတွေသုံးတဲ့အခါ အကောင့်ထဲဝင်ဖို့ စကားဝှက်ထားရလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုထားတဲ့အခါ တစ်နေရာမှာသုံးထားတဲ့စကားဝှက်ကို နောက်တစ်နေရာမှာ ထပ်အသုံးပြုမယ်ဆိုရင် လုံခြုံရေးအတွက် အရမ်းအန္တရာယ်များတယ်။ စကားဝှက်တွေတူနေရင် မိမိကိုအန္တရာယ်ပေးချင်တဲ့သူ တစ်ယောက်က စကားဝှက်တစ်ခု ရသွားပြီဆိုတာနဲ့ ဒီစကားဝှက်သုံးထားတဲ့ မိမိအကောင့်အားလုံးကို တန်းပြီးဝင်သွားလို့ရသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အကောင့်တစ်ခုစီအတွက် ခိုင်ခံ့ပြီး ထပ်တူမရှိတဲ့ စကားဝှက်တွေကို သီးသန့်ထားသုံးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

    ဒီကိစ္စမှာ စကားဝှက်မန်နေဂျာ ပရိုဂရမ်က များစွာအထောက်အကူဖြစ်စေပါတယ်။ စကားဝှက်မန်နေဂျာဆိုတာ မိမိအသုံးပြုဖို့ စကားဝှက်တွေ ဖန်တီးပေးပြီး တစ်ခါတည်း မှတ်သားသိမ်းဆည်းပေးထားနိုင်တဲ့ ပရိုဂရမ်ကို ခေါ်တာပါ။  ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေ၊ ဝန်ဆောင်မှုတွေ တစ်ခုစီမှာသုံးဖို့ မတူညီတဲ့စကားဝှက်များစွာကို ဖန်တီး သိမ်းဆည်းပေးတဲ့အတွက် မိမိအနေနဲ့ စကားဝှက်အားလုံးကို အလွတ်ကျက်မှတ်ထားဖို့ မလိုတော့ပါ။ စကားဝှက်မန်နေဂျာက အောက်ပါကိစ္စရပ်တွေကို လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ပါတယ်။

    • အခြားသူတွေ မခန့်မှန်းနိုင်မယ့် ခိုင်ခံ့တဲ့ စကားဝှက်တွေကို ဖန်တီးပေးနိုင်ခြင်း
    • စကားဝှက်များစွာကို လုံလုံခြုံခြုံ သိမ်းဆည်းပေးထားနိုင်ခြင်း (လုံခြုံရေးမေးခွန်းများရဲ့  အဖြေတွေကို ပါ မှတ်သားသိမ်းဆည်းပေးထားနိုင်ပါတယ်)
    • စကားဝှက်အားလုံးကို စကားဝှက်ကြီး (သို့မဟုတ် ဝှက်စာကြောင်း) တစ်ခုတည်းသုံးပြီး ကာကွယ်ပေး နိုင်ခြင်း

    ဥပမာ KeePassXC ဆိုတာ အများအသုံးပြုနိုင်တဲ့ (open-source) အခမဲ့ စကားဝှက်မန်နေဂျာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပရိုဂရမ်ကို မိမိကွန်ပျူတာ desktop ပေါ်မှာကူးဆွဲပြီးသုံးနိုင်သလို web browser နဲ့လည်း ပေါင်းစည်းအသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် KeePassXC ပရိုဂရမ်ကို ဖွင့်ပြီးအသုံးပြုနေချိန်မှာ ပြုလုပ်တဲ့ အပြောင်းအလဲတွေကို အလိုအလျောက် မသိမ်းဆည်းပေးပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ပရိုဂရမ်မှာ စကားဝှက်အသစ် တစ်ခုဖြည့်ပြီးချင်း ပရိုဂရမ်ရုတ်တရက်ပိတ်သွားမယ်ဆိုရင် အဲဒီစကားဝှက်ကို ပြန်ရှာနိုင်တော့မှာမဟုတ်ဆိုတာ သတိပြုပါ။ ဒီလိုမဖြစ်အောင် KeePassXC ရဲ့ setting ကနေ သွားရောက်ပြောင်းလဲထားနိုင်ပါတယ်။

    မိမိအနေနဲ့ စကားဝှက်မန်နေဂျာသုံးသင့်၊ မသုံးသင့် စဉ်းစားနေပါသလား။ တကယ်လို့ ကိုယ့်မှာ အစိုးရတစ်ရပ် လိုမျိုး အင်အားကြီး အနှောင့်အယှက် တွေရှိတယ်ဆိုရင်တော့ အသုံးမပြုသင့်ပါ။

    မှတ်သားထားဖို့က -

    • စကားဝှက်မန်နေဂျာသုံးရင် လုံခြုံရေးချိုးဖောက်ဖို့ အကောင့်တစ်ခုချင်းစီကို ပစ်မှတ်ထားမယ့်အစား စကားဝှက်မန်နေဂျာ ပရိုဂရမ် တစ်ခုတည်းကိုဘဲ ပစ်မှတ်ထားလို့ ရသွားမှာ ဖြစ်တယ်။
    • အနှောင့်အယှက်များအတွက် စကားဝှက်မန်နေဂျာတွေဟာ တိုက်ခိုက်ဖို့ထင်ရှားတဲ့ ပစ်မှတ်တွေ ဖြစ်တယ်။
    • သုတေသနတွေ့ရှိချက်တွေအရ စကားဝှက်မန်နေဂျာတွေမှာ အားနည်းချက်တွေ ရှိနိုင်ပါတယ်။

    အဆင့်မြင့်ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းလမ်းတွေသုံးပြီး တိုက်ခိုက်လာမှာကို စိုးရိမ်တယ်ဆိုရင် နည်းပညာသိပ်မသုံးတဲ့ နည်းလမ်းတွေကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်သုံးမယ့်အစား ခိုင်ခံ့တဲ့စကားဝှက်တွေကို ကိုယ့်ဘာသာ ကိုယ်လည်း ဖန်တီးလို့ရပါတယ် (“ခိုင်ခံ့သောစကားဝှက်များဖန်တီးရာတွင် အံစာတုံးလှိမ့်သည့် နည်းလမ်း အသုံးပြုခြင်း” အပိုင်းကို အောက်မှာဆက်ဖတ်ပါ)။ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ်ဖန်တီးလိုက်တဲ့ စကားဝှက်တွေကို ချရေးထားပြီးတော့ မိမိကိုယ်ပေါ်မှာဘဲ လုံလုံခြုံခြုံဖွက်ထားနိုင်ပါတယ်။

    ဒါပေမယ့် စကားဝှက်ဆိုတာ ကိုယ့်ခေါင်းထဲမှာကိုယ်မှတ်ထားပြီး ဘယ်တော့မှချမရေးရဘူးမဟုတ်လား။ စကားဝှက်တွေကို ချရေးပြီး ပိုက်ဆံအိတ်လိုမျိုး လုံခြုံတဲ့နေရာမှာ သိမ်းထားမယ်ဆိုရင် စကားဝှက်စာရွက် ပျောက်သွားတယ်၊ အခိုးခံရတယ်ဆိုပါက ပျောက်သွားမှန်း၊ အခိုးခံမှန်း သိနိုင်မှာ ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ဒီနည်းလမ်းက အသုံးဝင်ပါတယ်။

    ခိုင်ခံ့သောစကားဝှက်များဖန်တီးရာတွင် အံစာတုံးလှိမ့်သည့်နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခြင်း

    စကားဝှက်များစွာရှိတဲ့အထဲက တစ်ချို့စကားဝှက်တွေကို အလွန်ခိုင်ခိုင်ခံ့ခံ့လုပ်ထားပြီး မဖြစ်မနေ အလွတ်ကျက် မှတ်ထားဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီလိုမျိုးစကားဝှက်တွေမှာ

    တို့ ပါဝင်ပါတယ်။

    ကိုယ့်စကားဝှက်တွေကို တစ်ခြားသူတွေ မခန့်မှန်းနိုင်အောင်ဆိုရင် ကိုယ်နဲ့ဘာမှပတ်သက်မှုမရှိတဲ့ စကားလုံးတွေ ကို ကျပန်းရွေးချယ်နိုင်ရင် အကောင်းဆုံးပါ။ ဒါပေမယ့် လူတော်တော်များများက ကြိုတင်မှန်းဆလို့မရမယ့် အမှန်တကယ်ကျပန်းဆုံးဖြတ်ချက်တွေချနိုင်စွမ်း အားနည်းကြပါတယ်။ ဒါဆို ဝေါဟာရစာရင်း နဲ့ အံစာတုံး သုံးပြီး ခိုင်ခံ့ပြီးမှတ်မိလွယ်မယ့် စကားဝှက်တွေ ဖန်တီးလို့ရပါတယ်။ အံစာတုံးလှိမ့်ပြီး ဝေါဟာရစာရင်းထဲက စကားလုံးတွေကို ကျပန်းရွေးသွားပါ။ ရွေးလိုက်တဲ့စကားလုံးတွေပေါင်းလိုက်ရင် “ဝှက်စာကြောင်း” ရလာပါ လိမ့်မယ်။ “ဝှက်စာကြောင်း” ဆိုတာ စကားဝှက်တစ်လုံးတည်းကို စိတ်မချရင် ပိုပြီးလုံခြုံစေဖို့ ပိုမိုရှည်လျားတဲ့ စကားဝှက်တစ်မျိုးဘဲဖြစ်ပါတယ်။ Disk ကိုကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲဖို့နဲ့ စကားဝှက်မန်နေဂျာ ပရိုဂရမ်တွေအတွက် အနည်းဆုံး စကားလုံးခြောက်လုံး သုံးဖို့ အကြံပေးပါတယ်။

    ဘာကြောင့်အနည်းဆုံး စကားလုံးခြောက်လုံးသုံးသင့်သလဲ။ ဘာကြောင့်စာကြောင်းမှာသုံးဖို့ စကားလုံးတွေကို အံစာတုံးလှိမ့်ပြီး ရွေးတာလဲ။ စကားဝှက်တွေပိုရှည်လေလေ၊ ပိုပြီးကျပန်းဖြစ်လေလေ ကွန်ပျူတာနဲ့ လူသား နှစ်မျိုးစလုံးအနေနဲ့ စကားဝှက်ဘာလဲဆိုတာ ခန့်မှန်းရခက်လေလေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာကြောင့် ရှည်လျားပြီး မှန်းရခက်တဲ့စကားဝှက်မျိုး သုံးသင့်သလဲဆိုတာသိချင်ရင် ဒီ ဗီဒီယိုရှင်းလင်းချက် မှာကြည့်ပါ။

    အခု EFF ရဲ့ ဝေါဟာရစာရင်း ကိုသုံးပြီး ဝှက်စာကြောင်းတစ်ခု ဖန်တီးကြည့်ပါ။

    တကယ်လို့ ကိုယ့်ကွန်ပျူတာ သို့မဟုတ် စက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ လုံခြုံရေးချိုးဖောက်ခံရပြီး ထောက်လှမ်းရေး ဆော့ဖ်ဝဲ အတပ်ခံရတယ်ဆိုရင် အဲဒီထောက်လှမ်းရေးဆော့ဖ်ဝဲက ကိုယ်ရိုက်ထည့်လိုက်တဲ့ စကားဝှက်ကြီး ကို ခိုးကြည့်နိုင်မှာဖြစ်တယ်။ စကားဝှက်ကြီးရသွားပြီဆိုရင် စကားဝှက်မန်နေဂျာထဲကိုဝင်ပြီး အထဲမှာသိမ်းထားတဲ့ စကားဝှက်တွေကို ခိုးလို့ရသွားမှာပါ။ ဒါ့ကြောင့် စကားဝှက်မန်နေဂျာ သုံးမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကွန်ပျူတာနဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေမှာ သူခိုးဆော့ဖ်ဝဲ အတပ်မခံရအောင် သတိထားပါ။

    “လုံခြုံရေးမေးခွန်းများ” နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သတိပြုရန်

    ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေဝင်မယ်ဆိုရင် မိမိဘယ်သူဘယ်ဝါဆိုတာကို အတည်ပြုဖို “လုံခြုံရေးမေးခွန်း” တွေဖြေရလေ့ ရှိပါတယ်။ သတိထားဖြေပါ။ ဒီမေးခွန်းတွေရဲ့ အဖြေမှန်တွေကို ပြင်ပမှာ အလွယ်တကူရှာဖွေသိရှိနိုင်မယ်ဆိုရင် အနှောင့်အယှက် တွေက အဖြေမှန် စုံစမ်းရှာဖွေပြီး လုံခြုံရေးမေးခွန်းတွေမှာ သွားဖြေနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် ကိုယ့် စကားဝှက် ကို ခိုးစရာတောင်လိုမှာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။

    ဒါ့ကြောင့် အဖြေမှန်ဖြေဆိုမယ့်အစား ကိုယ်ကလွဲပြီး အခြားသူမသိနိုင်မယ့် အဖြေတွေကို လုပ်ကြံဖန်တီးပြီး ဖြေပါ။ ဥပမာ လုံခြုံရေးမေးခွန်း က အောက်ပါမေးခွန်းမေးတယ်ဆိုပါစို့။

    “သင်၏ ပထမဆုံးသော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အမည်ကို ဖော်ပြပါ။”

    အဖြေမှန်ဖြေရင် ကိုယ့်အိမ်မွေးတိရိစ္ဆာန်အမည်ဆိုတာ သိတဲ့သူအများကြီး ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် စကားဝှက် မန်နေဂျာ သုံးပြီး ကျပန်းအဖြေတစ်ခု ဖန်တီးဖို့ အကြံပေးပါတယ်။ အဲဒီတမင်တကာလုပ်ကြံဖန်တီးထားတဲ့ အဖြေတွေကို စကားဝှက်မန်နေဂျာမှာဘဲ သိမ်းဆည်းထားနိုင်ပါတယ်။

    အရင်က လုံခြုံရေးမေးခွန်းဖြေခဲ့ဖူးတဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ် ဘာတွေရှိလဲဆိုတာ ပြန်စဉ်းစားပြီး မိမိအဖြေတွေကို ပြန်ပြောင်းဖို့ လုပ်ပါ။ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်နဲ့ ဝန်ဆောင်မှု အကောင့်တစ်ခုစီဝင်ဖို့ သုံးတဲ့စကားဝှက်နဲ့ လုံခြုံရေး မေးခွန်းတွေ မထပ်အောင်ထားပါ။

    မတူညီသောစက်ပစ္စည်းများတွင် စကားဝှက်များကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ချိန်ညှိသိမ်းဆည်းခြင်း

    ကိုယ်က စက်ပစ္စည်းတစ်ခုထက်ပိုသုံးနေတယ်ဆိုရင် စက်အားလုံးပေါ်မှာ စကားဝှက်တွေသိမ်းထားနိုင်အောင် စကားဝှက် မန်နေဂျာပရိုဂရမ်တွေက စကားဝှက်ချိန်ညှိသိမ်းဆည်းခြင်း နည်းလမ်းသုံးကြပါတယ်။ ဒါဆို စက်ပစ္စည်းတစ်ခုပေါ်မှာရှိတဲ့ စကားဝှက်ဖိုင်တစ်ခုကို ချိန်ညှိလိုက်ရင် တစ်ခြားစက်ပစ္စည်းတွေပေါ်မှာလည်း စကားဝှက်တွေ အချိန်နဲ့တစ်ပြေးညီ ချိန်ညှိသိမ်းဆည်းထားပြီးသား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

