Surveillance
Self-Defense

የጋዜጠኝነት ትምህርት ተማሪ ነዎት?

  • የጋዜጠኝነት ትምህርት ተማሪ ነዎት?

    በጋዜጠኝነት ትምህርት ቤትዎ ያልተማሯቸው የመስመር ላይ ደህንነት ትምህርቶች።

    በጋዜጠኝነት ትምህርት ቤት ውስጥ በርካታ ቁም ነገሮችን የተማሩ ቢኾኑም ራስን ከስለላ እንዴት መከላከል እንደሚችሉ ትምህርቱ ላያካትት ይችል ይኾናል። ለስለላ ተጋላጭነትን ለመመዘን እና ራስዎን እንዴት መከላከል እንዳለብዎት ለመማር ይህንን የጫኑ። ይህ ስብስብ ስጋትዎትን እንዲረዱ ፣ ደህንነቱ የተጠበቀ ግንኙነት እንዲያደርጉ ፣ የመስመር ላይ ማንነትዎን እና መረጃዎችዎን እንዲጠብቁ እንምዲሁም የበይነ መረብ እገዳዎችን እንዴት ማለፍ እንደሚችሉ ያስተምርዎታል።

  • የሚያጋጥምዎ አደጋዎችን መገምገም

    ጠቅላላ ውሂብዎን ሁልጊዜ ከሁሉም ሰው ለመጠበቅ መሞከር እጅግ አድካሚ እና የማይቻል ነው፡፡ ነገር ግን መፍራት የለብዎትም! ደኅንነት በጥንቃቄ በሚነደፍ ዕድቅ የሚመራ እና ለእርሶ ትክክለኛ የሆነውን እየተጠቀሙ የሚያዳብሩት ሂደት ነው፡፡ ደኅንነት ማለት እንዳንድ መሳሪያዎች መጠቀም ወይም ሶፍትዌር ማውረድ ማለት አይደለም፡፡ እርስዎ በተለየ የተጋረጠብዎን የደኅንነት ስጋት ከመረዳት እና እነዚህን ስጋቶች እንዴት መመከት እንደሚቻል ከማወቅ የሚጀምር ነው፡፡.

    በኮምፒተር ደኅንነት ስጋት የሚባለው ውሂብዎን ከጥቃት ለመከላከል የሚያደርጉትን ጥረት የማሳነስ አቅም ያለው ክስተት ነው፡፡ ምን መከላከል እንደሚፈልጉ እና ከማን መከላከል እንደሚፈልጉ በመለየት ያጋጠመዎትን ስጋት መጋፈጥ ይችላሉ፡፡ ይህ ሂደት “የስጋት ሞዴል” ይባላል፡፡

    ይህ መመሪያ የስጋት ሞዴልዎን እንዴት መቅረጽ እንዳለብዎ ወይም የዲጂታል መረጃዎችዎ የሚያጋጥማቸውን አደጋ እንዴት መገምገም እንደሚችሉ እና የትኞቹ መፍትሔዎች ለእርስዎ የተሻለ እንደሆኑ ያስተምራል፡፡

    የስጋት ሞዴል እንዴት ያለ ነገር ነው? ቤትዎ እና ንብረትዎን እንዳይዘረፉ ይፈልጋሉ እንበል፡፡ ከዚያም የሚከተሉትን ጥያቀዎች ይጠይቃሉ፡

    በቤቴ ውስጥ ያለ ጥበቃ የሚያስፈልገው ነገር ምንድን ነው?

    • የንብረትዎ ዝርዝር ጌጣጌጦች፣ ኤሌክትሮኒክሶች፣ የባንክ ሰነዶች፣ የመጓጓዣ ሰነዶች ወይም ፎቶግራፎችን ሊጨምሩ ይቻላሉ፡፡

    ከማን ነው ራሴን መከላከል የምፈልገው?

    • የባለጋራዎችዎ ዝርዝር፡- ዘራፊዎችን፣ ደባልዎችዎን ወይም እንግዳዎችን ሊጨምር ይቻላል፡፡

    መከላከል ምን ያህል አስፈላጊ ነው?

    • ጎረቤቶቼ ከዚህ በፊት ተዘርፈው ያውቃሉ? ደባሎቼ ወይም እንግዶቼ ምን ያህል ታማኝ ናቸው? ባለጋራዎቼ እኔን ማጥቃት የሚያስችል ምን አቅም አላቸው? ግምት ውስጥ የማስገባቸው አደጋዎች ምንድን ናቸው?

    ይሄንን መከላከል ባልችል ሊደርስብኝ የሚችለው አደጋ መጠኑ ምን ያህል ነው?

    • በቤቴ ያለ ልተካዉ የማልችለው ነገር ምን ምንድን ነው? እነዚህን ነገሮች መተካት የሚያስችል ገንዘብ እና ጊዜ አለኝ? የገባኹት የመድኅን ዋስትና ከቤቴ የተዘረፉ ንብረቶችን ይጨምራል?

    ሊደርስብኝ ከሚችል አደጋ ራሴን ለመከላከል ምን ያህል ርቀት ለመሄድ ፈቃደኛ ነኝ?

    • ለአደጋ የተጋለጡ ሰነዶችን ማሰቀመጫ የሚሆን ካዝና ለመግዛት ፍቃደኛ ነኝ? እጅግ አስተማማኝ ቁልፎችን የመግዛት አቅም አለኝ? በአቅራቢያዬ የሚገኝ ባንክ የደኅንነት ሳጥን ተከራይቼ ውድ ንብረቶቼን ለማስቀመጥ ጊዜ አለኝ?

    እነዚህን ጥያቄዎች ለራስዎ ካቀረቡ በኋላ ማድረግ የሚችሉትን ነገር ለመገምገም ዝግጁ ነዎት፡፡ ንብረትዎችዎ ትልቅ ዋጋ ያላቸው ሆነው ነገር ግን የመዘረፍ እድላቸው ዝቅተኛ ከሆነ ካዝና በመግዛት ብዙ ገንዘብ ማውጣት አይኖርብዎት ይሆናል፡፡ ነገር ግን አደጋው ከፍተኛ ከሆነ ገበያ ላይ የሚገኝ ምርጥ ካዝና መግዛት ይኖርብዎታልም፤ ደኅንነት ስርዓት ለመጨመርን ማሰብ ይኖርብዎታል፡፡

    የደኅንነት ስጋት ሞዴል መገንባት የሚያጋጥምዎን የተለየ አደጋ ፣ ንብረትዎችዎን፣ ባለጋራዎችዎን፣ የባላጋራዎችዎን አቅም እና የተጋረጠብዎ አደጋ የመፈጸም ዕድል ምን ያህል እንደሆነ እንዲገነዘቡ ይረዳዎታል፡፡

    የስጋት ሞዴል ምንድን ነው? ከየትስ ነው የሚጀምረው?

    የስጋት ሞዴል ዋጋ በሚሰጧቸው ነገሮች ላይ ጉዳት የሚያስከትሉ ነገሮች እንዲለዩ እና ከማን መጠበቅ እንደሚገባዎ እንዲያውቁ ይረዳዎታል፡፡ የስጋት ሞዴልዎን ሲቀርጹ ለእነዚህ አምስት ጥያቄዎች መልስ ያዘጋጁ:

    1. ምንድን ነው መከላከል የምፈልገው?
    2. ራሴን መከላከል የምፈልገው ከማን ነው?
    3. ይሄንን መከላከል ባልችል ሊደርስብኝ የሚችለው አደጋ መጠኑ ምን ያህል ነው?
    4. ራሴን መከላከል ምን ያህል ነው የሚያስፈልገኝ?
    5. ሊደርስብኝ ከሚችል አደጋ ራሴን ለመከላከል ምን ያህል ርቀት ለመሄድ ፈቃደኛ ነኝ?

    እያንዳንዱን ጥያቄ በዝርዝር እንመልከት፡፡

    ምንድን ነው መከላከል የምፈልገው?

    ንብረት ዋጋ የሚሰጡት እና እንዳይጠፋብዎ የሚጠብቁት ነገር ነው፡፡ ስለ ዲጂታል ደህንነት በምንነጋገርበት ወቅት እሴት ወይም ንብረት የምንለው ነገር መረጃን እንደኾነ መታወቅ ይኖርበታል። ለምሳሌ የኢሜል አድራሻዎ፣ የወዳጆችዎ ዝርዝር፣ የፈጣን መልዕክት ልውውጥዎ፣ ቦታዎች እና የተለያዩ ሰነድዎችዎ በሙሉ ንብረትዎችዎ ናቸው። በተጨማሪም ኮምፒውተርዎ፣ ስልክዎ እና የመሳሰሉትም ንብረትዎችዎ ናቸው።

    የንብረትዎን ዝርዝር፣ ውሂብዎ የት እንደተቀመጠ፣ እነማን መጠቀም እንደሚችሉ እና ሌሎች እንዳይጠቀሙት የሚከለክላቸው ምን እንደኾነ ይጻፉ።.

    ራሴን መከላከል የምፈልገው ከማን ነው?

    ይህንን ጥያቄ ለመመለስ ማን እርስዎን አና መረጃዎችዎን ዒላማ ውስጥ ማስገባት ይፈልጋል የሚለውን ማወቅ ጠቃሚ ነው፡፡ ግለሰብ ወይም ሌላ አካል ንብረቶችዎ ላይ ስጋት የሚጥል ሁሉ “ባለጋራዎ” ነው፡፡ አለቃዎ፣ የቀድሞ ባልደረባዎ፣ የቢዝነስ ተፎካካሪዎ፣ የሀገርዎ መንግስት ወይም በህዝባዊ ትይይዝት ላይ ያለ የመረጃ ጠላፊ አቅም ያላቸው የባለጋራዎች ምሳሌዎች ናቸው፡፡

    የእርስዎን ውሂብ ወይም የግንኙነት መረጃዎን ማግኘት የሚፈልግ ማን ሊኾን እንደሚችል ጥርጣሬ ውስጥ በማስገባት የባለጋራዎችዎን ዝርዝር ያውጡ። እነርሱም ግለሰቦች፣ የመንግስት አካላት ወይም ተቋማት ሊኾኑ ይችላሉ፡፡

    የስጋት ሞዴልዎን ካዘጋጁ በኋላ እንደባለጋራዎችዎ ማንነት፣ በተወሰኑ ሁኔታዎች ውስጥ ይህንን ዝርዝር ማስወገድ ይኖርብዎ ይሆናል፡፡

    ይሄንን መከላከል ባልችል ሊደርስብኝ የሚችለው አደጋ መጠኑ ምን ያህል ነው?

    ባለጋራዎ በመረጃዎ ላይ ጉዳት ወይም አደጋ ሊያደርስ የሚችልባቸው በርካታ መንገዶች አሉ። ለምሳሌ ግንኙነትዎ በኔትወርክ በሚተላለፍበት ወቅት ባለጋራዎ የግንኙነትዎን ይዘት ሊያዳምጥ ወይም ሊያነብ፤ ወይም የግል ውሂብዎን ሊሰረዝ ወይም ሊያበላሽ ይችላል።

    ባለጋራዎች የሚያደርሱት ጥቃት የተለያየ እንደኾነ ሁሉ ጥቃት ለመሰንዘር የሚነሱበት አላማም እንዲሁ የተለያየ ነው። ለምሳሌ ፖሊስ ወይም የተለያዩ የሕግ አስፈጻሚ አካላት የፈጸሙትን የሰብዓዊ መብት ጥሰት የሚያሳይ ቪዲዮ ቢኖርዎት መንግስት የዚህን ቪዲዮ ስርጭት ለመቀነስ በማሰብ ቪዲዮውን ለማጥፋት ወይም ተደራሽነቱን ለመቀነስ ሊሞክር ይችላል። በሌላ በኩል ደግሞ ፖለቲካዊ ባላንጣዎችዎ እንዲህ ዓይነቱን ድብቅ መረጃ ያለ እርስዎ ዕውቀት በእጃቸው ማስገባት እና ማተም ይፈልጉ ይሆናል።

    የስጋት ሞዴል ባለጋራዎ ከንብረትዎ በአንዱ ላይ ጥቃት ለመፈጸም ቢሳካለት የሚያስከትለውን ጉዳት መጠን በመረዳት ዙሪያ ያጠነጥናል፡፡ ይህን ለማድረግ የባለጋራዎን አቀም ከግምት ውሰጥ ማስገባት ይገባል፡፡ ለምሳሌ የስልክ አገልግሎት አቅራቢ በስልክዎ የሚያደርጉትን ግንኙነት በሙሉ ማግኘት ስለሚችል የራስዎን መረጃ በመጠቀም ሊጎዳዎት ይችላል። ክፍት የኾኑ የዋይፋይ ኔትወርኮችን በሚጠቀሙበት ወቅት መረጃ ጠላፊዎች ያልተመሰጠሩ ግንኙነትዎትን ሊያገኙ ይችላሉ። መንግስታት ደግሞ የበለጠ አቅም ይኖራቸዋል፡፡

    በመኾኑም ባለጋራዎ በግል ውሂብዎ ማድረግ የሚፈልገው ምን ሊኾን እንደሚችል ይዘርዝሩ።

    መከላከል ምን ያህል አስፈላጊ ነው?

    አደጋ የሚባለው የደኅንነት ስጋት የተወሰነ ንብረትዎን የምር መጠቃት አዝማሚያ ነው፡፡ ይህም ከአቅም ጋር ጎን ለጎን አብሮ የሚሄድ ነው። ምንም እንኳን የተንቀሳቃሽ ስልክ አገልግሎት አቅራቢ የእርስዎን ውሂብ ሙሉ በሙሉ የማግኘት አቅም ቢኖረውም የእርስዎን መልካም ስም ለማጉደፍ ኾን ብለው የግል ውሂብዎን በአደባባይ ላይ የመለጠፍ አዝማሚያው አናሳ ነው።

    በስጋት እና በአደጋው የመከሰት አዝማሚያ መካከል ያለውን ልዩነት ማወቅ ጠቃሚ ነው። ስጋት ሊከሰት የሚችለው ጉዳት ሲኾን አደጋው የመከሰቱ አዝማሚያ ወይም ሪስክ የሚባለው ደግሞ ይህ ስጋት ሊከሰት የሚችልበት አዝማሚያ ወይም የመኾን ዕድል ነው። ለምሳሌ የህንጻ መደርመስ ስጋት ቢኖር ይህ ስጋት ግን ለስምጥ ሸለቆ ቅርብ በሆኑ ከተሞች ሊከሰት የሚችልበት አዝማሚያ ወይም የመኾን ዕድል በርቀት ከሚገኙት በጣም ከፍ ያለ ነው።

    አደጋው የመከሰቱ አዝማሚያ ወይም የመኾን ዕድል ትንተናን ማካሄድ ግለሰባዊ እና በግለሰቡ አመለካከት የተቃኘ ሂደት ነው። ሁሉም ሰው ተመሳሳይ ስጋትን የሚያይበት እና ቅድሚያ የሚሰጥበት መንገድ ተመሳሳይ አይደለም። በርካታ ሰዎች የተወሰኑ ስጋቶች የመከሰት አዝማሚያቸው ምንም ይሁን ምን ለመጋፈጥ ፈቃደኛ አይደሉም። ምክንያቱም የስጋቱ መኖር ብቻ ከሚያስፈልጋቸው ዋጋ ጋር ሲወዳደር ሚዛን አይደፋም ብለው ስለሚያምኑ ነው። በሌሎች ሁኔታዎች ደግሞ ግለሰቦች አደጋው የመከሰት እድሉ ከፍተኛ ቢኾንም እንኳን ስጋቱን እንደ ችግር አያዩትም።

    በከፍተኛ ትኩረት ሊመለከቷቸው የሚገቡ ስጋቶችዎን በዝርዝር ይጻፉ፤ እንደገናም የመከሰት ዕድላቸው አናሳ የሆኑ ወይም ጉዳት የለሽ በመሆናቸው (ወይም ለመከላከል አዳጋች የሆኑትን) የሚያስጨንቅዎን ያስፍሩ፡፡

    ሊደርስብኝ ከሚችል አደጋ ራሴን ለመከላከል ምን ያህል ርቀት ለመሄድ ፈቃደኛ ነኝ?

    ይህንን ጥያቄ ለመመለስ የጉዳት አዝማሚያ ትንታኔ መስራት ያስፈልጋል፡፡ ሁሉም ሰው ተመሳሳይ ቅድሚያ የሚሰጣቸው ነገሮች አይኖሩትም ወይም ስጋቶችን በተመሳሳይ መንገድ አይመለከትም፡፡

    ለምሳሌ በብሔራዊ ደኅነነት ጉዳይ ውስጥ የሚገኝ ደንበኛውን የሚወክል የህግ አማካሪ/ጠበቃ ከአንድ ለልጅዋ አስቂኝ የድመት ቪዲዮዎችን ከምትልክ እናት በበለጠ የተመሰጠሩ ኢሜሎችን ለመጠቀም እና ግንኙነቶቹን ለመጠበቅ ብዙ ርቀት ይጓዛል፡፡

    ልዩ ስጋቶችዎ የሚያደርሱብዎን ጉዳት ለመቀነስ ያልዎትን አማራጮች በሙሉ ይዘርዝሩ፤ የገንዘብ እጥረት፣ የቴክኒክ ጉድለት ወይም ማኀበራዊ እንቅፋት ካለብዎም ያስፍሯቸው፡፡

    ስጋት ሞዴል እንደ የዘወትር ተግባር

    የስጋት ሞዴልዎ እርስዎ ያሉበት ሁኔታ ሲቀየር አብሮ እንደሚቀየር በአእምሮዎ ይመዝግቡ፡፡ በዚህ ምክንያት በየጊዜው የስጋት ሞዴልን መገምገም ጥሩ ልምድ ነው፡፡

    በራስዎ ልዩ ሆኔታ ላይ የተመሰረተ የራስዎን የስጋት ሞዴል ይፍጠሩ፡፡ለወደፊት በቀን መቁጠሪያዎ ላይ ምልክት ያድርጉ፡፡ ይህም የስጋት ሞዴልዎን እንዲከልሱ እና አሁን ለሚገኙበት ሁኔታ ተገቢ መሆኑን እንዲፈትሹ ይረዳዎታል፡፡

    Last reviewed: 
    9-7-2017
  • አጠቃላይ የመስመር ላይ ግንኙነት ስለማድረግ

    የቴሌኮሚኒኬሽን ኔትወርኮች እና ኢንተርኔት ከሌሎች ሰዎች ጋር የምናደርገውን ግንኙነት ከምንጊዜውም በተሻለ እጅግ ፈጣን እንዲኾን ቢያደርጉም በዛው ልክ የእርስ በእርስ ግንኙነታችን በጣም በተስፋፋ ኹኔታ በሦስተኛ ወገን እንዲሰለል፣ እንዲቀዳ እና እንዲሰማ እድልን ከፍተዋል። ግላዊነትዎን ለመጠበቅ ተጨማሪ እርምጃዎችን ካልወሰዱ እያንዳንዱ የስልክ ጥሪ፣ አጭር የጽሑፍ መልዕክቾች፣ ኢሜል ምልልሶች፣ ፈጣን የመልዕክት አገልግሎቶች፣ IPን ተጠቅሞ ሚደረጉ የድምጽ (VoIP) ጥሪዎች፣ የቪዲዎ ውይይቶች እና በማህበራዊ ድረ ገጽ የሚደረጉ የመልዕክት ልውውጦች በሙሉ በሦስተኛ ወገን የመደመጥ፣ የመታየት እንዲሁም እንደ ዶክመንት የመያዝ አደጋ አለባቸው።

    አብዛኛውን ጊዜ ከሌሎች ሰዎች ጋር ደህንነቱ የተጠበቀ ግንኙነት የማድረጊያው መንገድ የመገናኛ አውታሮችን፣ ኮምፒውተሮችን ወይም ሰልኮችን ሳይጠቀሙ በአካል መገናኘት ነው። በአካል መገናኘት ሁልጊዜም የማይቻል ነገር ስለሆነ በኔትዎርክ አማካኝነት ግንኙነት በሚፈጽሙበት ወቅት የግንኙነትዎን ይዘት መደበቅ የሚፈልጉ ከኾነ በአካል ከመገናኘት ቀጥሎ ያለው ጥሩ አማራጭ ከዳር እስከ ዳር ምስጠራን መጠቀም ነው።

    ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ እንዴት ይሰራል?

    ሁለት ግለሰቦች ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ኢንተርኔትን ተጠቅመው መገናኘት ሲፈልጉ (ለምሳሌ አበበ እና ጫልቱ) እያንዳንዳቸው የመልዕክት መሰወሪያ ቁልፎችን ማመንጨት አለባቸው። አበበ ለጫልቱ መልዕክትን ከመላኩ በፊት ጫልቱ ብቻ መልዕክቱን መፍታት እንድትችል በእርሷ ቁልፍ መልዕክቱን ያመሰጥረዋል። የተመሰጠረውን መልዕክትም በኢንተርኔት ይልከዋል። ማንኛውም ግለሰብ የአበበ እና የጫልቱን ግንኙነት ቢሰልል እና አበበ መልዕክቱን ለመላክ የተጠቀመውን አገልግሎት (ለምሳሌ የአበበን የኢሜል መለያ) መጠቀም ቢችል እንኳን ሰላዩ የሚያየው የተደበቀውን መልዕክት እንጂ የመልዕክቱን ይዘት አይደለም። ጫልቱ መልዕክቱን በምትቀበልበት ወቅት የራሷን ቁልፍ በመጠቀም ይዘቱን ወደ ሚነበብ መልዕክት መፍታት አለባት።

    ከዚህ በተጨማሪ ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ ከፍ ያለ ጥረትን የሚፈልግ ቢኾንም ሁለቱም ተጠቃሚዎች እየተገለገሉት ያለውን የመሣሪያ ስርዓት ማመን ሳያስፈልጋቸው የግንኙነታቸውን ደህንነት የሚያጣሩበት ብቸኛው መንገድ ነው። እንደ ስካይፕ ያሉ አንዳንድ አገልግሎቶች ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ አገልግሎት እንደሚሰጡ ቢያስረግጡም በተደጋጋሚ እንደታየው ግንኙነታቸው ድብቅ አይደለም። ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ ደህንነቱ የተጠበቀ እንዲኾን ተጠቃሚዎቹ የሚልኩትን መልዕክት የሚያመሰጥሩበት የመሰወሪያ ቁልፍ መልዕክቱን የሚላክለት ሰው መኾኑን ማረጋገጥ አለባቸው። የግንኙነት ሶፍትዌሩ ይህን አገልግሎት መስጠት የሚያስችል አቅም ከሌለው ወይም በውስጡ ያልተካተተ ካልኾነ የሚጠቀመው ማንኛውም ምስጠራ በአገልግሎት ሰጪው መጠለፍ ይችላል (ለምሳሌ መንግስት ይህን እንዲያደርጉ ካስገደደ)።

    ከዳር እስከ ዳር ማመስጠሪያን በመጠቀም ፈጣን የጽሑፍ መልዕክቶችን እና ኢሜልን ከጥቃት ለመከላከል በዚህ ዙሪያ ላይ ፍሪደም ኦፍ ዘ ፕረስ ፋውንዴሽን ያወጣውን እንክሪፕሽን ወርክስ የሚለውን ጽሑፍ ያንብቡ። በተጨማሪም የሚከተሉትን የSSD ሞጁሎችን ማንበብ አይዘንጉ፦

    የድምጽ ጥሪዎች

    የቤት ወይም የተንቀሳቃሽ ስልክ ተጠቅመው ለወዳጅዎ ሲደውሉ የሚያደርጉት ጥሪ ከዳር እስከ ዳር የተመሰጠረ አይደለም። በተንቀሳቃሽ ስልክ የሚጠቀሙ ከኾነ ምናልባት ከስልክ ቀፎዎ እስከ ስልኩ ማማ ድረስ ያለው የስልክ ጥሪዎ ክፍል ሊመሰጥር ይችላል። ነገር ግን መልዕክትዎ ከስልክ ማማ ባሻገር ባለው የስልክ ኔትወርክ በሚተላለፍበት ወቅት የስልክ አገልግሎቱን በሚሰጠው ኩባንያ የመሰለል ዕድሉ ከፍ ያለ ነው። ስለዚህም በስልክ አገልግሎት ሰጪው ላይ ስልጣን ያለው ማንኛውም መንግሥት ወይም ድርጅት ይህንን መረጃ ማግኘት ይችላል ማለት ነው። በመኾኑም የድምጽ ግንኙነት በሚያደርጉበት ጊዜ ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ እንዳልዎት ለማረጋገጥ ቀላሉ መንገድ IPን ተጠቅመው የድምጽ ግንኙነትን (VoIP) ማድረግ የሚያስችሉ ሶፍትዌሮችን መጠቀም ነው።

    በጣም የታወቁት IPን ተጠቅመው የድምጽ ግንኙነት አገልግሎት ሰጪዎች እንደ እስካይፕ እና ጎግል ሃንግአውትስ ያሉት ሰላዮች የግንኙነትዎን ይዘት እንዳይሰሙ የዝውውር ላይ ምስጠራ የሚሰጡ ቢኾንም እራሳቸው አገልግሎት ሰጪዎቹ መልዕክቱን የመስማት አቅም ስለሚኖራቸው ይጠንቀቁ። የስጋት ሞዴልዎን መሠረት በማድረግ ይህ ችግር ሊኾን ወይም ላይኾን ይችላል።

    IPን ተጠቅመው ከዳር እስከ ዳር ምስጠራን የሚሰጡ የድምጽ ግንኙነት (VoIP) አገልግሎት ሰጪዎች የሚከተሉትን ይጨምራል፦

    ከዳር እስከ ዳር የተመሰጠረ የVoIP ውይይት ለማድረግ ሁለቱም የግንኙነት አካላት ተመሳሳይ (ወይም ተኳኋኝ) የኾነ ሶፍትዌርን መጠቀም ይኖርባቸዋል።

    አጭር የጽሑፍ መልዕክት

    መደበኛ አጭር የጽሑፍ መልዕክት (SMS) የዳር እስከ ዳር ምስጠራ አገልግሎት የለውም። የተመሰጠረ መልዕክትን ከስልክዎ ላይ መላክ ከፈለጉ በአጭር የጽሑፍ መልዕክት ፈንታ የተመሰጠረ ፈጣን የጽሑፍ መልዕክት አገልግሎት ሶፍትዌር መጠቀምን ከግምት ውስጥ ያስገቡ።

    አንዳንድ ከዳር እስከ ዳር ማመስጠሪያ ፈጣን የጽሑፍ መልዕክት አገልግሎቶች የራሳቸውን ስርዓት ይጠቀማሉ። ለምሳሌ በአንድሮይድ እና በiOS ላይ እና የሲግናል ተጠቃሚዎች እነዚህን ፕሮግራሞች ከሚጠቀሙ ከሌሎች ሰዎች ጋር ምስጢራዊ ውይይት ማካሄድ ይችላሉ። ቻት ሴኪዩር XMPPን በሚጠቀም ማንኛውም ኔትወርክ ላይ ውይይትን የሚያመሰጥር የተንቀሳቃሽ ስልክ መተግበሪያ ነው። ይህ ማለት ከብዙ ፈጣን የጽሑፍ መልዕክት አገልግሎቶች መካከል መምረጥ ይችላሉ ማለት ነው።

    ፈጣን የጽሑፍ መልዕክቶች

    ከምዝገባ ውጪ ወይም ኦፍ ዘ ሪከርድ (OTR) የሚባለው የጽሑፍ መልዕክት ውይይቶችን ከዳር እስከ ዳር የማመስጠር ስነስርዓት ሲኾን በተለያዩ አገልግሎቶች ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል።

    OTRን ከፈጣን የጽሑፍ መልዕክት አገልግሎት ጋር አጠቃለው የያዙ መሣሪያዎች የሚከተሉትን ይጨምራል፦

    ኢሜል

    አብዛኞቹ የኢሜል አገልግሎት ሰጪዎች እንደ ፋየርፎክስ ወይም ክሮም ያሉ የድረ ገጽ ማሰሻዎችን ተጠቅመው ኢሜልዎን እንዲያነቡ ያስችልዎታል። ከእነዚህ አገልግሎት ሰጪዎች ብዙዎቹ የHTTPS ወይም ትራንስፖርት ለየር ኢንክሪፕሽን ድጋፍን ይሰጣሉ። ኢሜልዎን በሚጠቀሙበት ሰዓት በድር ማሰሻው የላይኛው ክፍል ላይ ያለው URL በHTTP ፋንታ HTTPS (ለምሳሌ፦ https://mail.google.com) በሚል የሚጀምር ከኾነ የኢሜል አገልግሎት ሰጪዎ ይህን አግልግሎት እንደሚሰጥ እና የኢሜል ልውውጥዎ ከሦስተኛ ወገን ጥቃት የተጠበቀ መኾኑን ማረጋገጥ ይቻላሉ።

    የኢሜል አገልግሎት ሰጪዎ የHTTPS ድጋፍ ያለው ኾኖ ይህንን አገልግሎት በነባሪ የማይሰጡ ከኾነ ግን በኢሜልዎ የድር ማሰሻው URL ላይ HTTP የሚለውን HTTPS በሚል ይቀይሩት እና ገጹን ያድሱት። የHTTPS አገልግሎትን በሚሰጡ ሁሉም ገጾች ላይ HTTPSን ሁልጊዜ እንደሚጠቀሙ ማረጋገጥ ከፈለጉ HTTPS በሁሉም ቦታ የተሰኘውን ለፋየርፎክስ ወይም ለክሮም የድር ማሰሻ ተጨማሪ አውርደው ይጫኑ።

    የሚከተሉትን የኢሜል አገልግሎት ሰጪዎች በነባሪው HTTPSን ይጠቀማሉ ፦

    • ጂሜል
    • ራይዝአፕ
    • ያሁ

    አንዳንድ የኢሜል አገልግሎቶች መቼት ውስጥ በመግባት በነባሪው HTTPSን መጠቀምን እንዲመርጡ ምርጫን ይሰጣሉ። እስካሁን ድረስ ይህንን በማድረግ በጣም ታዋቂው ሆትሜል ነው።

    የትራንስፖርት ለየር ምስጠራ የሚሠራው ምንድን ነው ለምንስ ያስፈልግዎታል? በእንግሊዝኛው ምህጻረ ቃል HTTPS አልፎ አልፎም SSL ወይም TLS በመባል የሚታወቀው የመስመር ላይ ግንኙነትዎ እርስዎ የሚጠቀሙትን ኔትወርክ በሚጠቀሙ ሌሎች ሰዎች እንዳይነበብ የሚያመሰጥር ስርዓት ነው። ይህም በኤርፖርት ውስጥ የሚገኝን ተመሳሳይ Wi-Fiን የሚጠቀሙ ሰዎች፣ በትምህርት ቤትዎ ወይም በመስሪያ ቤትዎ ያሉ ሰዎች፣ የኢንተርኔት አግልግሎት ሰጪ አስተዳዳሪዎች፣ ሸረኛ መዝባሪዎች፣ መንግሥታት፣ ወይም ሕግ አስፈጻሚ አካላትን ሊጨምር ይችላል። በHTTPS ፋንታ HTTPን በሚጠቀሙበት ወቅት በድር መዳሰሻዎ የሚያደጓቸው የትኞቹም ዓይነት ግንኙነቶች ማለትም የጎበኟቸው ገጾች እና የኢሜል ይዘቶች፣ የጦማር ፖስቶች፣ እና መልዕክቶች በአጥቂዎች ለመጠለፍ እና ለመነበብ የተጋለጡ ናቸው።

    HTTPS የድር ዳሰሳ በሚያካሂዱበት ወቅት ለሁሉም ሰው እንዲጠቀመው የምንመክረው በጣም መሠረታዊው የምስጠራ ደረጃ ነው። በመኾኑም ልክ መኪና ሲነዱ መታጠቂያ ቀበቶዎን እንደሚያስሩ ሁሉ ማንኛውም የኢንተርኔት ተጠቃሚ ሊጠቀመው የተገባ ነው።

    ኾኖም HTTPS የሚከተሉትን ግልጋሎቶች አይሰጥም። በHTTPS የኢሜል ልውውጥ ወቅት የኢሜል አገልግሎት የሚሰጠው ድርጅት የኢሜሎትን ይዘት ሊያነብ ይችላል። መንግስት ወይም የሕግ አስፈጻሚ አካላት ኢሜሎትን ያለ ፈቃዶ ሊያነቡ ይችላሉ። በአሜሪካን ሀገር አብዛኞቹ የኢሜል አገልግሎት ሰጪ ድርጅቶች ደምበኞቻቸውን በተመለከተ መንግስት ጥያቄ ቢያቀርብላቸው ጥያቄው እንደቀረበላቸው ለተጠቃሚዎቻቸው እንደሚያሳውቁ የሚገልጽ ፖሊሲ አላቸው። ነገር ግን እነዚህ ፖሊሲዎች በድርጅቶቹ መልካም ፈቃድ ላይ የተመሰረቱ ናቸው። አንዳንድ የኢሜል አገልግሎት ሰጪዎች ለምሳሌ ጎግል፣ ያሁ፣ ማይክሮሶፍት እና ሌሎችም በየአመቱ መንግሥት የሚጠይቃቸውን የተጠቃሚዎችን ዳታ ዝርዝር፣ የትኞቹ አገር ጥያቄውን እንዳቀረቡ እና ለምን ያህሉ ጥያቄ ድርጅቱ መልስ እንደሰጠ የግልጽነት ሪፖርቶች ያወጣሉ።

    የደህንነት ሞዴልዎ የመንግስት አካላትን ወይም የሕግ አስፈጻሚ አካላትን የሚጨምር ከኾነ፣ ወይም የኢሜል አገልግሎት ሰጪዎ የኢሜል ግንኙነትዎ ይዘትን ለሶስተኛ ወገን አሳልፈው መስጠት እንደማይችሉ ማረጋገጥ የሚፈልጉበት ምክንያት ቢኖርዎት የኢሜል ግንኙነት በሚያደርጉበት ወቅት ከዳር እስከ ዳር ማመስጠሪያን መጠቀምን ከግምት ውስጥ ማስገባት አለብዎት።

    እጅግ መልካም የኾነ ግላዊነት ወይም ፕሪቲ ጉድ ፕራይቬሲ (PGP) የሚባለው ዋናው የኢሜል የዳር እስከ ዳር ማመስጠሪያ ዘዴ ነው። በትክክል ጥቅም ላይ ከዋለ የሚያደርጉትን ማንኛውም የመስመር ላይ ግንኙነት በከፍተኛ ኹኔታ የተጠበቀ ያደርጋል። ለኢሜልዎ የPGP ምስጠራ እንዴት እንደሚጭኑ እና እንደሚጠቀሙ ለበለጠ ማብራሪያ የሚከተሉትን ይመልከቱ፦

    ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ ማድረግ የማይችለው

    ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ የመስመር ላይ ግንኙነት ይዘትን ብቻ መደበቅ ይችላል። ነገር ግን ግንኙነት መፈጠሩን ወይም ግንኙነቱ ከማን ጋር እንደተደረገ መደበቅ አይችልም። ይህ ማለት የግንኙነቱን የመረጃ መረጃን ወይም ሜታ ዳታን አይከላከልም ማለት ነው። የመረጃ መረጃ ማለት ከግንኙነቱ ይዘቱ ውጪ ያሉ እንደ የኢሜል ርዕሰ ጉዳይ፣ ወይም ከማን ጋር ግንኙነት እያደረጉ እንዳሉ እና ግንኙነቱን መቼ እንደደረጉ የመሳሰሉትን ያጠቃልላል።

    የግንኙነትዎ ይዘት ሚስጥር በኾነበት ወቅት እንኳን ሜታ ዳታ ወይም የመረጃ መረጃዎች ስለ እርስዎ እጅግ በጣም ገላጭ መረጃን ሊሰጡ ይችላሉ።

    የስልክ ጥሪዎ ሜታ ዳታ ወይም የመረጃ መረጃ አንዳንድ በጣም ሚስጥራዊ እና ስሱ የኾኑ መረጃዎችን አሳልፈው ሊሰጡ ይችላሉ። ለምሳሌ፦

    • ከሌሊቱ 8:24 ላይ በድብቅ እንደደወሉ እና ለ18 ደቂቃ እንዳወሩ ያውቃሉ ነገር ግን ስለ ምን እንዳወሩ አያውቁም።
    • ከጎልደን ጌት ድልድይ ለእራስ ማጥፋት መከላከያ አገልግሎት መደወልዎን ያውቃሉ ነገር ግን የደወሉበት የመነጋገሪያ ርዕስ ሚስጥር እንደኾነ ይቆያል።
    • ከHIV ምርመራ አገልግሎት ጋር፣ በመቀጠልም ከዶክተርዎ ጋር በተመሳሳይ ሰዓት እንደተነጋገሩ ያውቃሉ ነገር ግን ምን እንደተወያዩ አያውቁም።
    • የማህጸን ስፔሻሊስት ጋር ደውለው ለግማሽ ሰዓት እንዳወሩ እና በመቀጠልም በአካባቢዎ የሚገኝ የቤተሰብ ምጣኔ አገልግሎት ጋር እንደደወሉ ያውቃሉ ነገር ግን ምን እንዳወሩ ማንም አያውቅም።