    စကားဝှက်မန်နေဂျာတွေက စကားဝှက်တွေကို အဝေးမှာရှိတဲ့ ဆာဗာဖြစ်တဲ့ “cloud ထဲမှာ” ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲ ပြီး သိမ်းဆည်းပေးနိုင်တယ်။ စကားဝှက်တွေ သုံးဖို့လိုရင် မန်နေဂျာပရိုဂရမ်တွေက cloud ထဲကနေ ယူပေးပြီး  အလိုလျောက် ကုဒ်ပြန်ဖြေပေးခြင်း လုပ်ပေးပါလိမ့်မယ်။ စကားဝှက်တွေ သိမ်းဆည်းဖို့၊ အချိန်နဲ့ တစ်ပြေးညီ ချိန်ညှိသိမ်းဆည်းဖို့ ကိုယ်ပိုင်ဆာဗာအသုံးပြုတဲ့ စကားဝှက်မန်နေဂျာတွေက သုံးစွဲရ ပိုအဆင်ပြေပေမယ့်လည်း တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ခံနိုင်စွမ်း ပိုအားနည်းတတ်ပါတယ်။ စကားဝှက်တွေကို ကိုယ်ပိုင်ကွန်ပျူတာမှာရော၊ cloud မှာရော နှစ်နေရာ သိမ်းထားရင် စကားဝှက်ခိုးချင်တဲ့ တိုက်ခိုက်သူက ကိုယ့်ကွန်ပျူတာတစ်ခုတည်းကို ပစ်မှတ်ထား ဝင်ရောက်စီးနင်းဖို့ မလိုတော့ပါဘူး။ (ဒါပေမယ့် စကားဝှက်မန်နေဂျာ ကိုဝင်ဖို့ ဝှက်စာကြောင်း မသိဘဲတော့ လုံခြုံရေးချိုးဖောက်လို့ရမှာမဟုတ်ပါ။)

    Cloud ကနေတစ်ဆင့် လုံခြုံရေးကျိုးပေါက်မှာကို စိုးရိမ်ရင် စကားဝှက်တွေကို cloud ပေါ်ချိန်ညှိသိမ်းဆည်းတာ မလုပ်ဘဲ မိမိစက်ပစ္စည်းတွေပေါ်မှာဘဲ သိမ်းထားလို့ရပါတယ်။

    အရေးပေါ်သုံးလို့ရအောင် စကားဝှက်တွေစုထားတဲ့ database အပိုတစ်ခုထားပါ။ ကွန်ပျူတာရုတ်တရက် ပိတ်ကျသွားလို့ဘဲဖြစ်ဖြစ်၊ စက်ပစ္စည်းအလုခံရလို့ဘဲဖြစ်ဖြစ် သုံးနေကျ စကားဝှက် database ပျောက်သွားရင် အရန် database ရှိတာအသုံးဝင်ပါတယ်။ စကားဝှက်မန်နေဂျာတွေမှာ အရန်ဖိုင် ကူးထားနိုင်မယ့် နည်းလမ်းရှိ တတ်သလို ကိုယ်သုံးနေကျ အရန်ဖိုင်ကူးတဲ့ ပရိုဂရမ်ရှိရင်လည်း သုံးလို့ရပါတယ်။

    စစ်မှန်ကြောင်း အဆင့်ဆင့်အတည်ပြုခြင်းနှင့် တစ်ခါသုံးစကားဝှက်များ

    ကိုယ့်ကိုအန္တရာယ်ပေးလိုသူတွေ အကောင့်ထဲအလွယ်တကူမဝင်နိုင်အောင် ခိုင်မာပြီးထပ်တူမရှိတဲ့ စကားဝှက် တွေထားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီထက်ပိုပြီး အကောင့်တွေပိုလုံခြုံစေဖို့ အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့်စစ်မှန်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်း နည်းလမ်းကို အသုံးပြုပါ။

    အချို့ဝန်ဆောင်မှုတွေမှာ အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့်စစ်မှန်ကြောင်းအတည်ပြုခြင်းနည်းလမ်း (2FA ၊ စစ်မှန်ကြောင်း အဆင့်ဆင့်အတည်ပြုခြင်း၊ အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် အတည်ပြုခြင်း လို့လည်းခေါ်ကြတယ်) သုံးကြပါတယ်။ ဒီ နည်းလမ်းသုံးရင် သုံးစွဲသူတွေဟာ အကောင့်ထဲဝင်ဖို့ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု (ပထမ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် စကားဝှက် နဲ့ ဒုတိယအစိတ်အပိုင်း) ပိုင်ဆိုင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒုတိယအစိတ်အပိုင်းဟာ တစ်ခါသုံး လျှို့ဝှက်ကုဒ်နံပါတ်ဖြစ်နိုင် သလို ဖုန်းမှာရှိတဲ့ ပရိုဂရမ်တစ်ခုမှ ထုတ်ပေးတဲ့ နံပါတ်တစ်ခုလည်းဖြစ်နိုင်တယ်။

    အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့်စစ်မှန်ကြောင်းအတည်ပြုခြင်း ကို မိုဘိုင်းဖုန်းကနေ နည်းလမ်းနှစ်မျိုးနဲ့ လုပ်နိုင်တယ်။

     

    • ပထမနည်းလမ်းကတော့ ဖုန်းပေါ်မှာ လုံခြုံရေးကုဒ်နံပါတ်ထုတ်ပေးတဲ့ စစ်မှန်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်း ပရိုဂရမ် (Google Authenticator သို့မဟုတ် Authy စသည်ဖြင့်) တပ်ဆင်အသုံးပြုခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဖုန်းမဟုတ်ဘဲ ကုဒ်ထုတ်ပေးတဲ့ သီးသန့်စက်ပစ္စည်းတစ်ခု သုံးခြင်း (YubiKey စသည်ဖြင့်) ဖြစ်ပြီး
    • ဒုတိယနည်းလမ်းအနေနဲ့ အကောင့်တစ်ခုကိုဝင်ချိန်မှာ သုံးနေကျစကားဝှက်အပြင် ထပ်ဆောင်း လုံခြုံရေးကုဒ်နံပါတ်တစ်ခု အသုံးပြုတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလုံခြုံရေးကုဒ်နံပါတ်အသစ်ကို အကောင့် ဝန်ဆောင်မှုက SMS စာတိုသုံးပြီး မိမိထံ ပို့ပေးပါလိမ့်မယ်။

    ဖြစ်နိုင်ရင် SMS စာတိုနဲ့ ကုဒ်နံပါတ် ပို့ပေးခြင်းထက် စစ်မှန်ကြောင်းအတည်ပြုခြင်းပရိုဂရမ် သို့မဟုတ် သီးသန့်စက်ပစ္စည်း အသုံးပြုခြင်း နည်းလမ်းကိုရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။ မိမိဖုန်းဆီကို ပို့ထားတဲ့ကုဒ်တွေကို တိုက်ခိုက်သူက လမ်းကြောင်းလွှဲပြီး ကြားဖြတ်ရယူတာက စစ်မှန်ကြောင်းအတည်ပြုခြင်းပရိုဂရမ်ကို ချိုးဖျက်ရ တာထက် ပိုလွယ်ပါတယ်။

    Google လိုမျိုး ဝန်ဆောင်မှုတစ်ချို့ကတော့ တစ်ခါသုံးစကားဝှက်တွေကို စာရင်းလိုက်ထုတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီစကားဝှက်စာရင်းကို စာရွက်ပေါ်မှာ ကူးရေးထားပြီး ကိုယ်နဲ့တစ်ပါတည်းဆောင်ထားရမှာပါ။ စကားဝှက် တစ်ခုချင်းစီကို တစ်ခါဘဲ သုံးလို့ရတာကြောင့် ကိုယ်စာရိုက်ထည့်နေချိန်မှာ စကားဝှက်ကို သူခိုးဆော့ဖ်ဝဲသုံးပြီး ခိုးကြည့်နေရင်တောင် အဲဒီစကားဝှက်သုံးပြီး အကောင့်ထဲဝင်ရောက်နိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။

    အချို့သောအချိန်များတွင် မိမိ၏စကားဝှက်များကို ဖွင့်ဟ၍ ထုတ်ပေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

    စကားဝှက်ထုတ်ဖော်ဖွင့်ဟခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေတွေဟာ နေရာဒေသအလိုက် ကွဲပြားတတ်ပါတယ်။ တစ်ချို့နေရာ တွေမှာ စကားဝှက်တောင်းတာကို ငြင်းဆိုဖို့ တရားရေးအရ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းလို့ရပါတယ်။ တစ်ချို့ဥပဒေတွေမှာ တော့ အစိုးရက စကားဝှက်ရယူပိုင်ခွင့်ရှိတယ်လို့ ပြဌာန်းထားပြီး စကားဝှက် သို့မဟုတ် စကားဝှက်သော့ တစ်ခု ကို သိထားတယ်လို့ သံသယရှိရုံနဲ့ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချပိုင်ခွင့်တောင် ပေးထားနိုင်ပါတယ်။ ဥပဒေအရမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ခြိမ်းခြောက်ပြီး စကားဝှက်ထုတ်ပေးဖို့ ဖိအားပေးတာမျိုးလည်း ကြုံရနိုင်သလို နယ်စပ် ဖြတ်ကျော်ချိန်မှာ စကားဝှက်မထုတ်ပေးရင်၊ စက်ပစ္စည်းကိုဖွင့်ပေးဖို့ ငြင်းရင် အာဏာပိုင်တွေရဲ့ တားဆီး ထိန်းသိမ်းတာ၊ စက်ပစ္စည်းသိမ်းသွားတာတွေ ခံရနိုင်ပါတယ်။

    အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့/မှ ခရီးသွားမယ့်သူတွေအတွက် စက်ပစ္စည်းဖွင့်ပေးဖို့ ပြောတာကြုံရရင် ဘယ်လို ဖြေရှင်းရမလဲဆိုတာကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ခြင်းဆိုင်ရာလမ်းညွှန် မှာ သီးသန့်ဖတ် ကြည့်လို့ရပါတယ်။ တစ်ခြားအခြေအနေတွေမှာလည်း စကားဝှက် အတင်းအကြပ် တောင်းတာကြုံရင် ဘာလုပ်ရမလဲ၊ ဘာဆက်ဖြစ်နိုင်သလဲ ဆိုတာတွေ ကြိုစဉ်းစားထားဖို့ အကြံပြုလိုပါတယ်။

    Last reviewed: 
    2-2-2021
  • ဆန္ဒပြပွဲများတွင်ပါဝင်လှုပ်ရှားခြင်း

    သင်အလွယ်တကူအိပ်ကပ်ထဲထည့်ယူသွားနိုင်တဲ့ အိပ်ဆောင်လမ်းညွှန်ကိုဒီနေရာမှာ ကူးဆွဲပါ။ printed, folded, and carried in your pocket.

     

    တိုင်းပြည်ကိုအုပ်ချုပ်သူတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့လုပ်ရပ်တွေအပေါ်တာဝန်ခံမှုရှိစေဖို့ လိုအပ်တဲ့အခါမျိုးမှာ နိုင်ငံသားတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုတွေကို အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်ကြရပါတယ်။

    ဆန္ဒဖော်ထုတ်ပွဲတွေမှာ ပါဝင်လှုပ်ရှားတဲ့အခါ မိမိတို့ရဲ့ အချက်အလက်များလုံခြုံမှုရှိစေဖို့နဲ့ ပေးလိုတဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို သက်ဆိုင်သူတွေဆီ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ရောက်ရှိစေရေးအတွက် မိမိတို့အသုံးပြုတဲ့ အီလက်ထရောနစ်နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ပစ္စည်းတွေရဲ့လုံခြုံမှုကို အဓိကထားဆောင်ရွက်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဆက်သွယ်ရေး ပစ္စည်းများ အခိုးခံရခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း၊ အသိမ်းခံရခြင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခံရခြင်းတို့ကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို မှတ်တမ်းတင်ဖြန့်ဝေတာကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ဆန္ဒပြသူတွေဟာ စစ်ဆေးခံရခြင်း၊ အဖမ်းဆီးခံရခြင်း (သို့မဟုတ်) ၎င်းတို့ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုများကိုခြေရာခံခြင်းနဲ့ လက်တွဲလုပ်ဆောင်သူများကို ဆက်စပ်ဖော်ထုတ်ခြင်းစတာတွေကို  ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ စောင့်ကြည့်ခြေရာခံရနိုင်ခြေနှင့် ဖိနှိပ်မှုခံရနိုင်ခြေလည်း ပိုမြင့်ပါတယ်။

    ဆန္ဒဖော်ထုတ်ကြသူတွေဟာ အထက်မှာဖော်ပြခဲ့တဲ့ အန္တရာယ်တွေနဲ့ကို ကျော်လွှားနိုင်ဖို့ မိမိနဲ့ မိမိရဲ့ အချက်အလက်များလုံခြုံရေးအတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ အဆင့်တွေရှိပါတယ်။ ဒီလမ်းညွှန်မှာ ဆန္ဒမပြမီ၊ ဆန္ဒပြစဉ်နှင့် ဆန္ဒပြ ပြီးချိန်များတွင် မိမိနှင့် မိမိအချက်အလက်များလုံခြုံမှုကို ထိထိရောက်ရောက်ကာကွယ်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေကို ဖတ်ရှုကိုးကားနိုင်ပါတယ်။

    အခုဖော်ပြမယ့် အချက်တွေက ဒေတာလုံခြုံမှုအတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ အထွေထွေအကြံပြုချက်များသာဖြစ်ပြီး ဥပ‌‌ဒေရေးရာအကြံပြုချက် (သို့မဟုတ်) ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခြင်းများ မပါဝင်ပါ။ တကယ်လို့ ဥပဒေရေးရာဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်လိုအပ်တယ်ဆိုရင်တော့ လိုင်စင်ရရှေ့နေတစ်ဦးဦးနဲ့ တွေ့ဆုံ‌ဆွေးနွေးပါ။

    ဆန္ဒမပြမီလိုက်နာသင့်သည့် အချက်များ

    မိမိ၏ စက်ပစ္စည်းတွင် အပြည့်အဝကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း

    အပြည့်အဝကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မိမိစက်ပစ္စည်းတစ်ခုလုံးရှိ အချက်အလက်များနှင့် ဖိုင်များကို အပြင်လူများဖတ်ရှုအသုံးပြုနိုင်ခြင်းမရှိသည့် ဝှက်စာပုံစံအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းဟာ အချက်အလက်လုံခြုံမှုအတွက်အသုံးပြုတဲ့ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲ ခြင်းနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အချက်အလက်များပေးပို့လက်ခံခြင်းဖြစ်စဉ်အတွက် အသုံးပြုတဲ့ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းနည်းလမ်းနဲ့ မတူညီပါ။ အပြည့်အဝကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲသည့် စနစ်ဖြင့် မိမိစက်ပ စ္စည်းအတွင်းသိုလှောင်ထားသည့် စာတိုများကစလို့ ဘရောက်ဇာမှာ သိမ်းဆည်းထားတဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်များအထိ  အချက်အလက်အားလုံးရဲ့ လုံခြုံရေးကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ သင့်စက်ပစ္စည်းကို ပုလိပ်များကသိမ်းဆည်းခြင်း (သို့မဟုတ်) ပျောက်ဆုံးခြင်း/ခိုးယူခြင်းခံတယ်ဆိုရင် အပြည့်အဝကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်က ဒေတာလုံခြုံမှုကို လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဆန္ဒပြပွဲတွေက ခန့်မှန်းရခက်တာမို့ ကိုယ့်ဖုန်းကို ဆုံးရှုံးသွားနိုင်တာကိုလည်း ဖြစ်နိုင်ချေတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူထားသင့်ပါတယ်။