    ስልክ የሚደውሉት ከተንቀሳቃሽ ስልክዎ ከኾነ ስላሉበት ስፍራ ያለው መረጃ ሜታ ዳታ ነው። በ2002 ዓ.ም. ማልቴ ስፒትስ የተባለው የግሪን ፓርቲ ፖለቲከኛ ከስድስት ወር በላይ የኾነ የስልክ ውሂቡን እንዲሰጡት ለማስገደድ የDeutsche ቴሌኮምን ከሶ ውሂቡ በጀርመን ጋዜጣ ላይ እንዲገኝ አድርጓል። የዚህ ውጤትም የሚከተሉት ስዕሎች የስፒትስን ንቅናቄ ታሪክ በጥልቀት ያሳያሉ።

    የመረጃ መረጃዎን ከጥቃት ለመከላከል ሌሎች ተጨማሪ መሳሪያዎችን መጠቀም ያስፈልግዎታል። ለምሳሌ ከዳር እስከ ዳር ምስጠራ ጎን ለጎን ቶር መጠቀም ይችላሉ።

    ለምሳሌ የግንኙነትዎን ይዘት እና የመረጃ መረጃዎን ከተለያዩ አቅም ካላቸው አጥቂዎች ለመከላከል፣ ቶር እና HTTPS እንዴት አብረው እንደሚሰሩ ለማየት ይህን ገለጻ መመልከት ይችላሉ።

    Last reviewed: 
    1-12-2017
  • ጠንካራ የይለፍ ቃሎችን መፍጠር

    የይለፍ ቃል አቀናባሪዎችን በመጠቀም ጠንካራ የይለፍ ቃል መፍጠር

    የይለፍ ቃላትን ደጋግሞ መጠቀም በጣም መጥፎ የሚባል ደኅንነት ልማድ ነው። ምክንያቱም አጥቂው የተለያዩ አገልግሎቶች ላይ ደጋግመው የተጠቀሙትን አንድ የይለፍ ቃልን ካገኘ ብዙ መለያዎችዎን ሊያዳርስ ይችላል፡፡ ለዚህ ነው ብዙ፣ ጠንካራ፣ ልዩ የይለፍ ቃላትን ማግኘት በጣም አስፈላጊ የሆነው፡፡

    እንደ መታደል ሆኖ የይለፍ ቃል አቀናባሪ ሊረዳዎ ይችላል፡ የይለፍ ቃል አቀናባሪ ለእርስዎ የይለፍ ቃላትን መፍጠር እና ማከማቸት የሚችል መሣሪያ ነው፡፡ ስለዚህ በርካታ የተለያዩ የይለፍ ቃላትን ማስታወስ ሳይጠበቅብዎ በተለያዩ መካነ ድሮች እና አገልግሎቶች መጠቀም ይችላሉ:

    • የሰው ልጅ ሊገምተው የማይችል ጠንካራ የይለፍ ቃል ያመንጩ፡፡
    • በርካታ የይለፍ ቃላትን (እና ለደህንነት ጥያቄዎች የሰጡትን ምላሾች) በጥንቃቄ ያከማቹ፡፡

    • ሁሉንም የይለፍ ቃላትዎን በአንድ ዐብይ የይለፍ ቃል (ወይም የይለፍ ሐረግ) ይጠብቁ፡፡

    ኪፓስኤክስሲ ክፍት ምንጭ እና ነፃ የሆነ የይለፍ ቃል አቀናባሪ ምሳሌ ነው፡፡ ይህን መሣሪያ በዴስክቶፕዎ ላይ ማስቀመጥ ወይም በድር አሳሽዎ ውስጥ ሊያዋህዱት ይችላሉ፡፡ ኪፓስኤክስሲ ሲጠቀሙ የሚወስዷቸውን ለውጦች በቀጥታ አያስቀምጥም፡፡ ስለዚህ አንዳንድ የይለፍ ቃሎችን ካከሉ በኋላ አገልግሎቱን ካቋረጠ ለዘለቄታው ሊያጧቸው ይችላሉ፡፡ ይህንን በቅንብሮች ውስጥ መቀየር ይችላሉ፡፡

    የይለፍ ቃል አቀናባሪ ለእርስዎ ትክክለኛ መሣሪያ ስለመሆኑ ጥርጣሬ ያድርብዎታል? እንደ መንግስት ኃይለኛ የሆነ ባለጋራ እርስዎን ለማጥቃት ካቀደ ምናልባት ላይሆን ይችላል፡፡

    ያስታውሱ:

    • የይለፍ ቃል ማቀናበሪያን መጠቀም አንድ ክፍተትን ይፈጥራል::

    • የይለፍ ቃል ማቀናበሪያዎች የባለጋራዎች ግልጽ የሆኑ ኢላማዎች ናቸው.

    • ምርምሮች የይለፍ ቃል ማቀናበሪያዎች ለአደጋ የተጋለጡ መሆናቸውን ይጠቁማሉ፡፡

    ውድ ስለሆኑ የዲጂታል ጥቃቶች ከተጨነቁ በቴክኒክ ብዙም ያልረቀቁ ነገሮች ለመጠቀም አብልጠው ያስቡ፡፡ በቀላሉ (ከታች << ዳይስን በመጠቀም ጠንካራ የይለፍ ቃላትን በመፍጠር >> የሚለውን ይመልከቱ) ጠንካራ የይለፍ ቃል መፍጠር ይችላሉ፡ ይፃፉት እና ደኀንነቱ የተጠበቀ ቦታ ላይ ያስቀምጧቸው፡፡

    ይቆዩ፣ የይለፍ ቃላት በአእምሮ ብቻ የሚታወሱ ነገር ግን የማይጻፉ ናቸው ብለን እናስባለን? እርግጥ ነው በጽሑፍ ማኖር እና እንደ ኪስ ቦርሳዎ ያለ ቦታ ውስጥ ማስቀመጥ ጠቃሚ ነው፡፡ ቢያንስ የጻፉት የይለፍ ቃላት የጠፉ ወይም የተሰረቁ እንደሆነ ማወቅ ይቻላሉ፡፡

    ዳይስን በመጠቀም ጠንካራ የይለፍ ቃላትን መፍጠር

    በጣም ጠንካራ መሆን የሚያስፈልጋቸው እና ማስታወስ የሚገባዎ ጥቂት የይለፍ ቃላት አሉ፡፡ እነዚህም:

    ሰዎች የይለፍ ቃላትን ሲመርጡ ከሚያጋጥሟቸው ችግሮች ውስጥ አንዱ ሊተነበቡ የማይችሉ ምርጫዎች በማድረግ በጣም ጥሩ አለመሆናቸው ነው፡፡ ጠንካራ እና የማይረሳ የይለፍ ቃል ለመፍጠር ውጤታማ መንገድ ዳይስን እና በዘፈቀደ የተመረጡ የቃላት ዝርዝርን መጠቀም ናቸው፡፡ እነዚህ ቃላት አንድ ላይ በመሆን "የይለፍ ሐረግ"ዎን ይመሰርታሉ፡፡ "የይለፍ ሐረግ" ለተጨማሪ ደህንነት ሲባል ረጅም የሚደረግ የይለፍ ቃል አይነት ነው፡፡ ለዲስክ ምስጠራ እና የይለፍ ቃል ማቀናበሪያዎ ቢያንስ ስድስት ቃላትን እንዲመርጡ እንመክራለን፡፡

    ለምን በትንሹ ስድስት ቃላት እንዲጠቀሙ ይመከራሉ? በሀረግ ውስጥ ያሉትን ቃላት በዘፈቀደ ለመምረጥ ለምን ዳይስ እንጠቀማለን? የይለፍ ቃሉ የበለጠ በረዘመ ቁጥር እና በዘፈቀደ ሲመረጥ ለሰዎችም ሆነ ለኮምፕዮተሮች ለመገመት የበለጠ አስቸጋሪ ይሆናሉ፡፡ ለምን ለመገመት አስቸጋሪ የይለፍ ቃል እንሚያስፈልግዎ ለመረዳት የቪዲዮ ማብራሪያ rእዚህ ይገኛል፡፡

    ከኢኤፍኤፍ የቃላት ዝርዝርመካከል የይለፍ ሀረግ ለመመስረት ይሞክሩ፡፡

    ኮምፒውተርዎ ወይም መሣሪያዎ ጥቃት ከደረሰባቸው እና የስለላ ሶፍትዌር ከተጫነባቸው፣ የስለላ ሶፍትዌሩ የእርስዎን ዐብይ የይለፍ ቃል ሊመለከት እና የይለፍ ቃል ማቀናበሪያውን ይዘት ሊሰርቅ ይችላል፡፡ ስለዚህ የይለፍ ቃል ማቀናበሪያን ሲጠቀሙ ኮምፒውተርዎን እና ሌሎች መሣሪያዎችዎን ከሸረኛ ሶፍትዌር በጥንቃቄ መጠበቅ በጣም አስፈላጊ ነው።

    ጥቂት ስለ “ደህንነት ጥያቄዎች”

    መካነ ድሮች ማንነትዎን ለማረጋገጥ የሚጠቀሙባቸው "የደህንነት ጥያቄዎች" ሲመልሱ ጥንቃቄ ያድርጉ:: ለእነዚህ ጥያቄዎች በቅንነት የሚሰጡ ምላሾች ብዙዉን ጊዜ በይፋ ሊታወቁ የሚችሉ እውነታዎች ሲሆኑ የቆረጠ ባለጋራ በቀላሉ ሊያገኛቸው እና የይለፍ ቃልዎን ሰብሮ በመግባት ሊጠቀምባቸው ይችላል ፡፡

    ይልቁንስ ከእርሶ በቀር ማንም የሚያውቀው የውሸት መልሶች ይስጡ፡፡ ለምሳሌ የደህንነት ጥያቄው እንዲህ ከሆነ:

    “የመጀመሪያው የቤት እንስሳዎ ስም ማን ነበር?”

    የእርስዎ መልስ በይለፍ ቃል አቀናባሪዎ አማካኝነት በዘፈቀደ የተፈጠረ የይለፍ ቃል ሊሆን ይችላል፡፡ እነዚህን ሚስጥራዊ መልሶች በይለፍ ቃል አቀናባሪዎ ውስጥ ማከማቸት ይችላሉ፡፡

    የደህንነት ጥያቄዎችን የተጠቀሙባቸው መካነ ድሮች እና የሰጡትን ምላሾች ያስቡ፡፡ በተለያዩ መካነ ድሮች ወይም አገልግሎቶች ላይ ለበርካታ መለያዎች የተመሳሳይ የይለፍ ቃሎች ወይም የደህንነት ጥያቄዎችን አይጠቀሙ፡፡

    የይለፍ ቃላትዎን በበርካታ መሳሪያዎችዎ ላይ ማመሳሰል

    ብዙዎቹ የይለፍ ቃላት አቀናባሪዎች የይለፍ ቃላትዎን በመሳሪያዎች በኩል በይለፍ ቃል ማመሳሰል አገልግሎት አማካኝነት እንዲደርሱባቸው ያስችላሉ፡፡ ይሄ ማለት አንድ የይለፍ ቃልዎን በአንድ መሣሪያ ላይ ሲያሻሽሉ በሁሉም መሣሪያዎችዎ ላይ ይመሳሰላል፡፡

    የይለፍ ቃል አቀናባሪዎች የይለፍ ቃልዎን «በደመና ውስጥ» ይህም ማለት በርቀት ሰርቨር ላይ አመስጥረው ሊያከማቹ ይችላሉ፡፡ የይለፍ ቃላትዎን ሲፈልጉ እነዚህ አቀናባሪዎች ወዲያውኑ የይለፍ ቃሉን መልሶ በማውጣት ምስጠራውን ፈተው ያቀርባሉ፡፡ የይለፍ ቃላትን ማመሳሰል እና ለማከማቸት የራሳቸውን ሰርቨር የሚጠቀሙ የይለፍ ቃል አቀናባሪዎች የበለጠ ምቹ ናቸው፡፡ ነገር ግን በዚያው መጠን ለጥቃቶች የተጋለጡ ናቸው፡፡የይለፍ ቃላትዎ በኮምፒተርዎ እና በደመና ውስጥ ከተከማቹ አንድ አጥቂ የይለፍ ቃላትዎን ለማግኘት ኮምፒተርዎን መውሰድ አይኖርበትም፡፡(ነገር ግን የይለፍ ቃል አቀናባሪዎን የይለፍ ሐረግ ሰብረው ማግባት አለባቸው፡፡)

    ይሄ የሚያሳስብዎ ከሆነ የይለፍ ቃላትዎን ደመና ላይ እንዲከማች(እንዲመሰሳሰል) አይፍቀዱ፤ በእርስዎ መሣሪያዎች ላይ ማከማቸትን ይምረጡ፡፡

    ለማንኛውም የይለፍ ቃል ውሂብዎን ምትክ ፋይል ያስቀምጡት፡፡ የመጠባበቂያ ቅጂው ጠቃሚ የሚሆነው የይለፍ ቃል ማጠራቀሚያው ቢበላሽ ወይም ምናልባት መሣሪያዎ ቢሰረቅ ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ የይለፍ ቃል አቀናባሪዎች ምትክ ፋይል የሚያስቀምጡበት መንገድ አላቸው፤ ወይም መደበኛ የመጠባበቂያ ፕሮግራምዎን መጠቀም ይችላሉ፡፡

    ባለ ብዙ-ደረጃ ማረጋገጫ እና የአንድ ጊዜ የይለፍ ቃላት

    ጠንካራ እና ልዩ የይለፍ ቃላት እኩይ አካላት የእርስዎን መለያዎች ጋር ለመድረስ የሚያረጉትን ጥረት ይበልጥ ከባድ ያደርጋሉ፡፡ መለያዎችዎን የበለጠ ለመከላከል ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫ ይጠቀሙ፡፡

    አንዳንድ አገልግሎቶች ተጠቃሚዎች ወደ መለያቸው መግባት እንዲችሉ ሁለት ደረጃ ያለው (የይለፍ ቃል እና ሁለተኛ ደረጃ) እንዲኖራቸው የሚያስችላቸው ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫን (ሁለት እሴት፣ ባለብዙ-ማረጋገጫን ማረጋገጥ ወይም ባለ ሁለት ደረጃ ማረጋገጫን) ያቀርባሉ፡፡ ሁለተኛው ነገር በሞባይል መሳሪያ በሚንቀሳቀስ ፕሮግራም አማካኝነት የመነጨ የአንድ ጊዜ ብቻ የሆነ ሚስጢራዊ ኮድ ወይም ቁጥር ሊሆን ይችላል፡፡

    ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫ በሞባይል ስልክ አማካኝነት በሁለት መንገድ ሊከናወን ይችላል:

    • በስልክዎ የደህንነት ኮዶችን የሚፈጥሩ (እንደ ጎግል አውተንቲከተር ወይም አዉቲ ) ያሉ ማረጋገጫ መተግበሪያዎችን መጠቀም ይችላሉ ወይም ለብቻቸው ያሉ እንደ ዩቢኪይ ያሉ መሳሪያዎችን መጠቀም ይችላሉ፤ ወይም
    • አገልግሎቱ ወደመለያዎ መግባት በሚፈልጉበት ጊዜ የሚተይቡት ተጨማሪ የደህንነት ኮድ የያዘ አጭር የጽሑፍ መልዕክት ሊልክልዎ ይችላል፡፡

    የመምረጥ ዕድል ካልዎት ባለጋራ ወደስልኩ ሊያስተላለፈው ከሚችለው ከአጭር የጽሑፍ መልዕክት ይልቅ አልፎ ለመግባት አስቸጋሪ የሆነውን የማረጋገጫ መተግበሪያ ወይም ብቻውን ያለ መሣሪያን ይምረጡ፡፡

    እንደ ጎግል ያሉ አንዳንድ አገልግሎቶች የአንድ-ጊዜ የይለፍ ቃላት መፍጠር ይፈቅዳሉ፡፡ እነዚህም በወረቀት ላይ አትመው ወይም ወይም ጽፈው ይዘዋቸው ሊሄዱ ይችላሉ፡፡ እነዚህ የይለፍ ቃሎት አንድ ጊዜ ብቻ ይሰራሉ፡፡ ስለዚህ ሰላይ ሶፍትዌሮችን ተጠቅሞ መስረቅ ቢችል እንኳን ሌባው ለወደፊቱ ሊጠቀምበት አይችልም፡፡

    እርስዎ ወይም ድርጅትዎ የግልዎ የግንኙነት መስጫ መሠረተ ልማትን የሚያስተዳድሩ ከሆነ ወደ ስርዓትዎ ለመግባት ባለሁለት-ደረጃ ማረጋገጫን ማድረግ የሚያስችሎት ነፃ ሶፍትዌር አለ፡፡ በ”ጊዜ የተገደበ የአንድ ጊዜ የይለፍ ቃል”ን ትገበራዎችን የሚያቀርብ ሶፍትዌር ወይም RFC 6238 ይመልከቱ::

    አንዳንድ ጊዜ የይለፍ ቃልዎን መግለጥ ይኖርብዎታል

    የይለፍ ቃላትን ለመግለጽ የተደነገጉ ሕጎች ከቦታ ቦታ ይለያያሉ፡፡ በአንዳንድ አገሮች ይለፍ ቃልን አልሰጥም ብለው በህግ መከራከር ይችሉ ይሆናል፡፡ በአንዳንድ አከባቢያዊ ህጎች ደግሞ መንግስት የይለፍ ቃልን የመጠየቅ መብት ይሰጣ፡፡ እንዲውም ቁልፍ ወይም የይለፍ ቃል እንደሚያውቁ ከጠረጠረ መንግስት እርስዎን ማሰር እንዲችል ይፈቅዳሉ፡፡ አካላዊ የማሰቃየት ተግባር እንደሰው የይለፍ ቃሉን እንዲሰጥ ጥቅም ላይ ይውላል፡፡ ወይም እራስዎን ድንበር አቋርጠው ሲያልፉ የይለፍ ቃልዎን አልሰጥም በማለትዎ ባለስልጣናት መሣሪያዎን ሊወርሱ ወይም ሊያዘገዩ የሚችሉበት ሁኔታ ውስጥ ሊገኙት ይቻላሉ፡፡

    ወደ አሜሪካ ሲጓዙ ወይም ከአሜሪካ ሲወጡ ማሣሪያዎን ከፍቶ ለመግባት የሚቀርብ ጥያቄን እንዴት ማስተናግድ እንደሚገባዎ የሚገልጽ የተለየ የዩናይትድ ስቴትስ ድንበሮችን ለሚያያቋርጡ መመሪያ አዘጋጅተናል፡፡ በሌሎች ሁኔታዎች አንድ ሰው እርስዎ ወይም ሌሎች ሰዎችን እንዴት የይለፍ ቃላትን እንዲሰጡ ያስገድዳል የሚለውን ማስብ እና መልሱን ተክትሎ የሚመጣውን ውጤት ማሰብ አለብዎት፡፡

    Last reviewed: 
    10-29-2018
  • ከማክ OS X ላይ ውሂብዎን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    አብዛኛዎቻችን አንድ ኮምፒውተራችን ላይ ያለ ፋይልን ወደ ኮምፒውተራችን ቆሻሻ አቃፊ ካስገባነው እና ቆሻሻውን ባዶ ካደረግነው ፋይሉ እናደተሰረዘ እናስባለን ። በተጨባጭ ግን ፋይሉን መሰረዝ ሙሉ በሙሉ አያጠፋውም። አንድ ሰው ይህን በሚያደርግበት ወቅት ኮምፒውተሩ ፋይሉን ለተጠቃሚው የማይታይ ያደርገው እና ፋይሉ የተጠራቀመበትን የዲስክ ክፍል “አቬለብል” ብሎ ‘ባዶ’ ያደርገዋል:: ይህ ማለት ስርአተ ክወናው በፋይሉ ላይ አዲስ ውሂብን መጻፍ ይችላል ማለት ነው። ስለዚህ ፋይሉ ላይ አዲስ ውሂብ ከመጻፉ በፊት ሳምንታት፣ ወራት ወይም አመታት ሊወስድ ይችላል። ይህ እስኪሆን ድረስ ”የተሰረዘው“ ፋይል ለተለመደው ተግባር እንዳይታይ ሆኖ በዲስኮዎት ላይ ይቆያል። እናም በትንሽ ስራ እና በትክክለኛው መሳሪያ (እንደ “ጠፊ መላሽ” ሶፍትዌር ወይም ፎርንሲክ ዘዴ ያሉ) “የተሰረዘውን” ፋይል መልሶ ማውጣት ይችላሉ። እዚህ ጋር የምናየው ነገር በመደበኛው ኮምፒውተሮች ፋይሎችን ሳይሰርዙ ፋይሎቹ የያዙትን ቦታ አንድ ቀን በሌላ ነገር እንዲተካ ይፈቅዳሉ።

    ፋይልን ለዘለአለሙ ለመሰረዝ ምርጡ መንገድ ወዲያውኑ በሌላ ነገር መተካቱን ማረጋገጥ ነው። ይህም በፋይሉ ላይ ተጽፎ የነበረውን መልሶ ማውጣትን አዳጋች ያደርገዋል። ስርአተ ክወናዎት ለእርስዎ ይህንን ማድረግ የሚችል ሶፍትዌር ሊኖረው ይችላል። ይህ ሶፍትዌር በኮምፒውተርዎ ዲስክ ላይ ያለውን “ባዶ” ቦታ በሌሎች ትርጉም አልባ በሆኑ ውሂቦች ይተካል በዚህም የተነሳ የተሰረዘው ውሂብ ሚስጥራዊነት ይጠብቃል።

    ያስተውሉ ውሂብን ከሶሊድ ስቴት ድራይቭስ (SSDስ) ማለትም ከዩኤስቢ ፍላሽ ድራይቮች፣ እና ኤስዲ ካርዶች ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ በጣም ከባድ ነው! ከዚህ በታች የተዘረዘረው መመሪያ በተለምዶ ለዲስክ አንጻፊዎች ብቻ የሚሰራ ሲሆን ነገር ግን በዘመናዊ ላፕቶፖች ላይ በመደበኛነት እየመጡ ላሉት ለSSDዎች፣ ለUSB ቁልፎች / USB ታምብ ድራይቮች፣ ወይም ለSD ካርዶች/ የፍላሽ ሚሞሪ ካርዶች ላይ አይሰራም

    ይህም የሆነበት ምክኒያት እነዚህ አይነቶች ወይም አንጻፊዎች ዊር ሌቭሊንግ የሚባል ዘዴ በመጠቀማቸው ነው። (ደህንነቱ ለተጠበቀ ስረዛ ይህ ለምን ችግርን እንደሚፈጥር ከዚህ ማንበብ ይችላሉ።)

    SSDን ወይም USB ፋላሽ ድራይቭን የሚጠቀሙ ከሆነ እታች ወደሚገኘው ክፍል በቀጥታ መሄድ ይችላሉ።

    ማክ OS X ላይ ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛን ማድረግ

    የ OS X 10.4 10.10 ወደ ላይ ደህንነቱ በተጠበቀ መልኩ ፈላጊ ወደ መጣያ ማንቀሳቀስ እና ከዚያ በመምረጥ ፋይሎችን መሰረዝ ይችላሉ> ባዶ መጣያ ደህንነቱን ይጠብቁ.

    አፕል ዘመናዊ ሞዴሎች መካከል አብዛኞቹ ለመጠቀም መሆኑን የሚነዳ ይህ ፈጣን ፍላሽ (ኤስኤስዲ) ላይ አስተማማኝ የመደምሰሻ ዋስትና እንደማልችል ይሰማኝ ነበር ምክንያቱም አስተማማኝ መጣያ ባዶ ባህሪ, OS X 10,11 ውስጥ ተወግዷል.

    አንድ ባህላዊ ሐርድ ድራይቭ መጠቀም, እና ከትዕዛዝ መስመሩ ጋር ምቾት ከሆነ, አሁንም ፋይል ላይ ደርቦ የማክ የሰጠው srm ትእዛዝ መጠቀም ይችላሉ. (በእንግሊዘኛ) የተሟላ መመሪያዎች እዚህ ይገኛሉ.

    ደህንነቱ የተጠበቀ መሰረዣ መሳሪያዎች ውስንነቶች ማስጠንቀቂያ

    መጀመሪያ ከላይ የተሰጠው ምክር የሚሰርዘው በሚጠቀሙት ኮምፒውተር ዲስክ ላይ ያሉ ፋይሎችን ብቻ መሆኑን ያስታውሱ። ማንኛውም ከላይ የተጠቀሱት መሳሪያዎች በኮምፒውተርዎት ሌላ ቦታ፣ ሌላ ዲስክ ወይም USB ድራይቭ፣ “ታይም ማሽን”፣ የኢሜል አገልጋይ፣ ወይም የክላውድ አገልግሎት ላይ በመጠባበቂያነት የተቀመጡ ፋይሎችን አይሰርዙም። ፋይልን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ለመሰረዝ የፋይሉ እያንዳንዱ ቅጂን በተጠራቀመበት ወይም በተላከበት ሁሉም ቦታ መሰረዝ አለብዎት። በተጨማሪም ፋይል አንዴ በክላውድ ላይ ከተጠራቀመ (ለምሳሌ በድሮፕቦክስ ወይም ሌላ ፋይል የማጋሪያ አገልግሎት አማካኝነት) አብዛኛውን ጊዜ ፋይሉ ለዘላለሙ ስለመሰረዙ ዋስትና የሚያገኙበት መንገድ የለም።

    ያለመታደል ሆኖ ደህንነቱ የተጠበቀ መሰረዣ መሳሪያዎች ተጨማሪ ሌላ ውስንነቶች አላቸው። ከላይ የተሰጠውን ምክር የተከተሉ እና ሁሉንም የፋይል ቅጂ የሰረዙ ቢሆኑ እንኳን የተሰረዘው ፋይል አንዳንድ ምልክት በኮምፒውተርዎት ላይ የመታየት እድል ሊኖረው ይችላል። ይህ የሆነበት ምክኒያት ፋይሎቹ በተገቢው መንገድ ስላልተሰረዙ ሳይሆን አንዳንድ የስርአተ ክወናው ክፍል ወይም ሌላ ፕሮግራም ሆን ብሎ የፋይሉን መረጃ ሲለሚያስቀምጡ ነው።

    ይህ ሊከሰት የሚችልበት ብዙ መንገዶች አሉ ነገር ግን ሁለት ምሳሌዎች የመከሰት እድሉን ለማሳየት በቂ ናቸው። በዊንዶውስ ወይም ማክ OS በ“ሪሰንት ዶክመንትስ” ምናሌ ውስጥ የማይክሮሶፍት ኦፊስ ምንም እንኳን ፋይሉ የተሰረዘ (ኦፊስ አንዳንዴ የፋይሉን ይዘት የያዘ ጊዜያዊ ፋይሎችን ሊያስቀምጥ ይችላል) ቢሆንም የፋይል ስሙን ማጣቀሻ ይዞ ሊቆይ ይችላል። በሊኒክስ ወይም ሌላ *nix ስርአት ኦፕን ኦፊስ እንደ ማይክሮሶፍት ኦፊስ ብዙ መዝገባዎችን ሊይዝ ይችላል። እንዲሁም የተጠቃሚዎች ሼል ሂስትሪ ፋይል ምንም እንኳን ፋይሉ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ቢሰረዝም የፋይል ስሙን የሚጨምር ትእዛዞችን ሊይዝ ይችላል። በተግባር እንደዚህ ሊያደርጉ የሚችሉ ብዙ ፕሮግራሞች ሊኖሩ ይችላሉ።

    ለዚህ ችግር እንዴት መመለስ እንዳለብን ማወቅ ከባድ ነው። ፋይል ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ቢሰረዝም እንኳን ምናልባት በኮምፒውተርዎት ላይ ስሙ ለተወሰነ ጊዜ ሊኖር እንደሚችል መገመቱ የማይጎዳ ነው። ሙሉ ዲስኩን መተካት ስሙ 100 ፐርሰንት እንደጠፍ ማረጋገጥ የሚችሉበት ብቸኛው መንገድ ነው። አንዳንዶቻችሁ ምናልባት “በዲስኩ ላይ የውሂቡ ቅጂዎች የሆነ ቦታ ሊኖር ይችል እንደሆነ ጥሬ ውሂቡን ልፈልግ እንዴ?” ብላችሁ ልታስቡ ትችሉ ይሆናል። መልሱ አዎ እና አይደለም ነው። ዲስኩን መፈለግ (ለምሳሌ በሊኑክስ እንደዚህ grep -ab /dev/ አይነት ትእዛዝን በመጠቀም) ውሂቡ በልሙጥ ጽሁፍ የሚገኝ ከሆነ መገኘቱን ይነግራችኋል ነገር ግን አንዳንድ ፕሮግራም አምቆ መያዙን ወይም በኮድ የተጻፈ ማጣቀሻ እንዳደረገው አይነግሮትም። በተጨማሪም መፈለጊያው እራሱ መረጃ አለመተውንም መጠንቀቅ አለብዎት! የፋይሉ ይዘት የመገኘት እድሉ በጣም አነስተኛ ቢሆንም ነገር ግን ሊከሰት የማይችል ነገር አይደለም። ዲስኩን ሙሉ በሙሉ መተካት እና አዲስ ስርአተ ክወና መጫን 100 ፐርሰንት የፋይሉ ማንኛውም መረጃ መጥፋቱን እርግጠኛ የሚሆኑበት ብቸኛው መንገድ ነው።

    አሮጌ ሀርድዌር በሚያስወግዱበት ጊዜ ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ

    አንድን ሀርድዌር መጣል ወይም መሸጥ ቢፈልጉ ማንም ሰው ከእርሱ ላይ ውሂብዎን መልሶ ማውጣት እንደማይችል ማረጋገጥ ይኖርብዎታል። በተደጋጋሚ በተደረጉ ጥናቶች አብዛኛውን ጊዜ የኮምፒውተር ባለቤቶች ይህንን ማድረግ እንደማይችሉ ታውቋል። ስለዚህ ግልጋሎት ላይ የዋለ ኮምፒውተር ከመሸጡ ወይም ለሌላ ሰው ከመስጠቱ በፊት መጀመሪያ የማጠራቀሚያ ማህደረ መረጃው ፍሬ ፈርስኪ በሆኑ ነገሮች መተካቱ መረጋገጥ አለበት። ወዲያውኑ የሚያስወግዱት ባይሆንም እንኳን የእድሜ ዘመኑ ወደማብቃቱ የደረሰ እና ወደፊት ጥቅም የማይሰጥ ኮምፒውተር ካለዎት ማሽኑን ከማስወገድዎት በፊት ሀርድ ድራይቩን መጥረግ ለደህንነትዎ መልካም ነው። ዳሪክስ ቡት እና ኑኬ ለዚህ አላማ የተሰራ መሳሪያ ሲሆን እንዴት እንደሚጠቀሙት የሚያሳይ የተለያዩ ቱቶሪያሎች በድር ላይ (ይህንን ጨምሮ) ይገኛል።

    አንዳንድ ሙሉ ዲስክ ማመስጠሪያ ሶፍትዌሮች ዋና የማለፊያ ቁልፉን የማጥፋት አቅም አላቸው በመሆኑም የተመሰጠረውን የሃርድ ድራይቭ ይዘት በቋሚነት የማይገባ ይሆናል። ቁልፍ በጣም ትንሽ መጠን ያለው ውሂብ ስለሆነ እና ወዲያውኑ ማጥፋት ስለሚቻል ለትላልቅ አንጻፊዎች በጣም ጊዜ የሚፈጁ እንደ ዳሪክስ ቡት እና ኑኬ ያሉ ሶፍትዌር በመጠቀም ፋይሉን ከመተካት ይልቅ ይህ በጣም ፈጣን የሆነ አማራጭ ነው። ነገር ግን ይህ አማራጭ ሊሳካ የሚችለው ሀርድ ድራይቩ ሁልጊዜ የተመሰጠረ ከሆነ ብቻ ነው። ከአሁን በፊት ሙሉ የዲስክ ምስጠራን የሚጠቀሙ ካልሆነ ከማስወገድዎ በፊት አንጻፊውን ሙሉ በሙሉ መተካት አለብዎት።

    CD-ROMS ማስወገድ

    CD-ROMS ሲያስወግዱ ማድረግ ያለብዎት ወረቀትን ሲያስወግዱ የሚያደርጉትን ተመሳሳይ ነገርን ነው። እርሱም ተመልሶ እንዳይገጣጠም አድርጎ መተልተል ነው። ውድ ያልሆኑ CD-ROMSን የሚያደቁ ተልታዮች አሉ። ምንም አንገብጋቢ እና ስሱ የሆነ ነገር እንደሌላው ፍጹም እርግጠኛ ካልሆኑ በስተቀር መቼም ቢሆን CD-ROMSን አውጥቶ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ ውስጥ መወርወር የለብዎትም።

    ከሶሊድ ስቴት ዲስኮች (SSDs)፣ ከUSB ፍላሽ ድራይቮች፣ እና ከSD ካርዶች ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ

    ያለመታደል ሆኖ SSDs፣ USB ፍላሽ ድራይቮች፣ እና SD ካርዶች በሚሰሩበት መንገድ ምክኒያት የተነሳ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ እያንዳንዱ ፋይልንም ሆነ ባዶ ቦታን መሰረዝ ከባድ ሲሆን የማይቻልም ሆኖ ሊገኝ ይችላል። በዚህም ምክኒያት ጥበቃን በተመለከተ ያሎት ጥሩ አማራጭ ምስጠራን መጠቀም ነው። በዚህ መንገድ ምንም እንኳን ፋይሉ በዲስኩ ላይ ቢገኝም ለሚያገኘው ማንኛውም ሰው ፍሬ ፈርስኪ መስሎ ይታያል እናም እንዲፈቱት የሚያስገድድዎት ማንም የለም። በዚህ ጊዜ ከSSD ላይ ውሂብዎን በእርገጠኝነት ማስወገድ የሚያስችል አጠቃላይ የሆነ ጥሩ ቅደም ተከተል መስጠት አንችልም። ለምን እንደሆነ ማወቅ ከፈለጉ ውሂብን መሰረዝ በጣም ከባድ ነው የሚለውን ያንብቡ።

    ከላይ እንደጠቀስነው SSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭ ዊር ሌቭሊንግ የሚባል ዘዴን ይጠቀማሉ። ዌር ሌቭሊንግ የተሰኘው የሚሰራው እንደዚህ ነው:: በእያንዳንዱ ዲስክ የሚገኘው ቦታ ልክ በመጽሃፍ ላይ እንዳሉ ገጾች በአንቀጽ ወይም በብሎክ የተከፋፈለ ነው። ፋይል በዲስኩ ላይ በሚጻፍበት ወቅት በተወሰነ ብሎክ ወይም የብሎኮች ስብስብ (ገጾች) ይመደባል። ፋይሉን ለመተካት ከፈለጉ እርስዎ ማድረግ የሚጠበቅብዎት እነዚህን ብሎኮች እንዲተካ ለዲስኩ መንገር ነው። ነገር ግን በSSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭች አንድ ብሎክን ማጥፋት እና እንደገና መጻፍ ከጥቅም ውጪ ሊያደርገው ይችላል። ብሎኩ መስራት ከማቆሙ በፊት (በተመሳሳይ ሁኔታ በእርሳስ ወረቀት ለይ መጻፍን እና ማጥፋትን ከቀጠሉ ውሎ አድሮ ወረቀቱ ሲቀደድ ከጥቅም ውጪ ሊሆን ይችላል) እያንዳንዱ ብሎክን ማጥፍት እና እንደገና መጻፍ የሚቻለው ለተወሰነ ጊዜያት ብቻ ነው። ይህንን ለመከላከል SSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭ እያንዳንዱ ብሎክ የሚጠፋበት እና እንደገና የሚጻፍበትን ጊዜ አንድ አይነት መሆኑን ለማረገገጥ ይሞክራሉ ስለዚህ ድራይቩ መቆየት እስከሚችለው ይቆይ ። እንደ ጎንዮሽ ጉዳት አንዳንዴ ፋይል በመጀመሪያ የተጠራቀመበትን ብሎክ በማጥፋት እና በመጻፍ ፈንታ ድራይቩ ያንን ብሎኩን ትቶ ዋጋ ቢስ ብሎ ምልክት ያደርግበት እና የተሻሻለውን ፋይል ሌላ ብሎክ ላይ ይጽፈዋል። ይህ ልክ የመጸሃፍ ገጽን ሳይለውጥ ትቶ፣ የተሻሻለውን ፋይል በተለየ ገጽ ላይ መጻፍ፣ እና አዲሱን ገጽ ለማሳየት የመጽሃፉን ማውጫ እንደ ማሻሻል አይነት ነው። ይህ ሁሉ የሚከሰተው በዲስኩ የኤሌክትሮኒክስ በጣም ትንሹ ደረጃ ስለሆነ ስርአተ ክወናው ይህ መከሰቱን እንኳን ሊያውቅ አይችልም። ይህ ማለት ስርአተ ክወናው ምንም እንኳን ፋይሉን ለመተካት ቢሞክርም ድራይቩ ፋይሉን ስለመተካቱ ምንም አይነት ማረጋገጫ የለም። ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ በSSDs ላይ በጣም ከባድ የሚሆነው በዚህ ምክኒያት ነው።