    Android နှင့်  iOS စက်ပစ္စည်းများမှာ အပြည့်အဝကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ထည့်သွင်းပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ သင့်စက်ပစ္စည်း (ဥပမာ မိုဘိုင်းဖုန်း) တွေရဲ့ အဖွင့်လျှို့ဝှက်ကုဒ်ဟာ စာလုံးရေ ၈ လုံးကနေ ၁၂ လုံးကြားပါဝင်တဲ့ မှတ်မိလွယ်ပြီး ခိုင်မာအားကောင်းတဲ့ကုဒ်ဖြစ်ဖို့ လိုပါတယ်။ လျှို့ဝှက်ကုဒ်က ခိုင်မာမှုမရှိရင် လျှို့ဝှက်ကုဒ် ခန့်မှန်းထည့်သွင်းနိုင်တဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးနည်းလမ်း ကိုသုံးပြီး သင့်စက်ပစ္စည်းကို အလွယ်တကူဖွင့်နိုင်ပါတယ်။ iPhone 5s နှင့် နောက်ပိုင်းထွက်ဖုန်းများ မှာအဲဒီလို တိုက်ခိုက်မှုတွေကို

     ကာကွယ်နိုင်တဲ့ စနစ်များထည့်ထားပေမဲ့လည်း ကိုယ့်စက်ပစ္စည်းအတွက် အကောင်းဆုံး လုံခြုံရေးနည်းလမ်းကတော့ ရှုပ်ထွေးပြီးခန့်မှန်းရခက်တဲ့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်တွေအ သုံးပြုတာပါပဲ။

    သင့်စက်ပစ္စည်းအတွင်း ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ထည့်သွင်းတဲ့အခါ အပိုဆောင်း သိုလှောင်ရာနေရာများ ဖြစ်သည့် SD (သို့မဟုတ်) မန်မိုရီကဒ်များကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲကာအကာအကွယ်ပေးနိုင်မည်မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့ ၏ လုံခြုံရေးအတွက် အတွက်သီးခြားစနစ်ထည့်သွင်းရန်လိုအပ်ပြီး တခါတရံမှာတော့ ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းကို လုပ်ဆောင်၍ မရနိုင်ပါ။ သင့်အနေဖြင့် အချက်အလက်ဖိုင်များကို မည်သည့်နေရာတွင်သိုလှောင်ထားသည်ကို ဖိုင်ရှာဖွေသည့် အက်ပလီကေးရှင်းဖြင့် ရှာဖွေခြင်း (သို့မဟုတ်) အပိုဆောင်း သိုလှောင်ထားသည့် အချက်အလက်နှင့် မီဒီယာများကို ပယ်ဖျက်ထားဖို့ အကြုံပြုပါတယ်။

    ထို့အပြင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာအများစုတွင် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ကို အသုံးမပြုနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည့် ကင်မရာများမှအပ အခြားဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာများဖြင့် ရိုက်ကူးထားသည့် ဓါတ်ပုံနှင့်ဗီဒီယိုများကို ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ဖြင့် မကာကွယ်နိုင်ဟု မှတ်သားထားပါ။

    လက်ဗွေ (သို့မဟုတ်) မျက်နှာ အိုင်ဒီအသုံးပြု၍ သော့ဖွင့်ခြင်းကို ပယ်ဖျက်ပါ

    လက်ရှိမှာ iOs နှင့် Android အသုံးပြုသူများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ လက်ဗွေ (သို့မဟုတ်) မျက်နှာအိုင်ဒီဖြင့် စက်ပစ္စည်းများဖွင့်ခြင်း (ဖြည်ခြင်း) ကို လုပ်ဆောင်နိုင်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါက အသုံးပြုသူအတွက် အတော်လေး သက်သောင့်သက်သာ ရှိစေပေမဲ့ သင့်အားဖမ်းဆီးသူက သင့်လက်ဗွေ (သို့) မျက်နှာအိုင်ဒီဖြင့် ဖုန်းအား အတင်းအကြပ်ဖွင့်ခိုင်းနိုင်တဲ့ အခြေအနေရှိတာကိုတော့ မေ့ထားလို့ မရပါဘူး။ အထူးသဖြင့် ဆန္ဒပြမှုကဲ့သို့သော အခြေအနေမျိုး (သို့မဟုတ်) အစိုးရက သင့်ဖုန်းပါ အချက်အလက်များမွှေနှောက်ရှာဖွေနိုင်တဲ့ မည်သည့်အ‌ခြေအနေမျိုးမ ဆို (ဥပမာ-နယ်စပ်ဖြတ် ကျော်ခြင်း) တွင် သင့်ဖုန်းအား ပိတ်ထားလိုက်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။

    အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် လက်ဗွေ (သို့) မျက်နှာစကင်ဖတ်ခြင်းစသည့် ခန္ဓာဗေဒအမှတ်အသားများအသုံးပြု၍ ဖုန်းဖွင့်ခြင်းကြောင့် ရာဇဝတ်ကြောင်းအရ စွပ်စွဲခြင်းခံရသည့်အခါတွင်  နိုင်ငံသားအခွင့်အရေး ဖြစ်သည့် Fifth Amendment ကျင့်သုံးမှုကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ အမှုစစ်ရဲအရာရှိအနေနဲ့ သင့်ဖုန်းအား ခန္ဓာဗေဒအမှတ်အသားဖြင့်ဖြစ်စေ (သို့) မှတ်ထားသည့် လျှို့၀ှက်ကုဒ်ဖြင့် ဖြစ်စေဖွင့်ခိုင်းရန် ဖိအားပေးခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းများလုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ သင့်ဖုန်းက ခန္ဓာဗေဒအမှတ်အသားအသုံးပြုပြီးဖွင့်နိုင်စေဖို့ လုပ်ဆောင်ထားတဲ့ဖုန်းဖြစ်မယ်ဆိုရင် သင့်အား အတင်းအကြပ်အင်အားသုံး၍ ဖုန်းဖွင့်စေနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် သင့်ဖုန်းက လျှို့ဝှက်ကုဒ်/စကားဝှက် ဖြင့်သာ ဖွင့်၍ရသည်ဆိုလျှင် အမေရိကန်ဥပဒေကြောင်းအရ ငြင်းဆိုပိုင်ခွင့်အတွက် အခွင့်အရေး သာပါတယ်။ EFF အနေနဲ့ လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများက လူအများ၏ စက်ပစ္စည်းများကို ပြန်ဖြည်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ဆက်လက်ကန့်ကွက်နေသည့်တိုင် လက်ရှိမှာတော့ မျက်နှာ (သို့) လက်ဗွေအသုံးပြု၍ ဖွင့်ခြင်းအတွက် ဥပဒေအကာအကွယ်သည် စကားဝှက်ကိုသုံး၍ ဖွင့်ခြင်းထက်ပိုမိုလျော့နည်းနေပါတယ်။

    • iOS စနစ် အသုံးပြုသည့်စက်ပစ္စည်းများတွင် iphone ဗားရှင်းကိုလိုက်၍ Setting မှ Touch ID & Passcode (သို့မဟုတ်)  Settings မှ Face ID & Passcode သို့သွားပြီး လက်ဗွေတစ်ခုချင်းစီ ကိုဖျက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) Reset Face ID ကိုနှိပ်၍ ခန္ဓာဗေဒအမှတ်အသားများဖြင့် ဖွင့်ခြင်းကို ဖယ်နိုင်ပါတယ်။
    •  Android စနစ်အသုံးပြုသည့် စက်ပစ္စည်းများတွင် ထုတ်လုပ်သူပေါ်မူတည်၍ ခန္ဓာဗေဒအမှတ်အသားများဖြင့် ဖွင့်ခြင်းကို ဖယ်နိုင်သည့် နည်းလမ်းကွာခြားသွားပါတယ်။ Pixel စနစ်အသုံးပြုသည့် စက်ပစ္စည်းများတွင် Settings -> Security -> Pixel Imprint နှင့် လက်ဗွေများကို ပယ်ဖျက်ပါ။

    Signal အက်ပလီကေးရှင်းထည့်သွင်းခြင်း

    Signal သည် iOS နှင့် Android စနစ်နှစ် မျိုးလုံးတွင်အသုံးပြုနိုင်သည့် အက်ပ်ဖြစ်ပြီး စာတိုပေးပို့မှုများနှင့် အသံဖြင့်ခေါ်ဆိုမှုနှစ်ခုလုံးအတွက် ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် အခိုင်အမာပါရှိပါတယ်။ အဲဒီလုံခြုံရေးစနစ်ကို စာပို့နေစဉ်/အသံပို့နေစဉ်အတွင်း မည်သူမျှကြားဖြတ်ပြီး ဖတ်မရအောင်လုပ်ထားသည့် အစ-အဆုံးကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် (end-to-end encryption) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

    Signal မှာ လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကြားအပြန်အလှန်ပေးပို့တဲ့ အချက်အလက်များသာမက အဖွဲ့လိုက် အပြန်အလှန် ပြောဆိုထားတဲ့ အချက်အလက်တွေကိုပါ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသည့်စနစ်ဖြင့် ပံ့ပိုးထားပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ပေးပို့ထားတဲ့စာကိုဖတ်ပြီးတာနဲ့ ၁၀ စက္ကန့်အတွင်း အလိုအလျောက်ဖျက်နိုင်တဲ့ စနစ်ကိုလည်း ထည့်သွင်းပေးထားပါတယ်။ မိမိဖုန်းအတွင်း အချက်အလက်များပျက်သွားသည့်တိုင် ဆာဗာများတွင်သိမ်းဆည်းထားတတ်သည့် SnapChat လို ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် မတူဘဲ signal ကတော့ အချက်အလက်တွေကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှသိမ်းဆည်းထားခြင်းမရှိတာမို့  ပိုမိုလုံခြုံတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။

    ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အရှေ့ပိုင်းခရိုင်မှ Signal ၏ ဖန်တီးသူများဖြစ်သည့် Open Whisper Systems အား အချက်အလက်များဖွင့်ချရန် အမိန့်ချခဲ့ပါတယ်။

    အသုံးပြုသူများ၏ အချက်အလက်အကြောင်း ရှင်းပြသည့် အချက်အလက်များကို ကန့်သတ်ထားသည့်  Signal ၏ ဖန်တီးတည်ဆောက်မှု ဒီဇိုင်းပုံစံအရ “အသုံးပြုသူမှ Signal တွင် မှတ်ပုံတင်သည့်အချိန်၊ နေ့စွဲနှင့် Signal ကို နောက်ဆုံးအသုံးပြုသည့် နေ့စွဲ စသည့် အချက်အလက်များ”ကိုသာ ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

    ဆန္ဒပြပွဲများမှာ ရိုက်ယူထားတဲ့ ဓါတ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုများကို Signal မှတဆင့် အခြားနေရာမှ မိတ်ဆွေအ ပေါင်းအသင်းများထံသို့ပေးပို့ထားနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ထားခြင်းအားဖြင့် သင့်ဖုန်းအသိမ်းခံရရင် တောင် သင်ရိုက်ကူးထားတဲ့ မီဒီယာဖိုင်တွေကို အပေါင်းအသင်းများထံကနေ ပြန်လည်ရ ယူနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

    အချက်အလက်များအား ပုံတူပွားသိမ်းဆည်းခြင်း

    သင့်စက်ပစ္စည်းပျောက်ဆုံး/ခိုးယူ/သိမ်းဆည်းခြင်းခံရလျှင် အချက်အလက်ဆုံးရှုံးမှုမရှိစေရန်အတွက် အချက်အလက်များအား လုံခြုံစိတ်ချရသည့်နေရာတွင် ပုံတူပွားသိမ်းဆည်းတာကို ပုံမှန်လုပ်ဆောင် သင့်ပါတယ်။

    မိမိကိုယ်ပိုင်အချက်အလက်များကို ခြေရာမခံနိုင်သည့် ဖုန်းကို ဝယ်သုံးပါ။

    အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဖက်ဒရယ်ဥပဒေများအရ ကြိုတင်ငွေပေးချေရသော ဖုန်းဆင်းကဒ်ဝယ်ယူ

    ရာတွင် မိမိ၏ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များပြသရန်မလိုဘဲဝယ်ယူနိုင်ပါတယ် (ပြည်နယ်ဥပဒေများတွင် ကွဲပြားမှုရှိ)။ ဆင်းကဒ်ဝယ်ယူရာတွင် ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များပါဝင်သည့် မှတ်ပုံတင်ကဲ့သို့ အိုင်ဒီကဒ်တမျိုးမျိုးကို ပြသဝယ်ယူရသည့်နိုင်ငံများတွင်မူ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များ လျှို့ဝှက်ထားနိုင်ခြင်းမရှိပါ။

    အကယ်၍သင့်ဖုန်းအတွင်းရှိအချက်အလက်များရဲ့ လုံခြုံမှုအတွက် စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်ပါက သင့်ဖုန်းအား ဆန္ဒပြသည့်နေရာသို့ ယူဆောင်မသွားပါနှင့်။ ကြိုတင်ငွေပေးချေရသည့် မိုဘိုင်းဖုန်း ကိုသာ ဝယ်ယူအသုံးပြုပါ။ ဆင်းကဒ်နှင့်ဖုန်းအတွဲလိုက်ကို လက်လီဆိုင်ကြီးများမှာ အလွယ်တကူ ဝယ်ယူနိုင်ပါတယ်။ မိမိ၏ ယာယီဖုန်းနံပါတ်ကို မိတ်ဆွေများအား အသိပေးပြီး လှုပ်ရှားမှုများကို ချိတ်ဆက်ပါ။ မိုဘိုင်းဖုန်းများ၏ တည်နေရာကို ၎င်းတို့ချိတ်ဆက်သည့် တာဝါတိုင်များမှတဆင့်သိရှိနိုင်သည် ဖြစ်ရာ မိမိ၏တည်နေရာလုံခြုံမှုအတွက် (အိမ်) မပြန်ခင်ဖုန်းကိုပိတ်ပါ။ GPS ကိုမူ အချက်အလက်များ ထုတ်လွှင့်မှုမရှိသည့်အတွက် စိတ်ချစွာအသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့တစ်ခုသတိထားရမှာက ဖုန်းထဲတွင် မိမိသွားလာ လှုပ်ရှားသည့် နေရာများ၏ ကိုဩဒီနိတ်များကို မှတ်သားထားတတ်သဖြင့် ဆန္ဒပြသည့်နေရာသို့ မသွားမီ တည်နေရာပြဝန်ဆောင်မှု (location services) ကိုပိတ် ထားပါ။ မိမိပြန်သည့် အချိန်မှ ပြန်ဖွင့် လိုလျှင်ဖွင့်ပါ။ တည်နေရာပြဝန်ဆောင်မှုကို ပိတ်ထားသည့်အတွက် မိမိမကျွမ်းကျင်သော နယ်မြေတွင် လမ်းညွှန်မပါဘဲသွားရန်ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။ ဒါ့ကြောင့် မိမိသွားမည့်နေရာရဲ့ မြေပုံကိုကြိုတင်၍

    ကူးဆွဲပြီး လိုအပ်လျှင်ထုတ်သုံးပါ။

    ယာယီဖုန်းအားအသုံးပြုပြီးပါက လုံခြုံသည့်နေရာတွင် သွားရောက်စွန့်ပစ်ခြင်း (သို့) ပြန်လည်အသုံးပြုရန် စွန့်ပစ်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။ သင်သုံးနေကျဖုန်းနဲ့ ယာယီဖုန်းနှစ်ခုလုံးကို အတူတကွတွဲသုံးလျှင် ထိုဖုန်းနှစ်လုံး၏ တည်နေရာများကို ချိတ်ဆက်မိပြီး သင့်လုံခြုံမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်ကို အထူးသတိပြုပါ။

    သင့်အားမည်သူမည်ဝါမခွဲခြားစေနိုင်ရန်နှင့် လုံခြုံမှုရှိစေရန် အဝတ်အစားရွေးချယ် ဝတ်ဆင်ခြင်း