    Last reviewed: 
    9-8-2016
  • ከዊንዶውስ ላይ ውሂብዎን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    አብዛኛዎቻችን አንድ ኮምፒውተራችን ላይ ያለ ፋይልን ወደ ኮምፒውተራችን ቆሻሻ አቃፊ ካስገባነው እና ቆሻሻውን ባዶ ካደረግነው ፋይሉ እናደተሰረዘ እናስባለን ። በተጨባጭ ግን ፋይሉን መሰረዝ ሙሉ በሙሉ አያጠፋውም። አንድ ሰው ይህን በሚያደርግበት ወቅት ኮምፒውተሩ ፋይሉን ለተጠቃሚው የማይታይ ያደርገው እና ፋይሉ የተጠራቀመበትን የዲስክ ክፍል “አቬለብል” ብሎ ‘ባዶ’ ያደርገዋል:: ይህ ማለት ስርአተ ክወናው በፋይሉ ላይ አዲስ ውሂብን መጻፍ ይችላል ማለት ነው። ስለዚህ ፋይሉ ላይ አዲስ ውሂብ ከመጻፉ በፊት ሳምንታት፣ ወራት ወይም አመታት ሊወስድ ይችላል። ይህ እስኪሆን ድረስ ”የተሰረዘው“ ፋይል ለተለመደው ተግባር እንዳይታይ ሆኖ በዲስኮዎት ላይ ይቆያል። እናም በትንሽ ስራ እና በትክክለኛው መሳሪያ (እንደ “ጠፊ መላሽ” ሶፍትዌር ወይም ፎርንሲክ ዘዴ ያሉ) “የተሰረዘውን” ፋይል መልሶ ማውጣት ይችላሉ። እዚህ ጋር የምናየው ነገር በመደበኛው ኮምፒውተሮች ፋይሎችን ሳይሰርዙ ፋይሎቹ የያዙትን ቦታ አንድ ቀን በሌላ ነገር እንዲተካ ይፈቅዳሉ።

    ፋይልን ለዘለአለሙ ለመሰረዝ ምርጡ መንገድ ወዲያውኑ በሌላ ነገር መተካቱን ማረጋገጥ ነው። ይህም በፋይሉ ላይ ተጽፎ የነበረውን መልሶ ማውጣትን አዳጋች ያደርገዋል። ስርአተ ክወናዎት ለእርስዎ ይህንን ማድረግ የሚችል ሶፍትዌር ሊኖረው ይችላል። ይህ ሶፍትዌር በኮምፒውተርዎ ዲስክ ላይ ያለውን “ባዶ” ቦታ በሌሎች ትርጉም አልባ በሆኑ ውሂቦች ይተካል በዚህም የተነሳ የተሰረዘው ውሂብ ሚስጥራዊነት ይጠብቃል።

    ያስተውሉ ውሂብን ከሶሊድ ስቴት ድራይቭስ (SSDስ) ማለትም ከዩኤስቢ ፍላሽ ድራይቮች፣ እና ኤስዲ ካርዶች ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ በጣም ከባድ ነው! ከዚህ በታች የተዘረዘረው መመሪያ በተለምዶ ለዲስክ አንጻፊዎች ብቻ የሚሰራ ሲሆን ነገር ግን በዘመናዊ ላፕቶፖች ላይ በመደበኛነት እየመጡ ላሉት ለSSDዎች፣ ለUSB ቁልፎች / USB ታምብ ድራይቮች፣ ወይም ለSD ካርዶች/ የፍላሽ ሚሞሪ ካርዶች ላይ አይሰራም

    ይህም የሆነበት ምክኒያት እነዚህ አይነቶች ወይም አንጻፊዎች ዊር ሌቭሊንግ የሚባል ዘዴ በመጠቀማቸው ነው። (ደህንነቱ ለተጠበቀ ስረዛ ይህ ለምን ችግርን እንደሚፈጥር ከዚህ ማንበብ ይችላሉ።)

    SSDን ወይም USB ፋላሽ ድራይቭን የሚጠቀሙ ከሆነ እታች ወደሚገኘው ክፍል በቀጥታ መሄድ ይችላሉ።

    በዊንዶውስ ላይ በአሁኑ ጊዜ ብሊችቢትን እንዲጠቀሙ እናሳስባለን። ብሊችቢት ለዊንዶውስ እና ለሊኒክስ የተዘጋጀ ነጻ እና ክፍት ምንጨ ኮድ የሆነ ደህንነቱ የተጠበቀ የስረዛ መሳሪያ ሲሆን አብሮ ገነብ ከሆነው Cipher.exe በጣም የተወሳሰበ ነው።

    ብሊችቢት በፍጥነት እና በቀላሉ እያንዳንዱ ፋይል ላይ ያነጣጠረ ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛን ለማድረግ ወይም በየጊዜው የሚደረግ ደህንነቱ የተጠበቀ የስረዛ ፖሊሲን በተግባር ለማዋል ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል። በተጨማሪም ብጁ የፋይል መሰረዣ ትዛዞችን መጻፍ ይቻላል። ለተጨማሪ መረጃ እባክዎን ይህንን መረጃ ይመልከቱ።

    ብሊችቢትን ማግኘት

    መጫኛውን ከብሊችቢት የማውረጃ ገጽ በማውረድ ብሊችቢትን በውንዶውስ ላይ ማግኘት ይችላሉ።

    በብሊችቢት መጫኛ .exe ትይይዝ ላይ ጠቅ ያድረጉ። ወደ ማውረጃ ገጹ ይወስድዎታል።

    አብዛኞቹ የድር ማሰሻዎች ይህንን ሰነድ ማውረድ እንደሚፈልጉ ማረጋገጫ ይጠይቅዎታል። የኢንተርኔት ኤክስፕሎረር 11ኛው ብጅት በድር መዳሰሻው ገጽ የታችኛው ክፍል ላይ ብርቱካናማ ክፈፍ ያለው አሞሌ ያሳያል።

    ለማንኛውም የድረ ገጽ ማሰሻ እጅግ በጣም ተመራጭ የሚሆነው ያወረዱትን ሰነድ ወደሚቀጥለው እንቅስቃሴ ከመግባትዎ በፊት ማስቀመጥ ነው። ስለዚህ “ሴቭ” የሚለው አዝራር ላይ ጠቅ ያድርጉ። በነባሪ አብዛኞቹ የድር ማሰሻዎች የወረደውን ሰነድ በማውረጃ ማህደር ውስጥ ያስቀምጣሉ።

    ብሊችቢትን መጫን

    የዊንዶውስ ኤክስፕሎረር መስኮትን ክፍት ያድርጉ እና BleachBit-1.6-setup የሚለው ፋይል ላይ ሁለቴ ጠቅ ያድርጉ። በመቀጠልም ይህ ፕሮግራም እንዲጫን እንደሚፈቅዱ ይጠየቃሉ። ከዚያም “የስ” የሚለውን አዝራራ ጠቅ ያድርጉ።

    አዲስ መስኮት ይከፈትና የመጫኛ ቋንቋን እንዲመርጡ ይጠይቅዎታል። የሚፈልጉትን ቋንቋ ይምረጡ እና “ኦኬ” የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    የሚቀጥለው መስኮት GNU General Public License ያሳዮታል። የመቀበያ ሳጥኑን ያመልክቱ እና ኔክስት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    በሚቀጥለው መስኮት ብሊችቢት አንዳንድ የማበጃ ምርጫዎችን ያሳያል። ምርጫዎቹን እንዳሉ መተው ይችላሉ። ከዴስክቶፕ ምርጫ ላይ የራይት ምልክቱን እንዲያጠፉ እንመክራለን። ኔክስት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    አሁን ብሊችቢት መጫን እንደሚፈልጉ እና እንደማይፈልጉ ለማረጋገጥ በድጋሚ ይጠይቅዎታል። ኢንስቶል የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    በመጨረሻ የብሊችቢት መጫኛ ፕሮግራሙን መጫን እንደጨረሰ የሚነግሮትን መስኮት ያሳይዎታል። ኔክስት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    የመጫኛው የመጨረሻ መስኮት ብሊችቢትን ማስኬድ እንደሚፈልጉ እና እንደማይፈልጉ ይጠይቅዎታል። ራን ብሊችቢት ምርጫ ላይ ያለውን የራይት ምልክት ያጥፉት። ፊኒሽ የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    የብሊችቢት በይነ ገጽ

    ወደ ስታርት ምናሌ ይሂዱና የዊንዶውስ አዶን ጠቅ ያድርጉ እና ከምናሌው ብሊችቢትን ይምረጡ።

    ትንሽ መስኮት ይከፈት እና ብሊችቢትን መክፈት መፈለግዎትን ያረጋግጣል።

    ዋናው የብሊችቢት መስኮት ይከፈታል። ብሊችቢት የተለያዩ በተለምዶ የተጫኑ ፕሮግራሞችን ይመረምር እና ለእያንዳንዱ ፕሮጋራም የተለየ ምርጫን ያሳያል። ብሊችቢት የሚመጣው ከአራት ነባሪ መዋቅሮች ጋር ነው።

    ቅድመ ቅምጥን መጠቀም

    ብሊችቢት የኢንተርኔት ኤክስፕሎረር ቅድመ ቅምጥን (ነገር ግን ብሊችቢት የሌላ መዳሰሻዎች ምልክትን መጥረግ አይችልም) በመጠቀም ኢንተርኔት ኤክስፕሎረር ጥሎ የሚያልፈውን ምልክቶች መጥረግ ይችላል። ከኢንተርኔት ኤክስፕሎረር ጎን ያለውን ሳጥን ያመልክቱ። ለኩኪዎች፣ ፍሮም ሂስትሪ፣ ሂስትሪ፣ እና ቴምፖረሪ ፋይልስ የሚሉት ምርጫዎች የተመደቡ ሳጥኖት መመልከታቸውን ያስተውሉ። እንደአስፈላጊነቱ እነዚህን ሳጥኖች አለማመልከት ይችላሉ። ክሊን የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    አሁን ብሊችቢት አንዳንድ ሰነዶችን ያጸዳ እና የሂደቱን ሂደት ያሳይዎታል.

    ማህደርን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    ፋይል ምናሌ ላይ ጠቅ ያድርጉ እና ሽሬድ ፎልደርስን ይምረጡ።

    ትንሽ መስኮት ይከፈታል። መተልተል የሚፈልጉትን ማህደር ይምረጡ።

    ብሊችቢት የመረጧቸውን ፋይሎች በቋሚነት መሰረዝ እንደሚፈልጉ እና እንደማይፈልጉ ለማረጋገጥ ይጠይቅዎታል። ዴሊት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    አሁን ብሊችቢት የሰረዟቸውን ሰነዶች ያሳይዎታል። ብሊችቢት በማህደሩ ውስጥ ያሉ እያንዳንዱን ሰነድ በመቀጠልም ማህደሩን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ እንደሚሰርዝ ይወቁ።

    ሰነድን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    ፋይል ምናሌውን ጠቅ ያድርጉ እና ሽሬድ ፋይልስ የሚለውን ይምረጡ።

    ሰነድ የመምረጫው መስኮት ይከፈታል። መተልተል የሚፈልጓቸውን ሰነዶች ይምረጡ።

    ብሊችቢት የመረጧቸውን ፋይሎች በቋሚነት መሰረዝ እንደሚፈልጉ እና እንደማይፈልጉ ለማረጋገጥ ይጠይቅዎታል። ዴሊት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    ብሊችቢት ብዙ ሌሎች ገጽታዎች አሉት። ምናልባት “ዋይፕ ፍሪ እስፔስ” በጣም ጠቃሚው ነው። ይህም ቀድመው የሰረዟቸው ፋይሎች ማንኛውንም አይነት ምልክት ለማስወገድ ይሞክራል። አብዛኛውን ጊዜ ዊንዶውስ የተሰረዘውን ውሂብ ሙሉ ወይም የተወሰነ ክፍሉን በሃርድ ድራይቩ ቀሪ ባዶ ቦታ ላይ ያስቀምጣል።  “ዋይፕ ፍሪ እስፔስ” እነዚህ ባዶ ናቸው ተብለው የሚገመቱ የሀርድ ድራይቩ ክፍሎችን በዘፈቀደ በተሰራ ውሂብ ይተካዋል። ድራይቭዎ ባለው ትርፍ ባዶ ቦታ መሰረት ባዶ ቦታውን መጥረግ ብዙ ጊዜን ሊወስድ ይችላል።

    ደህንነቱ የተጠበቀ መሰረዣ መሳሪያዎች ውስንነቶች ማስጠንቀቂያ

    መጀመሪያ ከላይ የተሰጠው ምክር የሚሰርዘው በሚጠቀሙት ኮምፒውተር ዲስክ ላይ ያሉ ፋይሎችን ብቻ መሆኑን ያስታውሱ። ማንኛውም ከላይ የተጠቀሱት መሳሪያዎች በኮምፒውተርዎት ሌላ ቦታ፣ ሌላ ዲስክ ወይም USB ድራይቭ፣ “ታይም ማሽን”፣ የኢሜል አገልጋይ፣ ወይም የክላውድ አገልግሎት ላይ በመጠባበቂያነት የተቀመጡ ፋይሎችን አይሰርዙም። ፋይልን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ለመሰረዝ የፋይሉ እያንዳንዱ ቅጂን በተጠራቀመበት ወይም በተላከበት ሁሉም ቦታ መሰረዝ አለብዎት። በተጨማሪም ፋይል አንዴ በክላውድ ላይ ከተጠራቀመ (ለምሳሌ በድሮፕቦክስ ወይም ሌላ ፋይል የማጋሪያ አገልግሎት አማካኝነት) አብዛኛውን ጊዜ ፋይሉ ለዘላለሙ ስለመሰረዙ ዋስትና የሚያገኙበት መንገድ የለም።

    ያለመታደል ሆኖ ደህንነቱ የተጠበቀ መሰረዣ መሳሪያዎች ተጨማሪ ሌላ ውስንነቶች አላቸው። ከላይ የተሰጠውን ምክር የተከተሉ እና ሁሉንም የፋይል ቅጂ የሰረዙ ቢሆኑ እንኳን የተሰረዘው ፋይል አንዳንድ ምልክት በኮምፒውተርዎት ላይ የመታየት እድል ሊኖረው ይችላል። ይህ የሆነበት ምክኒያት ፋይሎቹ በተገቢው መንገድ ስላልተሰረዙ ሳይሆን አንዳንድ የስርአተ ክወናው ክፍል ወይም ሌላ ፕሮግራም ሆን ብሎ የፋይሉን መረጃ ሲለሚያስቀምጡ ነው።

    ይህ ሊከሰት የሚችልበት ብዙ መንገዶች አሉ ነገር ግን ሁለት ምሳሌዎች የመከሰት እድሉን ለማሳየት በቂ ናቸው። በዊንዶውስ ወይም ማክ OS በ“ሪሰንት ዶክመንትስ” ምናሌ ውስጥ የማይክሮሶፍት ኦፊስ ምንም እንኳን ፋይሉ የተሰረዘ (ኦፊስ አንዳንዴ የፋይሉን ይዘት የያዘ ጊዜያዊ ፋይሎችን ሊያስቀምጥ ይችላል) ቢሆንም የፋይል ስሙን ማጣቀሻ ይዞ ሊቆይ ይችላል። በሊኒክስ ወይም ሌላ *nix ስርአት ኦፕን ኦፊስ እንደ ማይክሮሶፍት ኦፊስ ብዙ መዝገባዎችን ሊይዝ ይችላል። እንዲሁም የተጠቃሚዎች ሼል ሂስትሪ ፋይል ምንም እንኳን ፋይሉ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ቢሰረዝም የፋይል ስሙን የሚጨምር ትእዛዞችን ሊይዝ ይችላል። በተግባር እንደዚህ ሊያደርጉ የሚችሉ ብዙ ፕሮግራሞች ሊኖሩ ይችላሉ።

    ለዚህ ችግር እንዴት መመለስ እንዳለብን ማወቅ ከባድ ነው። ፋይል ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ቢሰረዝም እንኳን ምናልባት በኮምፒውተርዎት ላይ ስሙ ለተወሰነ ጊዜ ሊኖር እንደሚችል መገመቱ የማይጎዳ ነው። ሙሉ ዲስኩን መተካት ስሙ 100 ፐርሰንት እንደጠፍ ማረጋገጥ የሚችሉበት ብቸኛው መንገድ ነው።

    አሮጌ ሀርድዌር በሚያስወግዱበት ጊዜ ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ

    አንድን ሀርድዌር መጣል ወይም መሸጥ ቢፈልጉ ማንም ሰው ከእርሱ ላይ ውሂብዎን መልሶ ማውጣት እንደማይችል ማረጋገጥ ይኖርብዎታል። በተደጋጋሚ በተደረጉ ጥናቶች አብዛኛውን ጊዜ የኮምፒውተር ባለቤቶች ይህንን ማድረግ እንደማይችሉ ታውቋል። ስለዚህ ግልጋሎት ላይ የዋለ ኮምፒውተር ከመሸጡ ወይም ለሌላ ሰው ከመስጠቱ በፊት መጀመሪያ የማጠራቀሚያ ማህደረ መረጃው ፍሬ ፈርስኪ በሆኑ ነገሮች መተካቱ መረጋገጥ አለበት። ወዲያውኑ የሚያስወግዱት ባይሆንም እንኳን የእድሜ ዘመኑ ወደማብቃቱ የደረሰ እና ወደፊት ጥቅም የማይሰጥ ኮምፒውተር ካለዎት ማሽኑን ከማስወገድዎት በፊት ሀርድ ድራይቩን መጥረግ ለደህንነትዎ መልካም ነው። ዳሪክስ ቡት እና ኑኬ ለዚህ አላማ የተሰራ መሳሪያ ሲሆን እንዴት እንደሚጠቀሙት የሚያሳይ የተለያዩ ቱቶሪያሎች በድር ላይ (ይህንን ጨምሮ) ይገኛል።