    လုံခြုံရေးအဖွဲ့အစည်းများက ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ခေတ်မီစောင့်ကြည့်နည်းပညာများကို အသုံးပြုပြီး ပါဝင်လှုပ်ရှားသူများက မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းခွဲခြားနိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းကြပါတယ်။ မိမိအားမည်သူ မည်ဝါဖြစ်ကြောင်းမခွဲခြား‌စေနိုင်ဖို့နဲ့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုမှကာကွယ်နိုင်ရေးတို့ကို ရည်ရွယ်ပြီး အဝတ်အစားကို ရွေးချယ်ဝတ်ဆင်ရပါမယ်။

     

    ထူးခြားပေါ်လွင်မှုမရှိသည့် အဝတ်အစားများဝတ်ဆင်ခြင်း

    အဖွဲ့မှာရှိတဲ့ လူအများအတိုင်း ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ဆန္ဒပြစဉ်အတွင်း မိမိအား မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်ကြောင်းဖော်ထုတ် ရန်ခက်ခဲမည်ဖြစ်သကဲ့သို့ မိမိအားနောက်ယောက်ခံလိုက်ရန်လည်း ခက်ခဲစေ နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဝတ်ဆင်လိုက်တဲ့အခါ သင့်အားရုပ်ဖျက်ပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ သင့်အပေါင်းအပါများကိုလည်း ရှာဖွေဖော်ထုတ်ဖို့ ခက်သွားပါတယ်။ အရောင်ခပ်ရင့်ရင့်ဗြောင်အထည်တွေက အခြားသူတွေနဲ့ ရောနှောသွားစေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ခုသတိထားရမှာက အဲဒီလိုဝတ်ဆင်တဲ့အခါ ကားပေါ်ကနေ အလွယ်တကူမမြင်နိုင်တာမို့ လမ်းဖြတ် ကူးချိန်နှင့် ကားအသွားအလာများတဲ့ နေရာတွေမှာ အထူးဂရုစိုက်သွားလာပါ။

    ဖြစ်နိုင်လျှင် အဝတ်အစားအပိုတစ်စုံဆောင်ထားပါ။ ဆန္ဒပြနေစဉ်အတွင်း ငရုတ်ကောင်းရေမှုန် (သို့မဟုတ်) မျက်ရည်ယိုဗုံးများနှင့် ကြုံတွေ့ပါက သင့်အပြန်လမ်းတွင် အဝတ်အစားအသစ်တစ်စုံ လဲလှယ်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ထိခိုက်မှု/ သက်သောင့်သက်သာမရှိမှုများကို လျော့နည်းစေပါလိမ့်မယ်။

     

    မိမိအား မည်သူမည်ဝါဟု ထင်ရှားစေသည့် အမှတ်အသားများအား ဖုံးကွယ်ခြင်း

    သင့်ကို အလွယ်တကူမှတ်မိနိုင်တဲ့ ထင်ရှားတဲ့ အမှတ်အသား (ဥပမာ- တက်တူး (သို့မဟုတ်) ဆံပင်အရောင်များ) ရှိနေပါက ၎င်းတို့ကို ဖုံးကွယ်ထားပါ။ တက်တူးရှာဖွေတဲ့စနစ်နဲ့ သင့်ကို ‌ခြေရာခံနိုင်ပါတယ်။ ဦးထုပ်အရောင်ရင့်များ၊ လည်စည်းပဝါများ ၊လက်အိတ်များ၊ လက်ရှည်များနှင့် တကိုယ်လုံးဖုံးသည့် အဝတ်များက ထိုဝိသေသများကို ဖုံးကွယ်ရန် နဲ့ လူကြားထဲတွင် ရောနှောသွားစေဖို့ အလွန်အသုံးဝင်ပါတယ်။

    ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများဝတ်ဆင်ခြင်း

    မျက်နှာဖုံးဝတ်ဆင်ပါ။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် လေမှတဆင့်ကူးစက်သည့်ရောဂါကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ စောင့်ကြည့်နည်းပညာသုံး၍ မိမိမျက်နှာအားရှာဖွေခြင်းကိုတားဆီးနိုင်ခြင်းနှင့် ဓါတ်ပုံများတွင် မိမိအား ရှာဖွေမရနိုင်ခြင်းစသည့် အကျိုးများရစေပါတယ်။ မျက်စိကာကွယ်သည့်မျက်မှန်ကြီးများတပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် မိမိမျက်စိအတွင်း အန္တရာယ်ဖြစ်စေသောအရာများမဝင်အောင်တားဆီးနိုင်ပြီး စောင့်ကြည်နည်းပညာဖြင့် မိမိမျက်နှာအားရှာဖွေသည့်စနစ်ကို အတော်အသင့်ဟန့်တားနိုင်ပါတယ်။ လက်အိတ်များဝတ်ဆင်ခြင်းက လက်အရေပြားကို အန္တရာယ်‌ဖြစ်စေသည့်အရာများ ထိတွေ့မှုနှင့်ရောဂါကူးစက်ခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ပါတယ်။ တစ်ခုသတိပြုရမှာက အချို့လက်အိတ်တွေက ဖုန်းကောင်းကောင်းသုံးလို့မရစေပါဘူး။ အချိန်ကြာကြာ သက်သောင့်သက်သာရှိစေပြီး အကြမ်းခံသော ဖိနပ်များဝတ်ဆင်ပါ။

    ဆန္ဒပြနေစဉ်အတွင်း လိုက်နာသင့်သည့် အချက်များ

    ဓါတ်ပုံနှင့်ဗီဒီယိုများရိုက်ကူးရာတွင် မိမိဖုန်းသော့ကိုမဖွင့်ဘဲ ရိုက်ကူးပါ

    အားပါသောရုပ်ပုံများ ရိုက်ကူးရန်အတွက် အချိန်တိုင်းအသင့်ဖြစ်နေရန်လိုအပ်ပါတယ်။ ဓါတ်ပုံ၊ ဗီဒီယိုရိုက်ဖို့အတွက် အခေါက်တိုင်း ဖုန်းရဲ့လျှို့ဝှက်ကုဒ်ကို ဖွင့်နေရရင် အချိန်ကောင်းလွတ်သွားတဲ့ အန္တရာယ် ရှိနိုင်ပါသည်။  ကံကောင်းတာတစ်ခုက iOS နှင့် Android ဖုန်းနှစ်မျိုးလုံးမှာ ဖုန်းကိုသော့မဖွင့်ဘဲ ကင်မရာရိုက်ကူးနိုင်တဲ့ ဝန်ဆောင်မှုကို အသုံးပြုနိုင်တာပါ။

    • ကင်မရာရိုက်ရန် Android Pixel စနစ်သုံး စက်ပစ္စည်းများအတွက် ပါဝါခလုတ်ကို နှစ်ချက်နှိပ်ပါ။
    • iOS ဖုန်းများတွင် ကင်မရာပုံကို ခပ်ကြာကြာဖိထားလိုက်ပါ။ iOS စနစ်သုံး ဖုန်းအဟောင်းများတွင် ခလုတ်ကို အခြားတဘက်သို့ပွတ်ဆွဲပါ။

     

    မိမိရိုက်ကူးထားသည့် ဓါတ်ပုံ၊ ဗီဒီယိုများတွင် ပါဝင်နေသည့် အခြားဆန္ဒပြလှုပ်ရှားသူများ၏ ကိုယ်ရေးလုံခြုံမှုကို ဂရုစိုက်ပါ

    အကယ်၍သင့်ဓါတ်ပုံဗီဒီယိုများတွင် ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားသူများပါဝင်နေပါက မည်သည့်ပုံကို ဖြန့်ဝေမည်ဆိုသည်ကို အလေးပေးစဉ်းစားပါ။ သင့်ပုံတွင် အခြားသူများ၏ မျက်နှာများပါဝင်နေပါက ထိုသူများကို လုံခြုံရေးအဖွဲ့များကသော်လည်းကောင်း၊ အခြားစိတ်ဝင်စားသူများကသော်လည်းကောင်း လိုက်လံရှာ ဖွေဖမ်းဆီးခြင်း၊ အရှက်ခွဲစွပ်စွဲခြင်းများဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် မျက်နှာများကို ဝေဝါးသွားစေရန် ဓါတ်ပုံပြင်ဆင်သည့် အက်ပလီကေးရှင်းများသုံးပြီး ပုံကိုပြင်ပြီးမှ ဖြန့်ဝေသင့်ပါတယ်။ မျက်နှာများ သာမက ထင်ရှားသည့်အမှတ်အသားများ (ဥပမာ- တက်တူးများ၊ ထင်ရှားသည့်အဝတ်အစားများ) တို့ကို ဝေဝါးစေခြင်း၊ အမဲရောင်ဖြင့် ဖျက်ထားခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ပါ။ Android စနစ်အတွက် The Guardian Project ၏ ObscuraCam app ကိုသုံးလျှင် မျက်နှာများကို အလိုအလျောက် ဝေဝါးသွားစေပါသည်။ iOS စနစ်သုံး စက်ပစ္စည်းများအပါအဝင် မိုဘိုင်းဖုန်းများနှင့် အိမ်သုံးကွန်ပြူတာများအတွက် Image Scrubber ကိုလည်းသုံးနိုင်ပါတယ်။      

    ဓါတ်ပုံဆိုင်ရာအချက်အလက်အကြောင်း ရှင်းပြသည့် အချက်အလက်များအား

    ပယ်ဖျက်ခြင်း

    ဓါတ်ပုံဖိုင်များတွင် ပါဝင်သည့် ရိုက်ကူးသူ/ ရိုက်ကူးသည့် ဖုန်းစသည့်အချက်အလက်များကို ခြေရာခံနိုင်သည့် အချက်အလက်များအကြောင်း ရှင်းပြသည့် အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ပြီးမှ ဓါတ်ပုံများကို ဖြန့်ဝေပါ။ ဓါတ်ပုံဖိုင်များတွင် ပါဝင်သည့် အချက်အလက်များအကြောင်း ရှင်းပြသည့် အချက်အလက်များတွင် ဓါတ်ပုံရိုက်ကူးသည့် ကင်မရာမျိုးအစား၊ ရိုက်ကူးသည့်နေရာ၊အချိန် အပါအဝင် သင့်နာမည်တို့ကို ဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။

    • ရွေးချယ်စရာနည်းလမ်း ၁။ မူလဓါတ်ပုံကို ဒက်စ်တော့ကွန်ပြူတာပေါ်သို့တင်ပြီး စခရင်ရှော့ ရိုက်ယူလိုက်တာနဲ့  အချက်အလက်များအကြောင်း ရှင်းပြသည့် အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ မူလဓါတ်ပုံအစား ထိုစခရင်ရှော့ကို တင်ပါ။
    • ရွေးချယ်စရာနည်းလမ်း ၂။ စခရင်ရှော့ကို သင့်မိုဘိုင်းဖုန်းတွင်ပင် ရိုက်ယူပြီး အချက်အလက်များအကြောင်း ရှင်းပြသည့် အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်နိုင်ပါတယ်။ ဓါတ်ပုံအရည်အသွေးတော့ကောင်းမှာမဟုတ်ပါ။ မူလဓါတ်ပုံအစား ထိုစခရင်ရှော့ကို တင်ပါ။
    • ရွေးချယ်စရာနည်းလမ်း ၃။ သင့်ဓါတ်ပုံကို Signal အက်ပလီကေးရှင်းမှတဆင့်ပို့ပြီး ကူးဆွဲကာ ပုံတင်နိုင်ပါတယ်။

    ဆန္ဒပြပွဲအသွား/အပြန်တွင် သတိပြုရမည်အချက်များ

    ကားမောင်းချိန်တွင် သတိပြုစရာများ

    ကားလိုင်စင်နံပါတ်တွေကို Automated License Plate Reader Systems (ALPRs) စနစ်နဲ့ ရှာဖွေပြီး ကားဖြတ်သွားတဲ့ နေရာ၊ အချိန်၊ နေ့စွဲအတိအကျကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီ နည်းပညာကို အမေရိကနိုင်ငံအပါအဝင် နိုင်ငံအတော်များများတွင် လုံခြုံရေးအဖွဲ့များကိုယ်တိုင် (သို့မဟုတ်) ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများ (ဥပမာ Vigilant နှင့် MVTrac ) တို့မှ တဆင့် အချက်အလက်မျှဝေတဲ့ပုံစံနဲ့ အသုံးပြု ကြပါတယ်။ စနစ်အတွင်း ကားလိုင်စင် အချက်အလက်များကိုအချိန်ကြာရှည်စွာ သိုလှောင်ထားတတ်ပါတယ်။ ထိုသို့ ကားလိုင်စင်အချက်အလက်များကို အချိန်ကြာသိုလှောင်ခြင်းကို ကန့်သတ်သည့် ဥပဒေများနှင့် ALPRs များကို ကန့်သတ်သည့် ဥပဒေများပြဌာန်းခြင်းမပြုနိုင်စေဖို့အတွက်လည်း ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများက အကြီးအကျယ် ကန့်ကွက်ကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်။ အတိုပြောရလျှင် ကားလိုင်စင်နံပါတ်ကို ခြေရာခံသည့်စနစ်ကိုသုံးပြီး သင်သွားရာနေရာများကို အလွယ်တကူ ခြေရာခံနိုင်သလို ဥပဒေအရ အကာအကွယ် ပေးနိုင်မှုလည်း မရှိသလောက်နည်းပါးတာကို သတိပြုရန်လိုအပ်ပါသည်။

    ပိုမိုသိရှိလိုပါက Street Level Surveillance guide on ALPRs တွင်ဖတ်ရှုပါ။

    အများသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်ကိုအသုံးပြုလျှင် သတိပြုရမည့်အချက်များ

    ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမည့်နေရာများသို့ အသွား၊ အပြန်ခရီးများတွင် အထူးသတိပြုဂရုစိုက်ပါ။ သင့်နာမည်နဲ့ မှတ်ပုံတင်ထားတဲ့ ငွေချေကဒ်များ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကဒ်များကို အသုံးပြုပြီး သွားလာမယ်ဆိုရင် သင့်ကိုခြေရာခံနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါကို ရှောင်လွှဲနိုင်တဲ့ အခြားသယ်ယူပို့ဆောင် ရေးနည်းလမ်းတွေကို ရွေးချယ်ပါ။

    သင့်အနေနဲ့ စက်ဘီးစီးပြီး (သို့မဟုတ်) လမ်းလျှောက်ပြီး သွားလာလှုပ်ရှားရင်တော့ ခြေရာခံစောင့်ကြည့်ခံရတာကို ရှောင်ရှားနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

    လေယာဉ်ပျံစီးချိန်ဖုန်းပိတ်သည့်ခလုတ်ကို ဖွင့်ထားပါ

    လေယာဉ်ပျံစီးချိန်ဖုန်းပိတ်သည့်ခလုတ် (Airplane mode) ကိုဖွင့်ထားမယ်ဆိုရင် မိမိရောက်ရှိရာ နေရာပြတဲ့ အချက်အလက်များကို ဖုန်းမှလွှင့်ထုတ်နိုင်ခြင်းမရှိတော့ပါ။ တပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ သင့်အပေါင်းအသင်းများထံသို့ ဖုန်းအသုံးပြုပြီး ဆက်သွယ်မှုတွေကို လုပ်ဆောင်နိုင်တော့မှာ မဟုတ်ပါ။ ဒါ့ကြောင့် သင့်အပေါင်းအသင်းများနှင့်ကွဲသွားလျှင် ပြန်လည်တွေ့ဆုံနိုင်မည့်ဆုံရပ်ကို ဆန္ဒပြပွဲမတိုင်မီ အချိန်းအချက်သေချာလုပ်ထားပါ။ အရှေ့မှာပြောထားသလို ဖုန်းမှာပါတဲ့ နေရာပြဝန်ဆောင်မှုကိုလည်း ဆန္ဒပြပွဲမှ မပြန်မီအချိန်အထိ ပိတ်ထားဖို့ လိုပါတယ်။