    አንዳንድ ሙሉ ዲስክ ማመስጠሪያ ሶፍትዌሮች ዋና የማለፊያ ቁልፉን የማጥፋት አቅም አላቸው በመሆኑም የተመሰጠረውን የሃርድ ድራይቭ ይዘት በቋሚነት የማይገባ ይሆናል። ቁልፍ በጣም ትንሽ መጠን ያለው ውሂብ ስለሆነ እና ወዲያውኑ ማጥፋት ስለሚቻል ለትላልቅ አንጻፊዎች በጣም ጊዜ የሚፈጁ እንደ ዳሪክስ ቡት እና ኑኬ ያሉ ሶፍትዌር በመጠቀም ፋይሉን ከመተካት ይልቅ ይህ በጣም ፈጣን የሆነ አማራጭ ነው። ነገር ግን ይህ አማራጭ ሊሳካ የሚችለው ሀርድ ድራይቩ ሁልጊዜ የተመሰጠረ ከሆነ ብቻ ነው። ከአሁን በፊት ሙሉ የዲስክ ምስጠራን የሚጠቀሙ ካልሆነ ከማስወገድዎ በፊት አንጻፊውን ሙሉ በሙሉ መተካት አለብዎት።

    CD-ROMS ማስወገድ

    CD-ROMS ሲያስወግዱ ማድረግ ያለብዎት ወረቀትን ሲያስወግዱ የሚያደርጉትን ተመሳሳይ ነገርን ነው። እርሱም ተመልሶ እንዳይገጣጠም አድርጎ መተልተል ነው። ውድ ያልሆኑ CD-ROMSን የሚያደቁ ተልታዮች አሉ። ምንም አንገብጋቢ እና ስሱ የሆነ ነገር እንደሌላው ፍጹም እርግጠኛ ካልሆኑ በስተቀር መቼም ቢሆን CD-ROMSን አውጥቶ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ ውስጥ መወርወር የለብዎትም።

    ከሶሊድ ስቴት ዲስኮች (SSDs)፣ ከUSB ፍላሽ ድራይቮች፣ እና ከSD ካርዶች ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ

    ያለመታደል ሆኖ SSDs፣ USB ፍላሽ ድራይቮች፣ እና SD ካርዶች በሚሰሩበት መንገድ ምክኒያት የተነሳ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ እያንዳንዱ ፋይልንም ሆነ ባዶ ቦታን መሰረዝ ከባድ ሲሆን የማይቻልም ሆኖ ሊገኝ ይችላል። በዚህም ምክኒያት ጥበቃን በተመለከተ ያሎት ጥሩ አማራጭ ምስጠራን መጠቀም ነው። በዚህ መንገድ ምንም እንኳን ፋይሉ በዲስኩ ላይ ቢገኝም ለሚያገኘው ማንኛውም ሰው ፍሬ ፈርስኪ መስሎ ይታያል እናም እንዲፈቱት የሚያስገድድዎት ማንም የለም። በዚህ ጊዜ ከSSD ላይ ውሂብዎን በእርገጠኝነት ማስወገድ የሚያስችል አጠቃላይ የሆነ ጥሩ ቅደም ተከተል መስጠት አንችልም። ለምን እንደሆነ ማወቅ ከፈለጉ ውሂብን መሰረዝ በጣም ከባድ ነው የሚለውን ያንብቡ።

    ከላይ እንደጠቀስነው SSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭ ዊር ሌቭሊንግ የሚባል ዘዴን ይጠቀማሉ። ዌር ሌቭሊንግ የተሰኘው የሚሰራው እንደዚህ ነው:: በእያንዳንዱ ዲስክ የሚገኘው ቦታ ልክ በመጽሃፍ ላይ እንዳሉ ገጾች በአንቀጽ ወይም በብሎክ የተከፋፈለ ነው። ፋይል በዲስኩ ላይ በሚጻፍበት ወቅት በተወሰነ ብሎክ ወይም የብሎኮች ስብስብ (ገጾች) ይመደባል። ፋይሉን ለመተካት ከፈለጉ እርስዎ ማድረግ የሚጠበቅብዎት እነዚህን ብሎኮች እንዲተካ ለዲስኩ መንገር ነው። ነገር ግን በSSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭች አንድ ብሎክን ማጥፋት እና እንደገና መጻፍ ከጥቅም ውጪ ሊያደርገው ይችላል። ብሎኩ መስራት ከማቆሙ በፊት (በተመሳሳይ ሁኔታ በእርሳስ ወረቀት ለይ መጻፍን እና ማጥፋትን ከቀጠሉ ውሎ አድሮ ወረቀቱ ሲቀደድ ከጥቅም ውጪ ሊሆን ይችላል) እያንዳንዱ ብሎክን ማጥፍት እና እንደገና መጻፍ የሚቻለው ለተወሰነ ጊዜያት ብቻ ነው። ይህንን ለመከላከል SSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭ እያንዳንዱ ብሎክ የሚጠፋበት እና እንደገና የሚጻፍበትን ጊዜ አንድ አይነት መሆኑን ለማረገገጥ ይሞክራሉ ስለዚህ ድራይቩ መቆየት እስከሚችለው ይቆይ ። እንደ ጎንዮሽ ጉዳት አንዳንዴ ፋይል በመጀመሪያ የተጠራቀመበትን ብሎክ በማጥፋት እና በመጻፍ ፈንታ ድራይቩ ያንን ብሎኩን ትቶ ዋጋ ቢስ ብሎ ምልክት ያደርግበት እና የተሻሻለውን ፋይል ሌላ ብሎክ ላይ ይጽፈዋል። ይህ ልክ የመጸሃፍ ገጽን ሳይለውጥ ትቶ፣ የተሻሻለውን ፋይል በተለየ ገጽ ላይ መጻፍ፣ እና አዲሱን ገጽ ለማሳየት የመጽሃፉን ማውጫ እንደ ማሻሻል አይነት ነው። ይህ ሁሉ የሚከሰተው በዲስኩ የኤሌክትሮኒክስ በጣም ትንሹ ደረጃ ስለሆነ ስርአተ ክወናው ይህ መከሰቱን እንኳን ሊያውቅ አይችልም። ይህ ማለት ስርአተ ክወናው ምንም እንኳን ፋይሉን ለመተካት ቢሞክርም ድራይቩ ፋይሉን ስለመተካቱ ምንም አይነት ማረጋገጫ የለም። ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ በSSDs ላይ በጣም ከባድ የሚሆነው በዚህ ምክኒያት ነው።

     

    Last reviewed: 
    3-5-2015
  • ከሊኒክስ ላይ ውሂብዎን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    አብዛኛዎቻችን አንድ ኮምፒውተራችን ላይ ያለ ፋይልን ወደ ኮምፒውተራችን ቆሻሻ አቃፊ ካስገባነው እና ቆሻሻውን ባዶ ካደረግነው ፋይሉ እናደተሰረዘ እናስባለን ። በተጨባጭ ግን ፋይሉን መሰረዝ ሙሉ በሙሉ አያጠፋውም። አንድ ሰው ይህን በሚያደርግበት ወቅት ኮምፒውተሩ ፋይሉን ለተጠቃሚው የማይታይ ያደርገው እና ፋይሉ የተጠራቀመበትን የዲስክ ክፍል “አቬለብል” ብሎ ‘ባዶ’ ያደርገዋል:: ይህ ማለት ስርአተ ክወናው በፋይሉ ላይ አዲስ ውሂብን መጻፍ ይችላል ማለት ነው። ስለዚህ ፋይሉ ላይ አዲስ ውሂብ ከመጻፉ በፊት ሳምንታት፣ ወራት ወይም አመታት ሊወስድ ይችላል። ይህ እስኪሆን ድረስ ”የተሰረዘው“ ፋይል ለተለመደው ተግባር እንዳይታይ ሆኖ በዲስኮዎት ላይ ይቆያል። እናም በትንሽ ስራ እና በትክክለኛው መሳሪያ (እንደ “ጠፊ መላሽ” ሶፍትዌር ወይም ፎርንሲክ ዘዴ ያሉ) “የተሰረዘውን” ፋይል መልሶ ማውጣት ይችላሉ። እዚህ ጋር የምናየው ነገር በመደበኛው ኮምፒውተሮች ፋይሎችን ሳይሰርዙ ፋይሎቹ የያዙትን ቦታ አንድ ቀን በሌላ ነገር እንዲተካ ይፈቅዳሉ።

    ፋይልን ለዘለአለሙ ለመሰረዝ ምርጡ መንገድ ወዲያውኑ በሌላ ነገር መተካቱን ማረጋገጥ ነው። ይህም በፋይሉ ላይ ተጽፎ የነበረውን መልሶ ማውጣትን አዳጋች ያደርገዋል። ስርአተ ክወናዎት ለእርስዎ ይህንን ማድረግ የሚችል ሶፍትዌር ሊኖረው ይችላል። ይህ ሶፍትዌር በኮምፒውተርዎ ዲስክ ላይ ያለውን “ባዶ” ቦታ በሌሎች ትርጉም አልባ በሆኑ ውሂቦች ይተካል በዚህም የተነሳ የተሰረዘው ውሂብ ሚስጥራዊነት ይጠብቃል።

    ያስተውሉ ውሂብን ከሶሊድ ስቴት ድራይቭስ (ከSSDስ) ማለትም ከዩኤስቢ ፍላሽ ድራይቮች፣ እና ኤስዲ ካርዶች ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ በጣም ከባድ ነው! ከዚህ በታች የተዘረዘረው መመሪያ በተለምዶ ለዲስክ አንጻፊዎች ብቻ የሚሰራ ሲሆን ነገር ግን በዘመናዊ ላፕቶፖች ላይ በመደበኛነት እየመጡ ላሉት ለSSDዎች፣ ለUSB ቁልፎች / USB ታምብ ድራይቮች፣ ወይም ለSD ካርዶች/ የፍላሽ ሚሞሪ ካርዶች ላይ አይሰራም

    ይህም የሆነበት ምክኒያት እነዚህ አይነቶች ወይም አንጻፊዎች ዊር ሌቭሊንግ የሚባል ዘዴ በመጠቀማቸው ነው። (ደህንነቱ ለጠበቀ ስረዛ ይህ ለምን ችግርን እንደሚፈጥር ከዚህ ማንበብ ይችላሉ።)

    SSDን ወይም USB ፋላሽ ድራይቭን የሚጠቀሙ ከሆነ እታች ወደሚገኘው ክፍል በቀጥታ መሄድ ይችላሉ።

    በአሁኑ ጊዜ በሊኒክስ ላይ ብሊችቢትን እንዲጠቀሙ እናሳስባለን። ብሊችቢት ለዊንዶውስ እና ለሊኒክስ የተዘጋጀ ነጻ እና ክፍት ምንጨ ኮድ የሆነ ደህንነቱ የተጠበቀ የስረዛ መሳሪያ ሲሆን አብሮ ገነብ ከሆነው “ሽሬድ” በጣም የተወሳሰበ ነው።

    ብሊችቢት በፍጥነት እና በቀላሉ እያንዳንዱ ፋይል ላይ ያነጣጠረ ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛን ለማድረግ ወይም በየጊዜው የሚደረግ ደህንነቱ የተጠበቀ የስረዛ ፖሊሲን በተግባር ለማዋል ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል። በተጨማሪም ብጁ የፋይል መሰረዣ ትዛዞችን መጻፍ ይቻላል። ለተጨማሪ መረጃ እባክዎን ይህንን መረጃ ይመልከቱ።

    ብሊችቢትን መጫን

    የኡቡንቱ ሶፍትዌር ሴንተርን በመጠቀም መጫን

    የኡቡንቱ ሶፍትዌር ሴንተርን በመጠቀም ብሊችቢትን በኡቡንቱ ሊኒክስ ላይ ማግኘት ይችላሉ። ከላይኛው ግራ ምናሌ አፕሊኬሽን አዝራርን ጠቅ ያድርጉ እና የመፈለጊያ መስኩን ይጠቀሙ።

    በመፈለጊያ መስኩ ላይ “ሶፍትዌር” ብለው ይጻፉ እና የኡቡንቱ ሶፍትዌር አዶን ጠቅ ያድርጉ።

    የኡቡንቱ ሶፍትዌር ሴንተር ከሚያመጣልዎት የሶፍትዌሮች ዝርዝር ውስጥ ብሊችቢትን መፈለግ ይችላሉ ነገር ግን መፈለጉ ፈጣን ስለሆነ የመፈለጊያ መስኩን ይጠቀሙ።

    በመፈለጊያ መስኩ ላይ “ብሊችቢት” ብለው ያስገቡ እና አስገቢ (ኢንተርን) ቁልፉን ይጫኑ እና ብሊችቢት የፍለጋዎ ውጤት ሆኖ ይገለጻል።

    ብሊችቢት ላይ ጠቅ ያድርጉ እና ኢንስቶል አዝራርን ጠቅ ያድርጉ።

    ለፈቃድዎ ኡቡንቱ ሶፍትዌር ሴንተር የማለፊያ ቃልዎትን ይጠይቃል። የማለፊያ ቃልዎትን ያስገቡ እና አውተንቲኬት የሚለው አዝራርን ጠቅ ያድርጉ።

    ኡቡንቱ ሶፍትዌር ሴንተር ብሊችቢትን መጫን ይጀምር እና ትንሽ የሂደት አሞሌ ያሳይዎታል። የአጫጫን ሂደቱ ሲያበቃ ሪሙቭ የሚል አዝራር ያያሉ።

    ከተርሚናል መጫን

    ብሊችቢትን ኡቡንቱ ሊኒክስ ላይ ተርሚናልን በመጠቀም ማግኘት ይችላሉ። ከላይኛው ግራ ምናሌ አፕሊኬሽን አዝራርን ጠቅ ያድርጉ እና የመፈለጊያ መስኩን ይጠቀሙ። 

    “sudo apt-get install bleachbit” ይጻፉ እና ኢንተርን (የማስገቢያ ቁልፍን) ይጫኑ።

    ብሊችቢትን መጫን እንደሚፈልጉ ለማረጋገጥ የማለፊያ ቃልዎን እንዲያስገቡ ይጠየቃሉ። የማለፊያ ቃልዎትን ያስገቡ እና ኢንተርን (የማስገቢያ ቁልፍን) ይጫኑ።

    አሁን የብሊችቢት የአጫጫን ሂደትን ያያሉ እና ተጭኖ ሲያበቃ ወደ ጀመሩበት የማዘዣያ መስመር ሊመልሶት ይገባል።

    ብሊችቢትን የጎን አሞሌ ላይ መጨመር

    ከላይኛው ግራ ምናሌ አፕሊኬሽን የሚለውን አዝራርን ጠቅ ያድርጉ እና የመፈለጊያ መስኩን ይጠቀሙ።

    በመፈለጊያ መስኩ ላይ “ብሊች” ብለው ይጻፉ እና ብሊችቢት እና ብሊችቢት (አስ ሩት) የሚሉ ሁለት ምርጫዎች ይመጣሉ። ብሊችቢት (አስ ሩት) የሚለውን ምርጫ መጠቀም ያለብዎት የሚያደርጉትን የሚያውቁ እንደሆነ ብቻ ሲሆን ስርአተ ክወናው የሚጠቀማቸውን ሰነዶች ለመሰረዝ ከተጠቀሙት ሊጠገን የማይችል ጉዳት ሊያስከትል ይችላል።

    ብሊችቢት ላይ ቀኝ ጠቅ ያድርጉ እና “አድ ቱ ፌቨራይት”ን ይምረጡ።

    ብሊችቢትን መጠቀም

    ከላይኛው ግራ ምናሌ አፕሊኬሽን አዝራርን ጠቅ ያድርጉ እና ከፌቨራይትስ ብሊችቢት ላይ ጠቅ ያድርጉ።

    ዋናው የብሊችቢት መስኮት ይከፈታል።

    በመጀመሪያ ብሊችቢት ስላሉት አማራጮች ምልከታን ይሰጠናል። “ኦቨርራይት ፋይልስ ቱ ሃይድ ኮንቴንት” የሚለውን አማራጭ እንዲያመለክቱ እናሳስባለን።

    ክሎዝ የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    ብሊችቢት የተለያዩ በተለምዶ የተጫኑ ፕሮግራሞችን ይመረምር እና ለእያንዳንዱ ፕሮግራም የተለየ ምርጫን ያሳያል። ብሊችቢት የሚመጣው ከአራት ነባሪ መዋቅሮች ጋር ነው።

    ቅድመ ቅምጥን መጠቀም

    አንዳንድ ሶፍትዌሮች መቼ እና እንዴት ጥቅም ላይ እንደዋሉ የሚያሳይ መረጃን ጥለው ያልፋሉ። ይህንን ሰፋ ያለ ጉዳይ በትንሹም ቢሆን ሊያብራሩልን የሚችሉ በጣም አስፈላጊ የሆኑ ሁለት ምሳሌዎች የቅርብ ሰነዶች (ሪሰንት ዶክመንትስ) እና የድር ዳሰሳ ታሪክ ናቸው። በቅርቡ የታረቱ ሰነዶችን የሚከታተል ሶፍትዌር ምንም እንኳን ሰነዶቹ የተሰረዙ ቢሆንም እየሰሩበት የነበረውን የሰነዶች ስምን የያዘ መረጃን ጥለው ያልፋሉ። የድር መዳሰሻዎች አብዛኛውን ጊዜ የትኞቹን ድረ ገጾች በቅርቡ እንደጎበኙ የሚያሳይ ዝርዝር መረጃን፣ እና በሚቀጥለው ጊዜ ሲጎበኟቸው በፍጥነት እንዲጫኑ ከእነዚህ ድረ ገጾች ላይ የገጾቹን እና ምስሎች ቅጂን ይዘው ይቆያሉ።

    ብሊችቢትን በጻፉ ሰዎች ምርምር መስረት ብሊችቢት በኮምፒውተርዎ ላይ የቀድሞ እንቅስቃሴዎን የመግለጽ አዝማሚያ ካላቸው የስፍራ መዝገቦች መካከል አንዳንዶቹን የሚያስወግድ “ቅድመ ቅምጥ”ን ይሰጣል። እንዴት እንደሚሰሩ ሃሳቡ እንዲኖራችሁ እነዚህን ሁለቱን ቅድመ ቅምጦች በመጠቀም እንገልጻለን።