    အချို့သော လမ်းညွှန်အက်ပလီကေးရှင်းတွေကို အင်တာနက်မရှိဘဲ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ GPS စနစ်ဟာ အချက်အလက်ကိုလက်ခံတဲ့ စနစ်မျှသာဖြစ်သည့်အတွက် လေယာဉ်ပျံစီးချိန်ဖုန်းပိတ် သည့်ခလုတ်ကိုမပိတ်မီ GPS ကိုဖွင့်ထားနိုင်ပါတယ်။ ဆန္ဒပြရာနေရာ‌ဒေသ၏ ‌မြေပုံကိုလည်း ဒေါင်းလုတ်ကြိုဆွဲထားရန် မမေ့ပါနှင့်။

    အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အဖမ်းဆီးခံရလျှင်

    သင့်အားရဲမှဖမ်းဆီးသွားလျှင် ရှေ့နေမပါလျှင် စကားမပြောဘဲ တိတ်ဆိတ်စွာနေနိုင်သည့် အခွင့်အရေး သင့်မှာ ရှိပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် “ရှေ့နေခေါ်ပေးပါ၊ ရှေ့နေမပါဘဲစကားမပြောပါ၊” လို့ တောင်းဆိုပြီး မေးခွန်းတွေးမေးတာကို ရှောင်လွှဲလို့ရပါတယ်။

    တကယ်လို့ သင်ကမေးခွန်းများကိုဖြေမယ်လို့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားရင်တော့ အမှန်အတိုင်းထွက်ဆိုတာ အကောင်းဆုံးပါ။ စစ်မေးတဲ့ ရဲအရာရှိကို လိမ်လည်ဖြေဆိုခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှုမြောက််တဲ့အတွက် မူလစစ်မေးသည့်ကိစ္စထက်ပင် လိမ်လည်‌ဖြေဆိုမှုက အမှုပိုကြီးသွားနိုင်ပါတယ်။

    အကယ်၍သင့်ဖုန်းကိုဖွင့်ခိုင်းလျှင် ဖုန်းအားစစ်ဆေးရှာဖွေရန် ခွင့်ပြုချက်မပေးကြောင်း ပြောနိုင်ပါတယ်။ သင့်ဖုန်းအား အတင်းအကြပ်ရှာဖွေစစ်ဆေးမှုလုပ်ဆောင်နိုင်သော်လည်း သင်၏ ခွင့်ပြုချက်မရှိကြောင်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်းအသိပေးထားရန် လိုအပ်ပါတယ်။

    အကယ်၍ သင့်စက်ပစ္စည်းတစ်ခုခုကိုဖွင့်ရန် လျှို့ဝှက်ကုဒ်ကိုတောင်းခံလာပါက (သို့) ကိုယ်တိုင်ဖွင့်ပေးရန် ပြောဆိုပါက သင့်အနေဖြင့် ငြင်းဆိုနိုင်ပါတယ်။ ထိုသို့ ဖုန်းအသိမ်းခံရခြင်း၊ လျှို့ဝှက်ကုဒ် (သို့) ခန္ဓာဗေဒ အချက်အလက်များသုံး၍ ဖုန်းဖွင့်ပေးရန် ငြင်းဆန်သည့်အတွက် နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများကို ခံစားရနိုင်ပါသေးတယ်။ အဖမ်းဆီးခံရသည့် အခြေအနေပေါ်လိုက်ပြီး အကျိုးဆက်တွေ မတူတာမို့ သင့်အပေါ်ခြိမ်းခြောက်နေတဲ့ပုံစံအပေါ်မူတည်ပြီး အခြေအနေအချိန်အခါကြည့်ပြီး လှုပ်ရှားပါ။

    ဆန္ဒပြပြီးနောက် လိုက်နာသင့်သည့် အချက်များ

    သင့်စက်ပစ္စည်းအသိမ်းဆည်းခံရလျှင် ဘာလုပ်မလဲ

    သင့်စက်ပစ္စည်းအသိမ်းဆည်းခံရလျှင် ဥပဒေကြောင်းအရ လက်ဝယ်ပြန်လည်ရရှိရန် လုပ်ဆောင် နိုင်ကောင်းနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှာဆိုရင် သင့်ရှေ့နေမှ အမှုမစစ်မီအချိန်တွင် “ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းပြန်လည်ရယူလိုမှု” အဆိုကိုတင်သွင်း နိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ သင်၏အီလက်ထရောနစ် စက်ပစ္စည်းအတွင်း သက်သေခံအချက်အလက်များရှိသည်ဟု ရဲများမှယူဆပါက သက်သေအဖြစ် သိမ်းဆည်းနိုင်ပါတယ်။ သင့်ပိုင်ပစ္စည်းအဖြစ်ပယ်ဖျက်ပြီး သက်သေခံပစ္စည်း အဖြစ်သတ်မှတ်ရန် လုပ်ဆောင်နိုင်သော်လည်း ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပစ္စည်းအား မတရားထိန်းသိမ်းခံရခြင်း ပုဒ်မဖြင့်ဦးတိုက် လျှောက်ထားနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးလည်း ရှိပါတယ်။

    သင့်အနေနဲ့ အချို့သော ဝန်ဆောင်မှုများကို ဆက်လက်အသုံးမပြုတော့ဘဲ ချိတ်ဆက်မှုကို ဖျက်ချနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ Twitter နှင့် ချိတ်ဆက်မှုကိုရပ်ရန် Settings and privacy -> Apps and devices ကိုသွားပြီ းသင့်စက်ပစ္စည်းနှင့် သင့် Twitter ‌အ‌ကောင့်တို့အကြား ချိတ်ဆက်ခွင့်ကို ရပ်ဆိုင်းနိုင်ပါတယ်။ အခြားဝန်ဆောင်မှုများအတွက် သင်၏ လျှို့ဝှက်နံပါတ် (သို့) လျှို့၀ှက်စာသားပြောင်းခြင်းဖြင့် အကောင့်မှ ထွက်နိုင်ပါတယ်။ သို့သော် သင့်အား ဥပဒေအရဆောင်ရွက်မှုများကို နှောင့်နှေးစေမှု (သို့မဟုတ်) စက်ပစ္စည်းအားဖျောက်ဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိတာကို သတိပြုပါ။ သင့်အနေဖြင့် မည်သို့ ဆောင်ရွက်သင့်သည်ကို ရှေ့နေနှင့် တိုင်ပင်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ပါ။ အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှုများက သင့်၏ အက်ပလီကေးရှင်းအသုံးပြုမှုအဝင်/အထွက်အချက်အလက်များကို ထုတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ သင့်အကောင့် လုံခြုံရေးကိုသံသယရှိရင် အဲဒီအချက်အလက်တွေကို  တောင်းယူစောင့်ကြည့်နိုင်ပါ တယ်။ အကယ်၍ သင့်ဖုန်းအားလုံခြုံရေးအဖွဲ့များ၏ သိမ်းယူခြင်းခံရပါက Cellebrite ကဲ့သို့သော မှုခင်း‌ဖြေရှင်းရေး ဆောဖ့်ဝဲလ်များကို အသုံးပြု၍ ဖုန်းအတွင်းထည့်သိမ်းထားသမျှ အချက်အလက်များ (ဥပမာ ဓါတ်ပုံများ၊ ဖုန်းစာအုပ်၊ စာတိုများနှင့် မိမိသွားထားသည့်နေရာများ) ကို မွှေနှောက်ရှာဖွေနိုင်ပါတယ်။ သင့်ဖုန်းက မော်ဒယ်အဟောင်းဖြစ်လျှင် (သို့မဟုတ်) ကုဒ်ဖြင့် ပြောင်းလဲထားခြင်းမလုပ်ဆောင်ထားဘူးဆိုရင် သူတို့ရဲ့ ကြိုးစားမှုက အောင်မြင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် မိမိဖုန်းအတွင်း အချက်အလက် သိုလှောင်ထားရှိမှုကို နည်းနိုင်သမျှနည်းအောင်ထားခြင်း၊ ခိုင်မာသည့် လျှို့ဝှက်ကုဒ်ကို အသုံးပြုခြင်းနဲ့ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်းကို အမြင့်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်အောင် ထားခြင်းကသာ ဆန္ဒပြပွဲကဲ့သို့ စွန့်စားရသည့် အခြေအနေမျိုးအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်ပါတယ်။

    Last reviewed: 
    6-1-2020
  • အသုံးပြုရန်နည်းပညာများရွေးချယ်ခြင်း

    လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးအတွက်သုံးဖို့ နည်းပညာဖန်တီးပေးတဲ့ ကုမ္ပဏီနဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေ များစွာရှိပါတယ်။ ဒါဆို ကိုယ်နဲ့အကိုက်ညီဆုံးဖြစ်မယ့် နည်းပညာကို ဘယ်လိုရွေးချယ်ရမလဲ။

    အန္တရာယ်အားလုံးကနေ အလုံးစုံကာကွယ်ပေးနိုင်မယ့် နည်းပညာအားလုံးပါတဲ့ စာရင်းဆိုပြီး မရှိပါဘူး (လူသုံး များတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ချို့ကိုတော့ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့  နည်းပညာလမ်းညွှန် မှာ ဖတ်နိုင်ပါတယ်)။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်မှာ ဘယ်လို ရန်သူတွေရှိတယ်၊ ဘယ်အရာတွေကို ကာကွယ်ဖို့လိုတယ် ဆိုတာတွေသိထားတယ်ဆိုရင် သင့်တော်တဲ့ နည်းပညာတွေ ရွေးချယ်တဲ့နေရာမှာသုံးဖို့ အခြေခံလမ်းညွှန်ချက်တစ်ချို့ကို ဒီလမ်းညွှန်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ 

    မှတ်ထားဖို့က ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးမှာ နည်းပညာတွေ၊ ဆော့ဖ်ဝဲတွေသုံးရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ ကိုယ်ဘယ်လို ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတယ်၊ ဘယ်လိုတန်ပြန်ကာကွယ်မယ်ဆိုတာတွေ အရင်ဆုံးနားလည်အောင် လုပ်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ထုတ်ထားတဲ့ မိမိရဲ့ဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်များဆန်းစစ်ခြင်း လမ်းညွှန်မှာ ဆက်လက်ဖတ်ရှုကြည့်ပါ။

    လုံခြုံရေးဆိုတာ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ဝယ်ပြီးပြီးသွားတဲ့ကိစ္စမျိုးမဟုတ်ပါ။

    ဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခုပြောင်းသုံးတော့မယ်၊ နည်းပညာအသစ်တစ်ခုဝယ်ယူတော့မယ်ဆိုရင် ဘယ်နည်းပညာ သို့မဟုတ် ဆော့ဖ်ဝဲကမှ စုံစမ်းထောက်လှမ်းမှုအားလုံးကို အခြေအနေအားလုံးမှာ အချိန်ပြည့် ကာကွယ်ပေးနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ပထမဆုံးသတိပြုပါ။ ဒါ့ကြောင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးအစီအမံတွေကို ဘက်ပေါင်းစုံက စဉ်းစားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဥပမာ ဖုန်းပေါ်မှာ လုံခြုံရေးနည်းပညာတွေ တပ်ဆင်ထားတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါပေမယ့် ကွန်ပျူတာမှာတော့ စကားဝှက် တောင်မထားဘူးဆိုရင် အချက်အလက်ပေါက်ကြားနိုင်တာဖြစ်လို့ ဖုန်းပေါ်မှာ လုံခြုံရုံနဲ့ပဲ မရပါဘူး။ ကိုယ့်အချက်အလက်တွေကို ခိုးယူချင်သူဟာ အလွယ်ဆုံးလမ်းကြောင်းကနေ ခိုးယူဖို့ ကြိုးစားမှာဖြစ်လို့ တစ်နေရာတည်းကွက်ပြီး လုံခြုံရေး တင်းကြပ်ထားရုံနဲ့ အကျိုးမရှိပါဘူး။

    ဒုတိယသတိပြုရန်မှာ အမျိုးမျိုးသော အနှောင့်အယှက်အတိုက်အခိုက် အားလုံးတို့ရဲ့ရန်ကို အလုံးစုံကာကွယ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါ။ ဒါ့ကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ အချက်အလက်တွေ လိုချင်နိုင်တဲ့သူတွေကို အဓိကအာရုံစိုက်ပြီး ကိုယ့်ဆီက ဘာလိုချင်နိုင်တယ်၊ ရယူဖို့ ဘယ်လိုကြိုးပမ်းနိုင်တယ်ဆိုတာတွေ စဉ်းစားပါ။ ကိုယ့်ရဲ့အကြီးမားဆုံး ခြိမ်းခြောက်မှု ဟာ အင်တာနက်စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေးနည်းပညာတွေ မသုံးနိုင်တဲ့ ပုဂ္ဂလိကစုံစမ်းထောက်လှမ်း သူတစ်ဦးက ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာမသုံးဘဲ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ နောက်ယောင်ခံလိုက်တာ ဖြစ်တယ်ဆိုပါစို့။ ဒါဆို  (NSA) “အမျိုးသားစုံစမ်းထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ၏ ထောက်လှမ်းမှုမှကာကွယ်နိုင်သည်” လို့ကြေငြာထားတဲ့ အလွန်ဈေးကြီးတဲ့ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲထားတဲ့ဖုန်းတွေ ဝယ်သုံးစရာမလိုပါဘူး။ အလားတူ အစိုးရတစ်ရပ်က သူ့ရဲ့ပြိုင်ဘက်တွေကို ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသော နည်းပညာသုံးတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ မကြာခဏဖမ်းဆီး အကျဉ်းချတာ ကြုံရတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါဆိုကိုယ့်ကွန်ပျူတာမှာ ကုဒ်ဖြင့်ပြောင်းလဲသော ဆော့ဖ်ဝဲကို စွန့်စားပြီး သုံးမယ့်အစား ပိုမို ရိုးရှင်းတဲ့နည်းလမ်းတွေ - ဥပမာ စာပို့တဲ့အခါ သံသယဖြစ်စရာမကောင်းတဲ့ စကားလုံး တစ်ချို့ကို ကုဒ်အနေနဲ့ ကြိုတင်တိုင်ပင်ပြီး ပို့တာမျိုး - အသုံးပြုဖို့ စဉ်းစားသင့်ပါတယ်။ ကိုယ်ခုခံကာကွယ်ရမယ့် တိုက်ခိုက်မှုအခြေအနေတွေကို ကြိုတင်စဉ်းစားပုံဖော်တာကို ခြိမ်းခြောက်မှုနမူနာပုံစံတွက်ချက်ခြင်း လို့ခေါ်ပါတယ်။

    အထက်ပါအကြောင်းအရာတွေကို အခြေခံပြီးတော့ နည်းပညာတစ်ခုကို ကူးဆွဲခြင်း၊ ဝယ်ယူခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်း မပြုမီ မေးသင့်တဲ့မေးခွန်းအချို့ကို အောက်မှာဆက်လက်ဖော်ပြထားပါတယ်။

    ယင်းနည်းပညာသည် မည်မျှပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိသနည်း။

    ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိခြင်းဟာ လုံခြုံတဲ့နည်းပညာတွေဖန်တီးဖို့အတွက် အရေးကြီးတယ်လို့ လုံခြုံရေးနယ်ပယ် မှာရှိတဲ့ ကျွမ်းကျင်သူပညာရှင်တွေအကြား ခိုင်ခိုင်မာမာယုံကြည်ထားကြပါတယ်။

    ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးနယ်ပယ်မှာရှိတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းတွေအကြား အသုံးများတဲ့၊ ထောက်ခံမှုများတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲ အများစုဟာ အများလွတ်လွတ်လပ်လပ် အသုံးပြုနိုင်စေဖို့ ဖွင့်ပေးထားတဲ့ (open-source) ဆော့ဖ်ဝဲတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ အများသုံးနိုင်သောဆော့ဖ်ဝဲတွေမှာ အသုံးပြုထားတဲ့ကုဒ်တွေကို အများပြည်သူမှ လွတ်လွတ် လပ်လပ်ရယူပြီး စစ်ဆေးခြင်း၊ ထပ်ဆောင်းပြင်ဆင်ခြင်း၊ အခြားသူများနှင့် မျှဝေခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်နိုင်ကြပါ တယ်။ မိမိဖန်တီးထားတဲ့ ပရိုဂရမ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံနည်းလမ်းတွေ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိတာကြောင့် တစ်ခြားသူ များအနေနဲ့လည်း ပရိုဂရမ်မှာ ဘယ်လို လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုတွေရှိတယ်ဆိုသည်ကို ဝိုင်းဝန်းထောက်ပြ နိုင်စေပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် နည်းပညာကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြင်ဆင်ရေးဆွဲနိုင်စေဖို့ အထောက်အကူ ပြုပါတယ်။

    အများသုံးနိုင်သောဆော့ဖ်ဝဲ တွေဟာ လူအများကဝိုင်းဝန်းအကြံပေးနိုင်တာကြောင့် သာမန်အားဖြင့် လုံခြုံရေး ကောင်းသထက်ကောင်းအောင်လုပ်ဖို့ အခွင့်ကောင်းတွေရှိပေမယ့်လည်း ပိုမိုလုံခြုံစေမယ်လို့ တစ်ထစ်ချ အာမမခံနိုင်ပါဘူး။ အများသုံးနိုင်သောဆော့ဖ်ဝဲတွေရဲ့ အားသာချက်ဟာ ကုဒ်မှာချို့ယွင်းမှုရှိ ၊မရှိကို နည်းပညာ ကျွမ်းကျင်သူ အသိုင်းအဝိုင်းတွေက ကူညီစစ်ဆေးပေးနိုင်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူသိပ်မသိသေးတဲ့ ပရောဂျက်အသေးတွေ (နဲ့ လူသိများပေမယ့်လည်း အလွန်တရာရှုပ်ထွေးတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ) မှာတော့  ဝိုင်းဝန်း စစ်ဆေးပေးမယ့်သူ မလုံလောက်တာမျိုး ကြုံတွေ့ရနိုင်တယ်။

    ဒါ့ကြောင့် နည်းပညာတစ်ခု အသုံးပြုဖို့ စဉ်းစားရင် ရင်းမြစ်ကုဒ်ကို လွတ်လွတ်လပ်လပ်ရယူကြည့်ရှုနိုင်ခြင်း ရှိ၊မရှိ စစ်ဆေးပါ။ ပြီးရင် နည်းပညာရဲ့အရည်အသွေးကို အတည်ပြုပေးတဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ကြားနေလုံခြုံရေး စစ်ဆေးသူများရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါ။ အနိမ့်ဆုံးအနေနဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲ သို့မဟုတ် စက်ပစ္စည်းတစ်ခုမှာ တစ်ခြား ကျွမ်းကျင်သူတွေ ဝင်ရောက်စစ်ဆေးနိုင်စေဖို့ လုပ်ဆောင်ပုံလုပ်ဆောင်နည်းတွေကို အသေးစိတ်ရှင်းလင်းထားတဲ့ နည်းပညာပိုင်းရှင်းလင်းချက် ပါရှိသင့်ပါတယ်။

    နည်းပညာ၏ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်များအကြောင်းကို ဖန်တီးသူများမှ မည်မျှရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖော်ပြထားသနည်း။

    လုံးဝလုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲ သို့မဟုတ် စက်ပစ္စည်းဆိုပြီးမရှိပါဘူး။ ဒါ့ကြောင့် ကိုယ်တီထွင်ထားတဲ့ နည်းပညာတွေရဲ့ အကန့်အသတ်ကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရှင်းပြတဲ့ ဖန်တီးသူ၊ ရောင်းချသူတွေထံက နည်းပညာများကို ရှာဖွေအသုံးပြုပါ။

    “စစ်တပ်အသုံးပြုသည့်အဆင့်ဖြစ်သည်”၊ “အမျိုးသားလုံခြုံရေးအေဂျင်စီ၏ ထောက်လှမ်းမှုမှ ကာကွယ်နိုင်သည်” စသည်ဖြင့် တိတိကျကျမရှိဘဲ အားလုံးခြုံငုံပြီး ပြီးပြည့်စုံတယ်လို့သဘောသက်ရောက်တဲ့ အသုံးအနှုန်း တွေတွေ့ရင် ပြဿနာရှိတယ်လို့ မှတ်ယူပါ။ ဒီအသုံးအနှုန်းတွေဟာ တီထွင်သူတွေအနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ ကုန်ပစ္စည်း တွေအပေါ် ယုံကြည်ချက်လွန်ကဲနေတာ သို့မဟုတ် ချို့ယွင်းချက်ရှိနိုင်တာကို အသိအမှတ်မပြုနိုင်ကြောင်း ပေါ်လွင်စေပါသည်။ 

    တိုက်ခိုက်သူတွေဟာ လုံခြုံရေးနည်းပညာတွေကို အမြဲတစ်စေ တိုက်ခိုက်ဖျက်စီးဖို့ ကြိုးပမ်းနေတာကြောင့် ဆော့ဖ်ဝဲနဲ့ စက်ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းတွေကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင်ပြုလုပ်ပြီး အားနည်း ချက်တွေကို ပြုပြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် တီထွင်သူတွေအနေနဲ့ သုံးစွဲသူတွေအကြား နာမည်ပျက်မှာကို စိုးရိမ်လို့ ဖြစ်စေ၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ဖို့အတွက် သင့်တော်တဲ့ အခြေခံအဆောက်အဦတွေ မတည်ဆောက်ခဲ့လို့ ဖြစ်စေ အမြဲတစ်စေပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြင်ဆင်မှုတွေ မလုပ်နိုင်ရင် လုံခြုံရေးအတွက် အလွန်စိုးရိမ်ရပါတယ်။  နည်းပညာတွေကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ပေးပြီး ဘာကြောင့်ဒီလို လုပ်ဆောင်ရတယ်ဆိုသည်ကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရှင်းပြတဲ့ တီထွင်သူတွေဆီက နည်းပညာကို ရှာဖွေ အသုံးပြုပါ။

    နည်းပညာတီထွင်သူတွေရဲ့ အနာဂတ်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကိုခန့်မှန်းလိုရင် သူတို့ရဲ့လက်ရှိလုပ်ဆောင်ချက်တွေကို စောင့်ကြည့်ပါ။ နည်းပညာတစ်ခုရဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှာ ယခင်ကဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ပြဿနာတွေ၊ ပုံမှန် အဆင့်မြှင့် update လုပ်ဖို့ link တွေနဲ့ အခြားသတင်းအချက်အလက်တွေ - ဥပမာ ဆော့ဖ်ဝဲကို ဘယ်အချိန်မှာ နောက်ဆုံး အဆင့်မြှင့်ခဲ့တယ် - ဆိုတာတွေကို ဖော်ပြထားတယ်ဆိုရင် ရှေ့ဆက်ပြီးလည်း ဒီလိုမျိုး ဆက်လက်လုပ်ဆောင် လိမ့်မည်ဟု ပိုမိုယုံကြည်နိုင်ပါတယ်။

    နည်းပညာဖန်တီးသူများ၏ လုံခြုံရေးကျိုးပေါက်လျှင် ဘာဆက်ဖြစ်မည်နည်း။

    လုံခြုံရေးနည်းပညာတီထွင်သူတွေသည်လည်း ဆော့ဖ်ဝဲနဲ့ စက်ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းတွေ တည်ဆောက်တဲ့အခါ (မိမိတို့လိုဘဲ) ခြိမ်းခြောက်မှုနမူနာပုံစံ ကိုရှင်းလင်းစွာသိထားဖို့ ကြိုတင်တွက်ချက်ရပါတယ်။ ဈေးကွက်မှာရှိတဲ့ အကောင်းဆုံး တီထွင်သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ နည်းပညာသုံးပြီး ဘယ်လိုအနှောင့်အယှက်တွေရဲ့ ရန်မှ ကာကွယ်နိုင် တယ်ဆိုသည်ကို အတိအလင်း အသိပေးပြောကြားလေ့ရှိပါတယ်။ 

    ဒါပေမယ့် ထုတ်လုပ်သူတွေဟာ သူတို့ကိုယ်တိုင်သည်လည်း တိုက်ခိုက်သူ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုသည်ကို ထည့်သွင်း မစဉ်းစားချင်ကြပါဘူး။ တီထွင်သူများကိုယ်တိုင်လည်း လုံခြုံရေးချိုးဖောက်ခံရတာ၊ ကိုယ့်နည်းပညာ သုံးစွဲသူ တွေကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက် ဖို့ကြိုးပမ်းတာတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။  ဥပမာ တရားရုံး သို့မဟုတ် အစိုးရက တီထွင်သူကုမ္ပဏီတစ်ခုကို သူတို့ကိုင်ထားတဲ့ သုံးစွဲသူကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်များ တွေ ထုတ်ပေးဖို့ အမိန့်ပေးခြင်း၊ နည်းပညာမှာပါတဲ့ လုံခြုံရေးအကာအကွယ်အားလုံးကို ရှောင်ရှားနိုင်ဖို့ “နောက်ဖေးပေါက်” (backdoor) တည်ဆောက်စေခြင်းတို့ ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် နည်းပညာတစ်ခုရဲ့ တီထွင်သူတွေဟာ ဘယ်တရား စီရင်ရေးစနစ်အောက်မှာ ရှိနေတယ် ဆိုတာကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကြရပါမယ်။ ဥပမာ ကိုယ်ဟာ အီရန်အစိုးရရဲ့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်မှုကို စိုးရိမ်တယ်ဆိုပါစို့။ ဒါဆို အမေရိကန်အခြေစိုက်ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ နည်းပညာကို အသုံးပြုဖို့ စဉ်းစားနိုင်တယ်။ အဲဒီကုမ္ပဏီဟာ အခြေစိုက်ရာနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်အစိုးရရဲ့ ဥပဒေကို လိုက်နာရမယ်ဆိုပေမယ့် အီရန်တရားရုံးကချမှတ်တဲ့ အမိန့်ကိုတော့ ဆန့်ကျင်နိုင်စွမ်း ရှိနိုင်ပါတယ်။  

    တီထွင်သူတစ်ယောက်ဟာ အစိုးရရဲ့ဖိအားပေးမှုကို မလိုက်လျောဘဲ တောင့်ခံနိုင်ရင်တောင်မှ ပြင်ပတိုက်ခိုက် သူတွေက နည်းပညာသုံးစွဲသူတွေကို တိုက်ခိုက်ဖို့အတွက် တီထွင်သူရဲ့စနစ်တွေထဲ အရင်ဆုံး ချိုးဖောက် ဝင်ရောက်ဖို့ ကြိုးစားလာနိုင်ပါတယ်။

    ခုခံကာကွယ်နိုင်စွမ်း အမြင့်မားဆုံး နည်းပညာတွေဟာ ဒီလိုတိုက်ခိုက်မှုတွေလည်း ကြုံတွေ့ရနိုင်တယ်ဆိုတာ ကြိုတင်စဉ်းစားထားပြီး ဘယ်လိုခုခံကာကွယ်ရမည်ဆိုတာကို ထည့်သွင်းပြင်ဆင်ထားလေ့ရှိတယ်။ တီထွင်သူ တွေအနေနဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက်တွေကို ဝင်ရောက်ရယူခြင်းမပြု လို့ကတိပေးခြင်းထက် ဝင်ရောက်ရယူနိုင်စွမ်းမရှိ လို့ ကြေငြာထားတဲ့ နည်းပညာတွေကို ပိုမိုယုံကြည်သင့်ပါတယ်။ တရားရုံးမှ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်တောင်းခံမှုတွေကို မလိုက်လျောဘဲ ပြန်လည်ခုခံလေ့ရှိတယ် လို့သတင်း ထွက် တဲ့အဖွဲ့အစည်းတွေကို ရှာသုံးပါ။

    နည်းပညာကို ပြန်လည်ရုတ်သိမ်းခြင်း၊ အွန်လိုင်းတွင် ဝေဖန်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခြင်းရှိပါသလား။

    ကုန်ပစ္စည်းရောင်းချတဲ့ကုမ္ပဏီတွေ၊ နောက်ဆုံးပေါ်ဆော့ဖ်ဝဲ တီထွင်သူတွေကလည်း လှည့်ဖျားခံရခြင်း၊ လှည့်ဖျားမှုကျူးလွန်ခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ လုံခြုံမှုရှိတဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုဟာ နောက်ပိုင်းမှာ ဆိုးဝါးတဲ့ချို့ယွင်းချက်တွေ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ကိုယ်အသုံးပြုနေတဲ့ နည်းပညာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နောက်ဆုံးပေါ်သတင်းတွေကို မျက်ခြေမပြတ်သိရှိနေဖို့ ဂရုပြုပါ။

    ကိုယ်တစ်ယောက်ထဲ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်တဲ့ နည်းပညာသတင်းတွေကို မျက်ခြေမပြတ် လိုက်လံဖတ်ရှုဖို့ ခဲယဉ်းနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်အသုံးပြုနေတဲ့ ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုတွေကို အသုံးပြုနေတဲ့ တစ်ခြား လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေရှိတယ်ဆိုရင် သူတို့နဲ့ ပူးပေါင်းပြီး သတင်းရယူနိုင်ပါတယ်။ 

    မည်သည့် ဖုန်းနှင့်ကွန်ပျူတာ အမျိုးအစားများကို ဝယ်ယူအသုံးပြုသင့်သနည်း။

    လုံခြုံရေးနည်းပညာရှင်တွေ အမေးခံရဆုံးသော မေးခွန်းတွေကတော့ “အန်ဒရိုက်ဖုန်း android သို့မဟုတ် အိုင်ဖုန်း iPhone ဘယ်ဟာ ဝယ်သင့်သလဲ” “ပီစီကွန်ပျူတာ PC နှင့် မက်ခ်ကွန်ပျူတာ Mac ဘယ်ဟာ သုံးသင့် သလဲ” “ဘယ် ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်ရေးစနစ် သုံးသင့်သလဲ” စတာတွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းတွေအတွက် ရိုးရှင်းတဲ့အဖြေမရှိပါဘူး။ ဆော့ဖ်ဝဲ၊ စက်ပစ္စည်းတွေရဲ့ လုံခြုံမှုဟာ ချို့ယွင်းချက် ရှာဖွေတွေ့ရှိတာ၊ အရင်က ရှိခဲ့တဲ့ အားနည်းချက်တွေ ပြင်ဆင်နိုင်တာ အပေါ်မူတည်ပြီး အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနေတတ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီ အချင်းချင်းကြား ဈေးကွက်မှာ အားပြိုင်ပြီး ပိုကောင်းတဲ့လုံခြုံမှုစနစ်တွေ တီထွင်ဖို့ကြိုးပမ်းနိုင်သလို လုံခြုံရေး လျှော့ချဖို့ အစိုးရရဲ့ဖိအားပေးခြင်းကို ကုမ္ပဏီအားလုံး တစ်ပြိုင်နက်ခံနေရတာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