    ከሲስተም ቀጥሎ ያለውን ሳጥን ያመልክቱ። ይህ በሲስተም ፈርጅ ውስጥ ያሉ ሁሉንም የማመልከቻ ሳጥኖች እንደሚያመልክት ያስተውሉ። የሲስተም ሳጥን ላይ ሳያመለክቱ የሚከተሉትን ሳጥኖች ያመልክቱ፦ሪሰንት ዶኪመንት ሊስት እና ትራሽ። ክሊን የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    አሁን ብሊችቢት ማረጋገጫን ይጠይቅዎታል። ዴሊት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    አሁን ብሊችቢት አንዳንድ ሰነዶችን ያጸዳ እና ሂደቱን ያሳይዎታል።

    ማህደርን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    ፋይል ምናሌን ጠቅ ያድርጉ እና ሽሬድ ፎልደርስን ይምረጡ።

    ትንሽ መስኮት ይከፈታል። መተልተል የሚፈልጉትን ማህደር ይምረጡ።

    ብሊችቢት የመረጧቸውን ፋይሎች በቋሚነት መሰረዝ እንደሚፈልጉ እና እንደማይፈልጉ ለማረጋገጥ ይጠይቅዎታል። ዴሊት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    አሁን ብሊችቢት የሰረዟቸውን ሰነዶች ያሳይዎታል። ብሊችቢት በማህደሩ ውስጥ ያሉ እያንዳንዱን ሰነድ በመቀጠልም ማህደሩን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ እንደሚሰርዝ ይወቁ።

    ሰነድን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ መሰረዝ

    ፋይል ምናሌን ጠቅ ያድርጉ እና ሽሬድ ፋይልስን ይምረጡ።

    ሰነድ የመምረጫው መስኮት ይከፈታል። መተልተል የሚፈልጓቸውን ሰነዶች ይምረጡ።

    ብሊችቢት የመረጧቸውን ፋይሎች በቋሚነት መሰረዝ እንደሚፈልጉ እና እንደማይፈልጉ ለማረጋገጥ ይጠይቅዎታል። ዴሊት የሚለውን አዝራር ጠቅ ያድርጉ።

    ደህንነቱ የተጠበቀ መሰረዣ መሳሪያዎች ውስንነቶች ማስጠንቀቂያ

    መጀመሪያ ከላይ የተሰጠው ምክር የሚሰርዘው በሚጠቀሙት ኮምፒውተር ዲስክ ላይ ያሉ ፋይሎችን ብቻ መሆኑን ያስታውሱ። ማንኛውም ከላይ የተጠቀሱት መሳሪያዎች በኮምፒውተርዎት ሌላ ቦታ፣ ሌላ ዲስክ ወይም USB ድራይቭ፣ “ታይም ማሽን”፣ የኢሜል አገልጋይ፣ ወይም የክላውድ አገልግሎት ላይ በመጠባበቂያነት የተቀመጡ ፋይሎችን አይሰርዙም። ፋይልን ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ለመሰረዝ የፋይሉ እያንዳንዱ ቅጂን በተጠራቀመበት ወይም በተላከበት ሁሉም ቦታ መሰረዝ አለብዎት። በተጨማሪም ፋይል አንዴ በክላውድ ላይ ከተጠራቀመ (ለምሳሌ በድሮፕቦክስ ወይም ሌላ ፋይል የማጋሪያ አገልግሎት አማካኝነት) አብዛኛውን ጊዜ ፋይሉ ለዘላለሙ ስለመሰረዙ ዋስትና የሚያገኙበት መንገድ የለም።

    ያለመታደል ሆኖ ደህንነቱ የተጠበቀ መሰረዣ መሳሪያዎች ተጨማሪ ሌላ ውስንነቶች አላቸው። ከላይ የተሰጠውን ምክር የተከተሉ እና ሁሉንም የፋይል ቅጂ የሰረዙ ቢሆኑ እንኳን የተሰረዘው ፋይል አንዳንድ ምልክት በኮምፒውተርዎት ላይ የመታየት እድል ሊኖረው ይችላል። ይህ የሆነበት ምክኒያት ፋይሎቹ በተገቢው መንገድ ስላልተሰረዙ ሳይሆን አንዳንድ የስርአተ ክወናው ክፍል ወይም ሌላ ፕሮግራም ሆን ብሎ የፋይሉን መረጃ ሲለሚያስቀምጡ ነው።

    ይህ ሊከሰት የሚችልበት ብዙ መንገዶች አሉ ነገር ግን ሁለት ምሳሌዎች የመከሰት እድሉን ለማሳየት በቂ ናቸው። በዊንዶውስ ወይም ማክ OS በ“ሪሰንት ዶክመንትስ” ምናሌ ውስጥ የማይክሮሶፍት ኦፊስ ምንም እንኳን ፋይሉ የተሰረዘ (ኦፊስ አንዳንዴ የፋይሉን ይዘት የያዘ ጊዜያዊ ፋይሎችን ሊያስቀምጥ ይችላል) ቢሆንም የፋይል ስሙን ማጣቀሻ ይዞ ሊቆይ ይችላል። በሊኒክስ ወይም ሌላ *nix ስርአት ኦፕን ኦፊስ እንደ ማይክሮሶፍት ኦፊስ ብዙ መዝገባዎችን ሊይዝ ይችላል። እንዲሁም የተጠቃሚዎች ሼል ሂስትሪ ፋይል ምንም እንኳን ፋይሉ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ቢሰረዝም የፋይል ስሙን የሚጨምር ትእዛዞችን ሊይዝ ይችላል። በተግባር እንደዚህ ሊያደርጉ የሚችሉ ብዙ ፕሮግራሞች ሊኖሩ ይችላሉ።

    ለዚህ ችግር እንዴት መመለስ እንዳለብን ማወቅ ከባድ ነው። ፋይል ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ቢሰረዝም እንኳን ምናልባት በኮምፒውተርዎት ላይ ስሙ ለተወሰነ ጊዜ ሊኖር እንደሚችል መገመቱ የማይጎዳ ነው። ሙሉ ዲስኩን መተካት ስሙ 100 ፐርሰንት እንደጠፍ ማረጋገጥ የሚችሉበት ብቸኛው መንገድ ነው። አንዳንዶቻችሁ ምናልባት “በዲስኩ ላይ የውሂቡ ቅጂዎች የሆነ ቦታ ሊኖር ይችል እንደሆነ ጥሬ ውሂቡን ልፈልግ እንዴ?” ብላችሁ ልታስቡ ትችሉ ይሆናል። መልሱ አዎ እና አይደለም ነው። ዲስኩን መፈለግ (ለምሳሌ በሊኑክስ እንደዚህ grep -ab /dev/ አይነት ትእዛዝን በመጠቀም) ውሂቡ በልሙጥ ጽሁፍ የሚገኝ ከሆነ መገኘቱን ይነግራችኋል ነገር ግን አንዳንድ ፕሮግራም አምቆ መያዙን ወይም በኮድ የተጻፈ ማጣቀሻ እንዳደረገው አይነግሮትም። በተጨማሪም መፈለጊያው እራሱ መረጃ አለመተውንም መጠንቀቅ አለብዎት! የፋይሉ ይዘት የመገኘት እድሉ በጣም አነስተኛ ቢሆንም ነገር ግን ሊከሰት የማይችል ነገር አይደለም። ዲስኩን ሙሉ በሙሉ መተካት እና አዲስ ስርአተ ክወና መጫን 100 ፐርሰንት የፋይሉ ማንኛውም መረጃ መጥፋቱን እርግጠኛ የሚሆኑበት ብቸኛው መንገድ ነው።

    አሮጌ ሀርድዌር በሚያስወግዱበት ጊዜ ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ

    አንድን ሀርድዌር መጣል ወይም መሸጥ ቢፈልጉ ማንም ሰው ከእርሱ ላይ ውሂብዎን መልሶ ማውጣት እንደማይችል ማረጋገጥ ይኖርብዎታል። በተደጋጋሚ በተደረጉ ጥናቶች አብዛኛውን ጊዜ የኮምፒውተር ባለቤቶች ይህንን ማድረግ እንደማይችሉ ታውቋል። ስለዚህ ግልጋሎት ላይ የዋለ ኮምፒውተር ከመሸጡ ወይም ለሌላ ሰው ከመስጠቱ በፊት መጀመሪያ የማጠራቀሚያ ማህደረ መረጃው ፍሬ ፈርስኪ በሆኑ ነገሮች መተካቱ መረጋገጥ አለበት። ወዲያውኑ የሚያስወግዱት ባይሆንም እንኳን የእድሜ ዘመኑ ወደማብቃቱ የደረሰ እና ወደፊት ጥቅም የማይሰጥ ኮምፒውተር ካለዎት ማሽኑን ከማስወገድዎት በፊት ሀርድ ድራይቩን መጥረግ ለደህንነትዎ መልካም ነው። ዳሪክስ ቡት እና ኑኬ ለዚህ አላማ የተሰራ መሳሪያ ሲሆን እንዴት እንደሚጠቀሙት የሚያሳይ የተለያዩ ቱቶሪያሎች በድር ላይ (ይህንን ጨምሮ) ይገኛል።

    አንዳንድ ሙሉ ዲስክ ማመስጠሪያ ሶፍትዌሮች ዋና የማለፊያ ቁልፉን የማጥፋት አቅም አላቸው በመሆኑም የተመሰጠረውን የሃርድ ድራይቭ ይዘት በቋሚነት የማይገባ ይሆናል። ቁልፍ በጣም ትንሽ መጠን ያለው ውሂብ ስለሆነ እና ወዲያውኑ ማጥፋት ስለሚቻል ለትላልቅ አንጻፊዎች በጣም ጊዜ የሚፈጁ እንደ ዳሪክስ ቡት እና ኑኬ ያሉ ሶፍትዌር በመጠቀም ፋይሉን ከመተካት ይልቅ ይህ በጣም ፈጣን የሆነ አማራጭ ነው። ነገር ግን ይህ አማራጭ ሊሳካ የሚችለው ሀርድ ድራይቩ ሁልጊዜ የተመሰጠረ ከሆነ ብቻ ነው። ከአሁን በፊት ሙሉ የዲስክ ምስጠራን የሚጠቀሙ ካልሆነ ከማስወገድዎ በፊት አንጻፊውን ሙሉ በሙሉ መተካት አለብዎት።

    CD-ROMS ማስወገድ

    CD-ROMS ሲያስወግዱ ማድረግ ያለብዎት ወረቀትን ሲያስወግዱ የሚያደርጉትን ተመሳሳይ ነገርን ነው። እርሱም ተመልሶ እንዳይገጣጠም አድርጎ መተልተል ነው። ውድ ያልሆኑ CD-ROMSን የሚያደቁ ተልታዮች አሉ። ምንም አንገብጋቢ እና ስሱ የሆነ ነገር እንደሌላው ፍጹም እርግጠኛ ካልሆኑ በስተቀር መቼም ቢሆን CD-ROMSን አውጥቶ የቆሻሻ ማጠራቀሚያ ውስጥ መወርወር የለብዎትም።

    ከሶሊድ ስቴት ዲስኮች (SSDs)፣ ከUSB ፍላሽ ድራይቮች፣ እና ከSD ካርዶች ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ

    ያለመታደል ሆኖ SSDs፣ USB ፍላሽ ድራይቮች፣ እና SD ካርዶች በሚሰሩበት መንገድ ምክኒያት የተነሳ ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ እያንዳንዱ ፋይልንም ሆነ ባዶ ቦታን መሰረዝ ከባድ ሲሆን የማይቻልም ሆኖ ሊገኝ ይችላል። በዚህም ምክኒያት ጥበቃን በተመለከተ ያሎት ጥሩ አማራጭ ምስጠራን መጠቀም ነው። በዚህ መንገድ ምንም እንኳን ፋይሉ በዲስኩ ላይ ቢገኝም ለሚያገኘው ማንኛውም ሰው ፍሬ ፈርስኪ መስሎ ይታያል እናም እንዲፈቱት የሚያስገድድዎት ማንም የለም። በዚህ ጊዜ ከSSD ላይ ውሂብዎን በእርገጠኝነት ማስወገድ የሚያስችል አጠቃላይ የሆነ ጥሩ ቅደም ተከተል መስጠት አንችልም። ለምን እንደሆነ ማወቅ ከፈለጉ ውሂብን መሰረዝ በጣም ከባድ ነው የሚለውን ያንብቡ።

    ከላይ እንደጠቀስነው SSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭ ዊር ሌቭሊንግ የሚባል ዘዴን ይጠቀማሉ። ዌር ሌቭሊንግ የተሰኘው የሚሰራው እንደዚህ ነው:: በእያንዳንዱ ዲስክ የሚገኘው ቦታ ልክ በመጽሃፍ ላይ እንዳሉ ገጾች በአንቀጽ ወይም በብሎክ የተከፋፈለ ነው። ፋይል በዲስኩ ላይ በሚጻፍበት ወቅት በተወሰነ ብሎክ ወይም የብሎኮች ስብስብ (ገጾች) ይመደባል። ፋይሉን ለመተካት ከፈለጉ እርስዎ ማድረግ የሚጠበቅብዎት እነዚህን ብሎኮች እንዲተካ ለዲስኩ መንገር ነው። ነገር ግን በSSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭች አንድ ብሎክን ማጥፋት እና እንደገና መጻፍ ከጥቅም ውጪ ሊያደርገው ይችላል። ብሎኩ መስራት ከማቆሙ በፊት (በተመሳሳይ ሁኔታ በእርሳስ ወረቀት ለይ መጻፍን እና ማጥፋትን ከቀጠሉ ውሎ አድሮ ወረቀቱ ሲቀደድ ከጥቅም ውጪ ሊሆን ይችላል) እያንዳንዱ ብሎክን ማጥፍት እና እንደገና መጻፍ የሚቻለው ለተወሰነ ጊዜያት ብቻ ነው። ይህንን ለመከላከል SSDs እና USB ፍላሽ ድራይቭ እያንዳንዱ ብሎክ የሚጠፋበት እና እንደገና የሚጻፍበትን ጊዜ አንድ አይነት መሆኑን ለማረገገጥ ይሞክራሉ ስለዚህ ድራይቩ መቆየት እስከሚችለው ይቆይ ። እንደ ጎንዮሽ ጉዳት አንዳንዴ ፋይል በመጀመሪያ የተጠራቀመበትን ብሎክ በማጥፋት እና በመጻፍ ፈንታ ድራይቩ ያንን ብሎኩን ትቶ ዋጋ ቢስ ብሎ ምልክት ያደርግበት እና የተሻሻለውን ፋይል ሌላ ብሎክ ላይ ይጽፈዋል። ይህ ልክ የመጸሃፍ ገጽን ሳይለውጥ ትቶ፣ የተሻሻለውን ፋይል በተለየ ገጽ ላይ መጻፍ፣ እና አዲሱን ገጽ ለማሳየት የመጽሃፉን ማውጫ እንደ ማሻሻል አይነት ነው። ይህ ሁሉ የሚከሰተው በዲስኩ የኤሌክትሮኒክስ በጣም ትንሹ ደረጃ ስለሆነ ስርአተ ክወናው ይህ መከሰቱን እንኳን ሊያውቅ አይችልም። ይህ ማለት ስርአተ ክወናው ምንም እንኳን ፋይሉን ለመተካት ቢሞክርም ድራይቩ ፋይሉን ስለመተካቱ ምንም አይነት ማረጋገጫ የለም። ደህንነቱ የተጠበቀ ስረዛ በSSDs ላይ በጣም ከባድ የሚሆነው በዚህ ምክኒያት ነው።

    Last reviewed: 
    3-6-2015
  • የዳታ ወይም የውሂብ ደህንነት ጥበቃ

    በኮምፒውተርዎ ወይም በስልክዎ የያዙት የመረጃ ብዛት እና የአጥቂዎች ውሂብን በቀላሉ የመውሰድ አቅም ውሂብን ወይም መረጃን ደህንነቱ በተጠበቀ ቦታ ማስቀመጥን ውስብስብ እና ፈታኝ ከሚያደርጉት ምክንያቶች ዋነኞቹ ናቸው። ብዙዎቻችን የስልክ አድራሻዎችን፣ ግንኙነቶቻችን፣ እንዲሁም በርካታ ሰነዶችን እና የተለያዩ መረጃዎችን በላፕቶፖቻችን ወይም በተንቀሳቃሽ ስልኮቻችን ይዘን እንቀሳቀሳለን። እንግዲህ እነኚህን ውድና በከፍተኛ ሚስጥር ሊጠበቁ የሚገባቸው የፋይናንስ መረጃዎቻችን ፣ ፎቶዎቻችን፣ ቪዲዮዎቻችን እና ሌሎች ወሳኝ ሰነዶቻችን ሊሰረቁ ወይም በደቂቃ ውስጥ ሊጠፉ ይችላሉ።

    በኢትዮጵያ የቴሌ ኮሚኒኬሽን አገልግሎት የሚሰጠው አንድ ኩባንያ ከመኾኑ የተነሳ መረጃዎ በመንግሥት ወይም በመንግስት ሥር ተቀጥረው በሚሰሩ ግለሰብዎች እጅ ውስጥ በቀላሉ ሊወድቅ ይችላል። ከዚህም በላይ በፍተሻ ቦታዎች፣ በመንገድ ላይ ሳሉ በቀማኛ በመቀማት እንዲሁም ቤትዎን ሰብሮ በመግባት ውሂቦ ከእርስዎ ሊወሰድ ይችላል።

    የማመስጠሪያ ሶፍትዌሮችን በመጠቀም የመስመር ላይ ግንኙነትዎን ሚስጥራዊ ማድረግ እንደሚቻል ሁሉ ኮምፒውተርዎን እና ስልክዎን በመስረቅ መዝባሪዎች የሚያገኙትን ውሂብ ይዘቱን በቀላሉ ማየት እንዳይችሉ ማድረግ ይቻላል። ኮምፒውተሮችን እና የተንቀሳቃሽ ስልኮችን በማለፊያ ቃል፣ የዲጂታ ፊርማዎችን ወይም የግል ኮዶችን በመጠቀም መዝጋት ይቻላል። ነገር ግን እነኚህ ቁልፎች ኮምፒውርዎ ወይም ስልክዎ ቢሰረቅ በውስጡ ያለው ውሂብን ከጥቃት ለመከላከል አይረዱም። ምክንያቱም ቁልፎቹን ማለፍ እና በመሳሪያው ውስጥ በቀላሉ ሊነበብ በሚችል ኹኔታ የተቀመጠውን ውሂብ ማግኘት ከባድ ስላልኾነ ነው። በእዚህ ጊዜ አጥቂዎ የማለፊያ ቃልዎን ማወቅ ሳይጠበቅበት ውሂቡ የተቀመጠበትን የውሂብ ማከማቻ መክፈት እና ውሂቡን መቅዳት ነው።