    ဒါပေမယ့် တစ်ချို့အကြံပြုချက်တွေကတော့ အမြဲလိုလို မှန်တတ်ပါတယ်။ စက်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာ လည်ပတ်ရေးစနစ်ဝယ်ယူတိုင်း ဆော့ဖ်ဝဲတွေကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ အဆင့်မြှင့် update လုပ်ပါ။ အဆင့်မြှင့်မှု များ ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှသာ နှောင့်ယှက်သူတွေတိုက်ခိုက်ဖို့ ဟာကွက်ဖြစ်နေနိုင်တဲ့ ကုဒ်အဟောင်းရှိ ပြဿနာတွေ ကို ပြုပြင်နိုင်မှာဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ချို့ ဖုန်းအဟောင်းတွေနဲ့ ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရေးစနစ် အဟောင်း တွေမှာ လုံခြုံရေးစနစ်အဆင့်မြှင့်ခြင်း လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းမရှိတော့ဘူးဆိုတာ သတိပြုပါ။ အထူးသဖြင့် Windows Vista ၊ XP နဲ့ ယင်းတို့အောက်မော်ဒယ်နိမ့်သော စနစ်များမှာ လုံခြုံရေးပြဿနာတွေဖြေရှင်းဖို့ အဆင့်မြှင့်မှုများ မလုပ်နိုင်တော့ကြောင်း မိုက်ခရိုဆော့ဖ်က အတိအလင်းကြေငြာထားပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့်  အဲဒီစနစ်တွေကို ဆက်လက်အသုံးပြုနေသူတွေဟာ တိုက်ခိုက်သူတွေရဲ့ရန်ကို ကာကွယ်နိုင်မှာမဟုတ်ပါဘူး။ OS X ၁၀.၁၁ စနစ် သို့မဟုတ် El Capitan စနစ်မတိုင်မီ ထုတ်ခဲ့တဲ့ OS X စနစ်တွေဟာလည်း အလားတူဖြစ် ပါတယ်။ 

    ကိုယ်ဘယ်လို ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ကြုံတွေ့နိုင်သလဲ ကြိုတင်စဉ်းစားထားပြီး ကိုယ်သုံးမယ့် ဒစ်ဂျစ်တယ် လုံခြုံရေးနည်းပညာမှာ ဘယ်အချက်တွေ ပါသင့်သလဲဆိုတာ သိထားမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်အခြေအနေနဲ့ အံဝင်ခွင်ကျအဖြစ်ဆုံး နည်းပညာတွေကို ပိုပြီးယုံကြည်ချက်ရှိရှိ ရွေးချယ်အသုံးပြုနိုင်ပါလိမ့်မည်။

    စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းမှုရန်မှ မိမိကိုယ်ကိုကာကွယ်ခြင်း (SSD) လမ်းညွှန်တွင် ဖော်ပြထားသော နည်းပညာ ပစ္စည်းများ

    အပေါ်မှာပြောခဲ့တဲ့ စံနှုန်းတွေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲနဲ့ စက်ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းတွေကိုသာ SSD လမ်းညွှန်မှာ ပါဝင်စေဖို့  အတတ်နိုင်ဆုံးကြိုးစားထားပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ တင်ပြထားတဲ့ နည်းပညာတွေဟာ အောက်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့အချက်တွေနဲ့ ကိုက်ညီတယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ 

    • ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့သိထားသမျှ ကိစ္စရပ်များတွင် အခြေခိုင်ခြင်း
    • နည်းပညာများရဲ့လုပ်ဆောင်ချက်များ (နဲ့ ချို့ယွင်းချက်များ) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိခြင်း
    • တီထွင်သူများကိုယ်တိုင်သည်လည်း လုံခြုံရေးချိုးဖောက်ခံရနိုင်ခြေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားပြီး ကာကွယ်မှုများ ကြိုတင်စီစဉ်ထားခြင်း
    •  နည်းပညာပိုင်း ကျွမ်းကျင်သော အသုံးပြုသူအမြောက်အများရှိနှင့်နေပြီး လက်ရှိတွင်လည်း နည်းပညာကို ကောင်းမွန်စွာထိန်းသိမ်းထားရှိခြင်း

    ဒီလမ်းညွှန်ကို ရေးသားပြုစုချိန်အထိ  ဖော်ပြထားတဲ့နည်းပညာပစ္စည်းတစ်ခုချင်းစီမှာ ချို့ယွင်းချက်ရှိမရှိ စစ်ဆေးပြီး စိုးရိမ်စရာကိစ္စတွေ တွေ့ရှိခဲ့ရင် အများပြည်သူဆီ လျှင်လျှင်မြန်မြန် ထုတ်ဖော်အကြောင်းကြားမယ့် အသုံးပြုသူ အသိုင်းအ၀ိုင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရှိတယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် မှာတော့ နည်းပညာတစ်ခုခြင်းစီရဲ့ လုံခြုံရေးစွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းကို လွတ်လပ်စွာစုံစမ်းအတည်ပြုပေးနိုင်တဲ့ အရင်းမြစ်တွေ မရှိဘူးဆိုတာကို သတိပြုစေလိုပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဖော်ပြပါနည်းပညာတွေကို အသုံးပြုဖို့ ထောက်ခံချက် မပေးနိုင်သကဲ့သို့ နည်းပညာတွေရဲ့လုံခြုံရေးစနစ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးလည်း အလုံးစုံအာမခံချက် မျိုးကိုလည်း မပေးနိုင်ပါ။ 

    Last reviewed: 
    10-6-2019
  • How to: Circumvent Online Censorship

    This is a short overview to circumventing online censorship, but is by no means comprehensive.

    Governments, companies, schools, and Internet providers sometimes use software to prevent their users from accessing certain websites and services. This is called Internet filtering or blocking, and it is a form of censorship. Filtering comes in different forms. Censors can block individual web pages, or even entire websites. Sometimes, content is blocked based on the keywords it contains.

    There are different ways of beating Internet censorship. Some protect you from surveillance, but many do not. When someone who controls your net connection filters or blocks a site, you can almost always use a circumvention tool to get to the information you need. Note: Circumvention tools that promise privacy or security are not always private or secure. And tools that use terms like “anonymizer” do not always keeps your identity completely secret.

    The circumvention tool that is best for you depends on your threat model. If you’re not sure what your threat model is, start here.

    In this article, we'll talk about four ways to circumvent censorship:

    • Visiting a web proxy to access a blocked website.
    • Visiting an encrypted web proxy to access a blocked website.
    • Using a Virtual Private Network (VPN) to access blocked websites or services.
    • Using the Tor Browser to access a blocked website or protect your identity.

    Basic techniques

    Circumvention tools usually work by diverting your web traffic so it avoids the machines that do the blocking or filtering. A service that redirects your Internet connection past these blocks is sometimes called a proxy.

    HTTPS is the secure version of the HTTP protocol you use to access websites. Sometimes a censor will only block the insecure (HTTP) version of a site. That means you can access the blocked site simply by entering the version of the web address that starts with HTTPS.

    This is useful if the censorship you are fighting blocks individual web pages based on their contents. HTTPS stops censors from reading your web traffic, so they cannot tell what keywords are being sent, or which individual web page you are visiting.

    Censors can still see the domain names of all websites you visit. So, for example, if you visit “eff.org/https-everywhere” censors can see that you are on “eff.org” but not that you are on the “https-everywhere” page.

    If you suspect this type of simple blocking, try entering https:// before the domain in place of http:

    Try installing EFF’s HTTPS Everywhere extension to automatically turn on HTTPS where possible.

    Another way that you may be able to circumvent basic censorship techniques is by trying an alternate domain name or URL. For example, instead of visiting http://twitter.com, you might try the mobile version of the site at http://m.twitter.com. Censors that block websites or web pages work from a blacklist of banned websites, so anything that is not on that blacklist will get through. They might not know of all different versions of a particular website's name—especially if the administrators of the site know it is blocked and register more than one domain.

    Web-based proxies

    A web-based proxy (such as http://proxy.org/) is a website that lets its users access other blocked or censored websites. It is therefore a good way to circumvent censorship. In order to use a web-based proxy, visit the proxy and enter the web address that you want to see; the proxy will then display the web page you asked for.

    However, web-based proxies don’t provide any security and will be a poor choice if your threat model includes someone monitoring your internet connection. They will not help you to use blocked services such as your instant messaging apps. The web-based proxy will have a complete record of everything you do online, which can be a privacy risk for some users depending on their threat model.

    Encrypted proxies

    Numerous proxy tools utilize encryption to provide an additional layer of security on top of the ability to bypass filtering. The connection is encrypted so others cannot see what you are visiting. While encrypted proxies are generally more secure than plain web-based proxies, the tool provider may have information about you. They might have your name and email address in their records, for instance. That means that these tools do not provide full anonymity.

    The simplest form of an encrypted web proxy is one that starts with “https”— this will use the encryption usually provided by secure websites. However, be cautious—the owners of these proxies can see the data you send to and from other secure websites. Ultrasurf and Psiphon are examples of these tools.

    Virtual Private Networks

    A Virtual Private Network (VPN) encrypts and sends all Internet data from your computer through another computer. This computer could belong to a commercial or nonprofit VPN service, your company, or a trusted contact. Once a VPN service is correctly configured, you can use it to access webpages, e-mail, instant messaging, VoIP, and any other Internet service. A VPN protects your traffic from being spied on locally, but your VPN provider can still keep logs of the websites you access, or even let a third party snoop directly on your web browsing. Depending on your threat model, the possibility of a government listening in on your VPN connection or getting hold of VPN logs may be a significant risk. For some users, this could outweigh the short-term benefits of using a VPN.

    For information about specific VPN services, click here.

    We at EFF cannot vouch for this rating of VPNs. Some VPNs with exemplary privacy policies could be run by devious people. Do not use a VPN that you do not trust.

    Tor

    Tor is open-source software designed to give you anonymity on the web. Tor Browser is a web browser built on top of the Tor anonymity network. Because of how Tor routes your web browsing traffic, it also allows you to circumvent censorship. (See our How to: Use Tor guides for Linux, macOS and Windows).

    When you first start the Tor Browser, you can choose an option specifying that you are on a network that is censored:

    Tor will not only bypass almost all national censorship, but, if properly configured, can also protect your identity from an adversary listening in on your country’s networks. It can, however, be slow and difficult to use.

    To learn how to use Tor on a desktop machine, click here for Linux, here for macOS, or here for Windows, but please be sure to tap “Configure” instead of “Connect” in the window displayed above.

     

    Last reviewed: 
    8-10-2017
  • လူမှုကွန်ယက်များပေါ်မှာ မိမိကိုယ်ကိုကာကွယ်ခြင်း

    လူမှုကွန်ယက်တွေဟာ အင်တာနက်ပေါ်က လူသုံးအများဆုံး ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေထဲမှာ ပါဝင်ပါတယ်။ လူမှုကွန်ယက် တစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဖေ့စ်ဘုခ် Facebook မှာ သုံးစွဲသူပေါင်း သန်းတစ်ထောင်ကျော်ရှိပါတယ်။ အင်စတာဂရမ် Instagram နဲ့ တွစ်တာ Twitter တွေမှာ သုံးစွဲသူပေါင်း သန်းရာနဲ့ချီပြီး ရှိပါတယ်။ စတင်တည်ထောင်ချိန်မှာ post ရေးတင်ဖို့၊ ဓာတ်ပုံများနှင့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ မျှဝေဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့ပါတယ်။ အခုအချိန်မှာတော့ လူအများကြား စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ဖို့လည်း အသုံးပြုလာကြပါတယ်။ ဘာကိစ္စအတွက်ဘဲသုံးသုံး ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလျှို့ဝှက်မှုနဲ့ အမည်ဝှက်ထားရှိနိုင်မှုတို့ဟာ အရေးကြီးပါတယ်။

    ဒါကြောင့် လူမှုကွန်ယက်တွေကို အသုံးပြုတဲ့အခါမှာ အခုဖော်ပြထားတဲ့မေးခွန်းတွေကို အရင်ဆန်းစစ်ဖို့ လိုပါတယ် - ဒီဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေကို သုံးနေစဉ်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မလဲ၊ အခြေခံ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လျှို့ဝှက်လုံခြုံမှု ဘယ်လိုရှိမလဲ၊ မိမိဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်တယ်ဆိုတာ ဘယ်လိုကာကွယ်ရမလဲ၊ မိမိရဲ့ အဆက်အသွယ်တွေနဲ့ ပတ်သက်သူတွေကိုကော ဘယ်လိုကာကွယ်ရမလဲ၊ ဘယ်လို သတင်းအချက်အလက်တွေကို ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အနေနဲ့ လျှို့ဝှက်ထားပြီး ဘယ်သူတွေဆီကနေ လျှို့ဝှက်ထားရမလဲ။

    ကိုယ့်ရဲ့အခြေအနေအပေါ်မူတည်ပြီးတော့ လူမှုကွန်ယက်ကုမ္ပဏီဆီကနေရော၊ အခြားသုံးစွဲသူများဆီကနေပါ မိမိ ကိုယ်ကို ကာကွယ်ဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

    အကောင့်အသစ်ဖန်တီးတဲ့အခါ ဂရုပြုရန် အချက်များ

    • ကိုယ့်ရဲ့ အမည်အရင်း ကို အသုံးပြုချင်သလား။ အချို့လူမှုကွန်ယက်တွေမှာ “အမည်အရင်းအသုံးပြုရန် သတ်မှတ်ချက်” ထားရှိတတ်ပေမယ့် တင်းတင်းကြပ်ကြပ်လိုက်နာကျင့်သုံးစရာ မလိုပါဘူး။ လူမှုကွန်ယက် အသုံးပြုဖို့ မှတ်ပုံတင်တဲ့အခါ အမည်အရင်းမသုံးချင်ဘူးဆိုရင် မသုံးပါနဲ့။
    • မှတ်ပုံတင်တဲ့အခါမှာ လိုအပ်တဲ့အချက်အလက်ထက် ပိုမဖြည့်ပါနဲ့။ ကိုယ်ဘယ်သူလဲဆိုတာ လျှို့ဝှက်ထား ချင်တယ်ဆိုရင် သီးသန့် အီးမေးလ်လိပ်စာ တစ်ခု ဖန်တီးအသုံးပြုပါ။ ကိုယ်ရဲ့ ဖုန်းနံပါတ် ကို မပေးပါနဲ့။ ဒီ အချက်အလက်နှစ်မျိုးစလုံးဟာ ကိုယ်ဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်တယ်ဆိုတာနဲ့ တိုက်ရိုက် ချိတ်နေတာဖြစ်လို့ အကောင့်တွေခွဲပြီးသုံးနေရင်တောင် ကိုယ်တစ်ဦးတည်းကသုံးနေတာဖြစ်ကြောင်း ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ပါ စေလိမ့်မယ်။
    • ပရိုဖိုင်ဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံရွေးတဲ့အခါ သတိထားပါ။ ဓာတ်ပုံတစ်ပုံကို ဘယ်အချိန် ဘယ်နေရာမှာ ရိုက်ခဲ့သလဲ ဆိုတာကို အချက်အလက်အကြောင်းရှင်းပြတဲ့ နောက်ခံအချက်အလက် (metadata) ကနေ သိနိုင်တဲ့အပြင် မိမိတင်တဲ့ဓာတ်ပုံတွေကနေလည်း မိမိအကြောင်းကို စုံစမ်းသိရှိစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပုံတင်ဖို့ ဓာတ်ပုံရွေးတဲ့အခါ ကိုယ့်အိမ်၊ အလုပ်စတဲ့နေရာတွေအနီးမှာ ရိုက်ထားတဲ့ပုံဖြစ်နေသလား၊ လိပ်စာနဲ့လမ်းနာမည်စတာတွေကို မြင်ရသလား ဆန်းစစ်ပါ။
    • လူမှုကွန်ယက်အသုံးပြုဖို့ မှတ်ပုံတင်တဲ့အခါ မိမိရဲ့ IP လိပ်စာ ကိုတစ်ပါတည်း မှတ်ထားနိုင်တယ်ဆိုတာ သတိပြုပါ။
    • ခိုင်ခံ့လုံခြုံတဲ့ စကားဝှက် ရွေးချယ် အသုံးပြုပါ။ ဖြစ်နိုင်ရင် အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့်စစ်မှန်ကြောင်း သက်သေ ပြခြင်း စနစ်ကို အသုံးပြုပါ။
    • စကားဝှက် မေ့သွားရင် အသစ်ပြန်ပြောင်းတဲ့အခါ သုံးဖို့ထားတဲ့မေးခွန်းတွေကို သတိထားဖြေပါ။ “သင် ဘယ်မြို့ မှာမွေးတာလဲ” သို့မဟုတ် “သင့်ရဲ့ခွေးနာမည်ဘာလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းတွေရဲ့ အဖြေကို အပြင်လူ တစ်ယောက်က မိမိရဲ့ လူမှုကွန်ယက်ပေါ်ကနေ ရှာဖွေသိရှိနိုင်လို့ပါ။ ဒါကြောင့်အဖြေမှန်မဖြေဖို့ အကြံပြု လိုပါတယ်။ အဖြေမှန်မသုံးလို့ ဒီမေးခွန်းတွေမှာ ကိုယ်ဘယ်လိုဖြေခဲ့သလဲ မေ့သွားမှာစိုးရိမ်တယ်ဆိုရင် ကိုယ်သုံးခဲ့တဲ့အဖြေကို စကားဝှက်များသိမ်းဆည်းနိုင်သည့်နေရာ တွင် ထည့်သိမ်းထားနိုင်ပါတယ်။

    လူမှုကွန်ယက်ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို လေ့လာပါ

    သတင်းအချက်အလက်သိုလှောင်သိမ်းဆည်းတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေဟာ သူတို့ချမှတ်ထားတဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှု ဆိုင်ရာမူဝါဒတွေအရ ဒီအချက်အလက်တွေကို အသုံးပြုခွင့်ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် အချက်အလက်တွေကို စီးပွားရေး ဆိုင်ရာကိစ္စများအတွက် အသုံးချတာ၊ ဈေးကွက်မြှင့်တင်တဲ့ မားကတ်တင်းကုမ္ပဏီလိုမျိုး အခြားအဖွဲ့အစည်းတွေ ထံ ပြန်ရောင်းတာတွေ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှု ဆိုင်ရာမူဝါဒတွေအားလုံးကို လိုက်ဖတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ပေမယ့်လည်း ဖတ်သင့်တဲ့အပိုင်းတစ်ချို့ရှိပါတယ်။ မိမိရဲ့အချက်အလက်တွေကို ဘယ်လိုအသုံးချသလဲ၊ အခြားအဖွဲ့အစည်းများနဲ့ ဘယ်လိုမျှဝေသုံးစွဲသလဲ၊ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေး၊ ရဲ စတဲ့အစိုးရအဖွဲ့များက အချက် အလက်တွေ ကိုတောင်းခံလာရင် ဘယ်လိုတုံ့ပြန်သလဲ ဆိုတဲ့အပိုင်းတွေကို သေသေချာချာဖတ်ရှုသင့်ပါတယ်။

    လူမှုကွန်ယက်တွေဟာ အများအားဖြင့် အကျိုးအမြတ်ရရှိဖို့ တည်ဆောက်ထားတဲ့လုပ်ငန်း တွေဖြစ်ကြတဲ့အတွက် ကိုယ့်ဆီကသတင်းအချက်အလက်တွေကို အသုံးချနိုင်ဖို့ ရနိုင်သမျှ ကောက်ယူလေ့ရှိပါတယ်။ ကိုယ်က မဖြည့် ထားတဲ့ အရေးကြီးအချက်အလက်တွေကိုတောင် ရယူနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ကိုယ်ဘယ်မှာရှိနေတယ်၊ ဘယ်လို အွန်လိုင်းကြော်ငြာတွေကို ကြည့်ဖြစ်တယ်၊ တခြားဘယ်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေကို တက်ကြည့်ဖူးတယ် ဆိုတာတွေကို “Like” ခလုတ်နှိပ်တာကနေခြေရာခံခြင်း စသည်ဖြင့်ပြုလုပ်ပြီး သိရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ကိုမှတ်မိအောင် ခြေရာခံဖို့ အခြားအဖွဲ့များကသုံးတဲ့ ကွတ်ကီး လိုဆော့ဖ်ဝဲတွေကို ပိတ်ပင် ထားသင့်ပါတယ်။ ဒါအပြင်   သတင်း အချက်အလက်တွေ မပေါက်ကြားအောင် ခြေရာခံမှုပိတ်ပင်ပေးတဲ့ browser extension တွေကို သုံးသင့်ပါတယ်။

    ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဆိုင်ရာ အစီအမံများကို ပြောင်းလဲပါ

    ပိုပြီးတိတိကျကျပြောရရင် နဂိုအတိုင်းပါလာတဲ့ အစီအမံတွေ (default settings) ကို ပြောင်းလဲပစ်ပါ။ ဥပမာ ကိုယ်တင်တဲ့ post တွေကို လူတိုင်းကြည့်လို့ရအောင် မျှဝေချင်သလား၊ ကိုယ့်အသိအကျွမ်းတွေဘဲ ကြည့်လို့ရ အောင်ထားချင်သလား။ ကိုယ့်အီးမေးလ်လိပ်စာ သို့မဟုတ် ဖုန်းနံပါတ်ကို မျှဝေချင်သလား။ ကိုယ်ဘယ်နားမှာ ရောက်နေတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းအချက်အလက်ကို အခြားသူများသိရှိနိုင်အောင် အလိုအလျောက် မျှဝေချင်သလား။ ကိုယ့်ရွေးချယ်မှုအပေါ်မူတည်ပြီး အစီအမံတွေကို သွားပြောင်းပါ။

    လူမှုကွန်ယက်တွေရဲ့ အစီအမံတွေ (settings) ဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု မတူဘူးဆိုပေမယ့်လည်း ဘုံပါဝင်တဲ့ အချက် အချို့လည်းရှိပါတယ်။

    • ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှု အစီအမံတွေမှာဆိုရင် “ဘာကို ဘယ်သူက မြင်တွေခွင့်ရှိသလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်း ပါဝင်တတ်ပါတယ်။ အသုံးပြုတဲ့ကွန်ယက်အပေါ်မူတည်ပြီး မြင်တွေ့နိုင်သူတွေ (“အများပြည်သူအားလုံး” “သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ သိတဲ့သူတွေ” “သူငယ်ချင်းများသာ” စသည်ဖြင့်)၊ နေရာဒေသ၊ ဓာတ်ပုံများ၊ ဆက်သွယ်ရန်အချက်အလက်၊ tagging ၊ ကိုယ့်ကို လူမှုကွန်ယက်ပေါ်မှာ ဘယ်လိုရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သလဲ စသည်တို့နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အစီအမံတွေကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
    • ဘေးအန္တရာယ်လုံခြုံရေး ဆိုင်ရာအစီအမံများမှာဆိုရင် အခြားသူများရဲ့ အကောင့်တွေကို ပိတ်ပင်ခြင်း၊ မမြင်ရအောင်ပြုလုပ်ခြင်း၊ အပြင်လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်အကောင့်ထဲဝင်ဖို့ကြိုးစားတယ်ဆိုရင် အသိ ပေးအကြောင်းကြားခြင်း စတာတွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ရွေးချယ်စရာတွေ ပါတတ်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံမှာ အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် စစ်မှန်ကြောင်းသက်သေပြခြင်း သို့မဟုတ် အရန် အီးမေးလ်လိပ်စာ/ဖုန်းနံပါတ်ထား ခြင်း စတဲ့ အကောင့်ထဲဝင်တာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အစီအမံတွေကိုလည်း ဒီအပိုင်းအောက်မှာ တွေ့ရှိနိုင်ပါ တယ်။ ဒီမှာမရှိရင်တော့ အကောင့်နဲ့ပတ်သက်တဲ့အစီအမံများ သို့မဟုတ် အကောင့်ထဲဝင်ရောက်မှု ဆိုင်ရာ အစီအမံများအောက်မှာ သွားရှာရပါလိမ့်မယ်။
    • အဲဒီအပိုင်းတွေမှာ စကားဝှက် ပြောင်းတာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကိစ္စတွေလည်း ပါရှိနိုင်ပါတယ်။

    ဘေးအန္တရာယ်လုံခြုံရေး နဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ “စစ်ဆေးခြင်း check-up” များသုံးလို့ရလျှင် အသုံးပြုပါ။ Facebook ၊ Google နဲ့ အခြားဝက်ဘ်ဆိုဒ်အကြီးတွေမှာ “လုံခြုံရေးစစ်ဆေးခြင်း” ဆိုတဲ့ ဝန်ဆောင်မှု ပါရှိတတ်ပါ တယ်။ ဘေးအန္တရာယ်လုံခြုံရေး နဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အသုံးများတဲ့အစီအမံတွေကို နေ့စဉ်သုံး စကားလုံးတွေသုံးပြီး တစ်ဆင့်ချင်းစီ သေသေချာချာရှင်းပြပေးတဲ့အတွက် အသုံးပြုသူတွေအတွက် နားလည်ရ လွယ်ကူစေပါတယ်။

    နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှတ်ထားဖို့က ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံရေးဆိုင်ရာအစီအမံတွေဟာ ပြောင်းလဲမှုရှိနိုင်တယ် ဆိုတာဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံမှာ အစီအမံတွေဟာ ပိုကောင်းလာပြီး လုံခြုံမှုပိုရှိလာနိုင်သလို တစ်ခါတစ်လေ ပိုဆိုးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာအစီအမံတွေ ပြောင်းလဲတယ်ဆိုရင် သတိထားဖတ်ပါ။ ယခင်က ဘယ်သူနဲ့မှ မမျှဝေဘဲ လျှို့ဝှက်ထားတဲ့ အချက်အလက်တွေကို အခု အခြားသူတွေနဲ့ မျှဝေဖို့လုပ်နေသလား၊ ယခင် ထက် ပိုပြီးလုံခြုံစေမယ့် အစီအမံအသစ်တွေ ထပ်ထွက်လားသလား ဆိုတာတွေ သတိထားကြည့်ပါ။

    မတူညီတဲ့ profile တွေကို ချိတ်ဆက်မှုမလုပ်ဘဲ သီးသန့်ခွဲထားပါ

    လူတော်တော်များများမှာ အလုပ်ကိစ္စသုံးတဲ့ profile ၊ dating ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေမှာ သုံးတဲ့ profile ၊ ဘယ်သူမှမသိ အောင်သုံးတဲ့ အကောင့် ၊ သက်ဆိုင်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အသီးသီးမှာ သုံးတဲ့ အကောင့်များ စသည့်ဖြင့် profile မျိုးစုံ၊ အကောင့်မျိုးစုံ ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုမတူညီတဲ့ အကောင့်တွေကို တစ်ခုနဲ့တစ်ခု မချိတ်မိစေဘဲ သီးသန့်ခွဲထားဖို့လို တယ်ဆိုရင် သတိထားဖို့အရေးကြီးပါတယ်။

    အထူးသဖြင့် ဖုန်းနံပါတ်နဲ့ ဓာတ်ပုံတွေကို သတိထားပါ။ ကိုယ်မချိတ်မိစေချင်တဲ့ အကောင့်နှစ်ခုမှာ ဓာတ်ပုံအတူ တူသွားတင်မိမယ်ဆိုရင် ဒါဟာကိုယ်တစ်ယောက်တည်းရဲ့အကောင့်ဆိုတာ ချိတ်မိသွားစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကိစ္စ ဟာ dating ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွေနဲ့ အလုပ်ကိစ္စအတွက်အသုံးပြုတဲ့ profile တွေမှာ ပြဿနာအဖြစ်များပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့အကောင့်ကို လျှို့ဝှက်ထားချင်တယ်၊ အခြားသုံးနေကြအကောင့်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်မှု မရှိစေချင်ဘူးဆိုရင် တခြားဘယ်နေရာမှာမှ မသုံးဖူးတဲ့ ဓာတ်ပုံ/ရုပ်ပုံကို ရွေးသုံးပါ။ မသေချာဘူးဆိုရင် Google ရဲ့ reverse image search ကိုအသုံးပြုပြီး အသုံးပြုမယ့်ဓာတ်ပုံက အွန်လိုင်းတခြားနေရာမှာ ပေါ်လာသလားရှာကြည့်ပါ။ တခြား ချိတ်မိစေ နိုင်တဲ့ အချက်အလက်တွေမှာဆိုရင် မိမိအမည် (အမည်ပြောင်အပါအဝင်) နဲ့ အီးမေးလ်လိပ်စာတို့ ပါဝင်နိုင်ပါ တယ်။ ဒီအချက်အလက်တွေဟာ ကိုယ်သတိမထားမိလိုက်ဘဲ မရှိသင့်တဲ့နေရာမှာ ရောက်နေမယ်ဆို ရင်လည်း အရမ်း မစိုးရိမ်ပါနဲ့။ အင်တာနက်တစ်ခုလုံးပေါ်ကနေ ကိုယ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့အကြောင်းအရာအားလုံး ဖျောက်ဖျက်ပစ်ဖို့ ကြိုးစားမယ့်အစား အရေးကြီးတဲ့အချက်အလက်တွေ ဘာတွေရှိတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ တင် ထားတယ်၊ ဘာဆက် လုပ်ရမယ်ဆိုပြီး တစ်ခုချင်းစီခွဲစဉ်းစားပါ။

    Facebook အုပ်စုအဖွဲ့များဆိုင်ရာ အစီအမံများနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သိထားအောင်ကြိုးစားပါ။

    လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှု၊ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှု စတဲ့ အန္တရာယ်များနိုင်တဲ့ကိစ္စတွေအတွက် Facebook အုပ်စုတွေ ဟာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့နေရာတွေ ဖြစ်လာနေပါပြီ။ အုပ်စုအလိုက် Facebook အသုံးပြုမှုနဲ့ဆိုင်တဲ့ အစီအမံတွေဟာ နားလည်ရခက်တာမျိုး ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အုပ်စုအဖွဲ့များရဲ့ ကိုယ်ရေး ကိုယ်တာလုံခြုံမှုအစီအမံများ နဲ့ မိမိရဲ့ Facebook အုပ်စုအဖွဲ့များ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှုနဲ့ ဘေးအန္တရာယ်လုံ ခြုံမှုရှိအောင် အဖွဲ့ဝင်များနဲ့ အတူတကွ ကြိုးပမ်းခြင်း ဆိုတဲ့ လမ်းညွှန်တွေကို ဆက်လက်ကြည့်ရှုပါ။

    ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလုံခြုံမှုဟာ အားလုံးရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုလိုအပ်ပါတယ်။

    ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းရဲ့ လူမှုကွန်ယက် အစီအမံများနဲ့ သုံးစွဲမှုအမူအကျင့်တွေ ပြောင်းလဲလို့မရပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ သူငယ်ချင်း အသိမိတ်ဆွေတွေနဲ့ ပြောဆိုပြီး အချင်းချင်းကြား အရေးကြီးတဲ့အချက်အလက်တွေကို အွန်လိုင်းမှာ အမှုမဲ့အမှတ်တဲ့ ပေါက်ကြားမှုမရှိအောင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲဆိုတာကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်သင့်ပါတယ်။ ကိုယ့်မှာ လူမှုကွန်ယက်အကောင့်မရှိဘူး၊ ကိုယ့်ကို post တွေမှာ tag အလုပ်မခံဘူး ဆိုရင်တောင်မှ သူငယ်ချင်းတွေက ကိုယ်ဘယ်သူလဲ၊ ဘယ်နေရာမှာရှိနေလဲ၊ ကိုယ်နဲ့ဘယ်လိုပတ်သက်နေလဲ ဆိုတာတွေကို အမှုမဲအမှတ်မဲ့ ဖော်ထုတ်မိတာမျိုး ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအချက်အလက် ကာကွယ်ဖို့ဆိုတာ ကိုယ်တစ်ဦး တည်းဂရုစိုက်ဖို့ပဲမဟုတ်ဘဲ အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ဂရုစိုက်ဖို့လည်း လိုပါတယ်။

    Last reviewed: 
    10-18-2019
Next:
JavaScript license information