    የማመስጠሪያ ሶፍትዌርን ከተጠቀሙ ግን አጥቂዎ ኮምፒውተርዎን ወይም ስልክዎን ብቻ ሳይኾን ሚስጥራዊ የኾነውን ውሂብዎን ለምፍታት የሚያስችለውን የማለፊያ ቃልዎን ጭምር ማግኘት ይኖርበታል። በመኾኑም ውሂብዎን በቀላሉ የሚያገኝበት አጭር መንገድ የለም።

    ስለዚህ ዋናው እና ቀላሉ ነገር ዳታዎን ልክ እንደ መስመር ላይ ግንኙነትዎ ማመስጠር ነው። ጥቂት ማኅደሮችን ብቻ ሳይኾን እንዳለ ሰነዶቻችንን በምስጢር ኮድ መዝጋታችንን ማረጋገጥ አለብን። አብዛኞቹ የተንቀሳቃሽ ስልኮች (ስማርት ፎኖች) እና ኮምፒውተሮች ዲስኮቻችንን መሉ በሙሉ መዝጋት የሚያስችል አማራጭ አላቸው። አንድሮይድ በሚባለው የስማርት ፎን ስርዓተ ክወና ውስጥ “ሴኪሩቲ” በሚለው መዋቅር ውስጥ፣ እንደ አይፎን እና አይፓድ ባሉት የአፕል መሳሪያዎች ውስጥ ደግሞ “ዳታ ፕሮቴክሽን” በሚባለው መዋቅር ውስጥ በመግባት እና የማለፊያ ኮድ በማስገባት እንዲሰራ ማድረግ ይቻላል። በዊንዶውስ ፕሮ ለሚሰሩ ኮምፒውተሮች “ቢት ሎከር” በመባል ይታወቃል።  ንብረትዎ የዊንዶውስ መደበኛ ስሪት ከኾነ ደግሞ ዲስክክሪፕተር የተሰኘውን ነጻ ፕሮግራም መጠቀም ይችላሉ ("የዊንዶውስ መሳሪያዎን ማመስጠር" የሚለውን መመሪያችንን ይመልከቱ)። በማክ ኮምፒውተሮች ላይ ደግሞ “ፋይልቮልት” ይባላል። ሊኒክስ በሚባለው የአገልግሎት ስርጭት ውስጥ ደግሞ በመጀመሪያ አገልግሎቱን መጠቀም ሲጀምሩ የሚሰጣችሁ ምርጫ ላይ በመግባት ዲስካችሁን ሙሉ በሙሉ ማመስጠር ትችላላችሁ።

    BitLocker የአምላክ ኮድ ውጫዊ ገምጋሚዎች ነው በትክክል ምን ያህል አስተማማኝ ታውቁ ዘንድ ለእናንተ ከባድ ነው, ይህም ማለት የባለቤትነት ተዘግቶ እና ነው. BitLocker በመጠቀም በ Microsoft የተደበቀ ተጋላጭነት ያለ አስተማማኝ ማከማቻ ስርዓት ይሰጣል ተስፋ አደርጋለሁ ይጠይቃል. አስቀድመው በ Windows እየተጠቀሙ ከሆነ በሌላ በኩል ደግሞ, ከዚህ ቀደም ተመሳሳይ መጠን ወደ Microsoft በመተማመን ነው. እናንተ ታውቃላችሁ ወይም Windows ወይም BitLocker በሁለቱም ላይ በር ጥቅም ማግኘት የምትችለው ማን ጥቃት ዓይነት ከ ክትትል የምትጨነቁ ከሆነ, እንደ ለጂኤንዩ / ሊኑክስ ወይም ቢኤስዲ, በተለይ ስሪት እንደ አንድ አማራጭ የክፍት ምንጭ ስርዓተ ክወና ከግምት የሚፈልጉ ዘንድ የደህንነት ጥቃት, እንደ ጊንጥም ወይም Qubes ክወና ላይ ደንዝዞ ነበር.

    አፕል አብሮ ውስጥ ሙሉ ዲስክ ምስጠራ ባህሪ macOS ላይ ተብሎ FileVault ይሰጣል. ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ እርስዎ ሥርዓት ለማዋቀር ጊዜ ሊኑክስ ላይ, ሙሉ-የዲስክ ምስጠራ አብዛኛውን ጊዜ አቀረበ ነው. በዚህ መመሪያ ዘምኗል በነበረበት ወቅት, እኛ እንመክራለን የሚችሉ BitLocker አያካትቱም ይህ የ Windows ስሪቶች ሙሉ ዲስክ ኢንክሪፕሽን መሣሪያ የለዎትም.

    መሣሪያዎ ምንም ይበለው ምን የዳታዎ ምስጢራዊነት የሚለካው በማለፊያ ቃልዎ ጥንካሬ ልክ ነው። መሣሪያዎ በአጥቂዎ ቁጥጥር ስር ቢገባ አጥቂዎ የተለያዩ ዘዴዎችን በመጠቀም የማለፊያ ቃልዎን ሊያገኝ ይችላል። ፎርኒሲክ የሚባለው ሶፍትዌር በአንድ ሰከንድ ውስጥ ከሚሊዮን የሚልቁ የይለፍ ቃሎችን መሞከር ይችላል። ይህ ማለት በአራት አሃዞች የግል ኮድ የተዘጋ ዳታ ሚስጥራነቱ ረዘም ላለ ጊዜ አይጠበቅም። እንዲሁም በረዥም የማለፊያ ቃል የተዘጋ ዳታ አጥቂዎን ትንሽ ቢያዘገየው ነው እንጂ መከፈቱ አይቀርም። በዚህ ኹኔታ የማለፊያ ቃልዎ በጣም ጠንካራ ነው ሚባለው ከአስራ አምስት በላይ የኾኑ ምልክቶች የያዘ እንደኾነ ነው።

    አብዛኞቻችን ለስልክ እና ለተንቀሳቃሽ መሳሪያዎቻችን እንደዚህ በጣም ዘለግ ያሉ የማለፊያ ቃሎችን ማስገባት እና ማስታወስ ይስቸግረናል። በመኾኑም ምንም እንኳ ሚስጥራዊነትን መጠቀም በአጋጣሚ ከሚከሰት የውሂብ ሊከላከልልን ቢችልም እጅግ በጣም ከባድ የኾኑ ሚስጥሮችን አጥቂዎቻችን ሊያገኙት በማይችሉበት ሥፍራ ወይም ደህንነቱ በደንብ በተረጋገጠ ማሽን ውስጥ በማስቀመጥ እራሳችንን መከላከል ይኖርብናል።

    ደህንነቱ የተረጋገጠ ማሽን መፍጠር

    ደህንነቱ የተረጋገጠ የሥራ ኮምፒውተር ወይም ስልክ መፍጠር ከባድ ሊኾን ይችላል። ይህ ማለት የማለፊያ ቃል ወይም ሃረግዎትን ቶሎ ቶሎ የመቀየር ባህልን ማዳበር ከዚህም ባሻገር በዋና ኮምፒውተርዎ ወይም መሣሪያዎ የሚገኙ ሶፍትዌሮችን በየጊዜው መቀየር ይኖርብዎታል። ይህንን ማድረግ ካልቻሉ ሚስጥራዊ የኾኑ መረጃዎችን ሳያውቁ ለአጥቂዎ አሳልፈው እንዳልሰጡና ለአደጋ የሚዳርግዎ ምንም ዓይነት ተግባር እንዳልፈጸሙ በተደጋጋሚ መመርመር ይጠበቅብዎታል። አልፎ አልፎም ችግሩ ምን እንደኾነ ቢያውቁም እንኳ መከላከል የማይችሉበት ጊዜ ሊያጋጥም ይችላል። አንዳንድ ሰዎች የተጋረጠብዎትን አደጋ ቢግልጹላቸውም ደህንነቱ ያልተጠበቀ የዲጂታል ልምምድ ተግባርን እንዲቀጥሉ ይፈልጉ ይኾናል። ለምሳሌ ምንም እንኳን አጥቂዎ የሥራ ባልደረባዎን መስሎ እርስዎን ኾን ብሎ ለማጥቃት የተዘጋጀ ሸረኛ ሶፍትዌርን በኢሜል እንደ አባሪ አድርጎ ሊልክልዎት እንደሚችሉ ቢያውቁም የሥራ ባልደረባዎ ግን ይህንን ኢሜል እንዲከፍቱ ግፊት ያደርግብዎ ይኾናል። ወይም ዋናው ኮምፒውተርዎ በሌሎች ሰዎች ቁጥጥር ስር እንደዋለ አስበው ስጋት ሊገባዎት ይችላል።

    ጠቃሚ የኾኑ የመስመር ላይ ግንኙነትዎን እና ዳታዎን ደህንነቱ በተጠበቀ ኮምፒውተር ብቻ ላይ ማስቀመጥን እንደ እቅድ ከግምት ውስጥ ሊያስገቡት ይገባል። ይህንንም ኮምፒውተር አልፎ አልፎ መጠቀም እና በሚጠቀሙበት ወቅት እያንዳንዱን ድርጊትዎን በጥንቃቄ ማድረግ ይኖርብዎታል። በኢሜልዎ የተላከ አባሪ መልዕክትን መክፈት ወይም ደህንነቱ ያልተረጋገጠ ሶፍትዌር መጠቀም ቢያስፈልግዎ ይህን ተግባር በሌላ ኮምፒውተር ያከናውኑ።

    ደህንነቱ የተረጋገጠ ማሽን እያዋቀሩ ከኾነ ደህንነቱ የተጠበቀ እንዲኾነ ምን ተጨማሪ እርምጃዎችን ሊወስዱ ይገባል?

    ማሽንዎትን ደህንነቱ በደንብ በተረጋገጠ ሥፍራ ለምሳሌ የተቆለፈ ካዝና ውስጥ ማስቀመጥ ይኖርብዎታል። ይህም ማሽንዎት ከተነካካ በቀላሉ ማወቅ እንዲችሉ እድል ይሰጥዎታል።

    ሌላው እንደ ቴልስ ያሉ ግላዊነትን እና ደህንነትን ያረጋገጡ ስርዓተ ክወናዎችን ወይም ሶፍትዌሮችን መጫን ይችላሉ። ሁልጊዜም በምንጠቀመው የሥራ ኮምፒውተራችን ላይ በነጻ የሚገኙ ስርዓተ ክወናዎችን መጠቀም ላንችል (ወይም ላንፈልግ) እንችል ይኾናል። ነገር ግን ሚስጥራዊ የኾነ ኢሚልን ወይም ፈጣን የጽሁፍ መልዕክትን መጻፍ፣ ማስቀመጥ ወይም ማረት ቢያስፈልገን ቴልስ ይህን በማከናወን ማሽናችንን ደህንነቱ ከፍተኛ ወደኾነ መዋቅር ይቀይረዋ።

    ደህንነቱ የተጠበቀ ኮምፒውተር እንደሚያስቡት ውድ የኾነ አማራጭ አይደለም። አንዳንድ ጊዜ የሚጠቀሙት እና በርካታ ያልኾኑ ሶፍትዌሮች ብቻ የተጫነበት ኮምፒውተር ፈጣን እና አዲስ መኾን የለበትም። ከዘመናዊ ላፕቶፕ ወይም ስልክ እጅግ በጣም ርካሽ በኾነ ዋጋ ደህና ደረጃ ላይ የሚገኙ አሮጌ ኮምፒውተሮችን መግዛት ይቻላሉ። እንደ ቴልስ ያሉ ደህንነታቸው የተጠበቀ ሶፍትዌሮች ከአዲስ ሞዴል ኮምፒውተር በተሻለ ኹኔታ በአሮጌ ኮምፒውተሮች ላይ የመሥራት አቅም አላቸው።

    ደህንነቱ የተረጋገጠ ማሽን የመጀመሪያ ቅጂ ሚስጥራዊ መረጃን ለማስቀመጥ አገልግሎት ሊውል ይችላል። በእዚህ መንገድ ደህንነቱ የተረጋገጠ ማሽን የእርስዎን የግል መረጃ ከጥቃት የሚከላከል ቢኾንም ከእዚህ ጋር ተያይዘው ሊከሰቱ የሚችሉ አንዳንድ ችግሮችን ማሰብ ግን ተገቢ ነው። የተለያዩ ውድ የኾኑ እና ሊተኩ የማይችሉ ውሂብዎን በእዚህ አንድ ኮምፒውተር ብቻ በማስቀመጥ ይህንን ማሽን የበለጠ ለአደጋ እንዲጋለጥ በማድረግ የከፋ አደጋ ሊያስከትል ይችላል። ስለዚህ ይህን ኮምፒውተር በደንብ መደበቅ፣ ስለ አስቀመጡበት ቦታ ከማንም ጋር አለመወያየት እና ኮምፒውተሩ ቢሰረቅ እንኳን በውስጡ ያለው ውሂብ እንዳይነበብ ጠንካራ በኾነ የማለፊያ ቃል ዲስኩን ማመስጠር ይኖርብዎታል።

    ሌላኛው ስጋት ደግሞ ይህ አንድ ማሽን ቢጠፋ ወይም ቢወገድ የእርሶዎን ብቸኛ የኾነ የዳታ ቅጂን አብሮ ይዞ መጥፋቱ ነው።

    ምንም ያህል ደህንነቱ የተረጋገጠ ቢኾንም እንኳ አጥቂዎ የእርስዎን ውሂብ ማጥፋት የሚያስገኝለት ጥቅም ካለ ውሂብዎን በአንድ ቦታ ብቻ ማስቀመጥ የለብዎትም። ተጨማሪ የውሂቦን ቅጂ ሚስጥራዊ በማድረግ የተለየ ቦታ ያስቀምጡ።

    ከበይነ መረብ ጋር ጭራሹኑ ባለማገናኘት ውድ የኾኑ እና ሊተኩ የማይችሉ ሚስጥራዊ መረጃዎችዎን ከበይነ መረብ ጥቃት ወይም ከመስመር ላይ ስለላ በከፍተኛ ደረጃ ጥበቃ ማድረግ ይችላሉ። ደህንነቱ የተጠበቀ ኮምፒውተርዎን ከአካባቢ አውታረ መረብ (በይነ መረብ) ወይም WiFi ጋር በጭራሽ አለመገናኘቱን እና የመረጃዎትን ቅጂ በዚህ ኮምፒውተር ላይ ሲያስቀምጡ የኮምፒውተሩን ፊዚካል ሚዲያ ማለትም DVD ወይም ፍላሽ ዲስክ በመጠቀም መኾኑን ማረጋገጥ አለብዎት። በአውታረ መረብ ደህንነት (በመረጃ ደህንነት) ቋንቋ ይህ በኮምፒውተርዎ እና በተቀረው ዓለም ያለው ክፍተት “የአየር ክፍተት” ወይም በእንግሊዝኛው “ኤር ጋፕ” በመባል ይታወቃል። ምንም እንኳን ብዙ ሰዎች እዚህ ደረጃ የሚደርስ የዳታ ደህንነት ጥበቃ ባያደርጉም፤ አንዳንዴ ብቻ የሚጠቀሙትን እና ማጣት የማይፈልጉትን ዳታ ለመጠበቅ አማራጭ ነው። ለምሳሌ በጣም አስፈላጊ መልዕክትዎትን ለማመስጠር የሚጠቀሙበት ቁልፍ፣ እርሶ በማይገኙበት ሰዓት ሌሎች ታማኝ ወዳጆችዎ እንዲያገኙት የማለፊያ ቁልፍ ዝርዝር ወይም ሌሎች ሰዎች በአደራ የሰጥዎትን የግል ዳታቸውን መጠባበቂያ ቅጂ ሊኾን ይችላል። በዚህ ጊዜ አንድን ኮምፒውተር ሙሉ በሙሉ ለእዚህ አገልግሎት ከማዋል ይልቅ ለዳታ ማስቀመጫነት የሚያገለግሉ የዳታ ቋቶችን መጠቀም ይችላሉ። የዳታ ደህንነትን ከመጠበቅ አንጻር በማለፊያ ቃል የታሸገ የፍላሽ ዲስክ ከበይነ መረብ ጋር ከማይገናኝ ኮምፒውተር ጋር ያለው ጠቀሜታ እኩል ነው።

    ይህ ደህንነቱ የተጠበቀን ማሽን ከበይነ መረብ ጋር የሚያገናኙ ከኾነ የተለምዶ የኢሜል መለያዎት ውስጥ አለመግባት ወይም አለመጠቀም አለብዎት። በዚህ ማሽን ላይ ግንኙነት ለማድረግ የሚጠቀሙበት የተለየ የድር ወይም የኢሜል መለያ ማውጣት እና የግንኙነትዎን የIP አድራሻ የሚያመሰጥረውን ቶር የተባለውን መተግበሪያ መጠቀም አለብዎት። ይህም አጥቂዎ ማንነትዎን በመጠቀም በሸረኛ ሶፍትዌር ሊያጠቃዎት ወይም የሚያደርጉትን ግንኙነት መሰለል ቢፈልግ የተለየው መለያዎ እና ቶር በእርስዎ ትክክለኛ ማንነት እና በዚህ ማሽን መሃል ያለውን ግንኙነት ይሰብረዋል።

    ደህንነቱ የተረጋገጠ ማሽን ግልባጭ ሃሳቡ ደህንነቱ ያልተረጋገጠ ማሽን ማለት ነው። ማሽኑ የተለያዩ ለአደጋ የሚያጋልጡ ቦታዎች ሲሄዱ ወይም አደጋ ሊያመጡ የሚችሉ ሥራዎችን መሥራት ሲፈልጉ ብቻ የሚጠቀሙት መሣሪያ ነው። ጋዜጠኞች እና የተለያዩ አራማጆች ለዘገባ እና የተለያዩ ስበሰባዎችን ወይም ቅስቀሳዎችን ለመሥራት በሚንቀሳቀሱበት ወቅት መሠረታዊ ሥራን ብቻ ሊሰራ የሚችል ማሽን ይዘው በመውጣት ራሳቸውን መከላከል ይችላሉ። ይህም ማሽን ምንም አይነት ሰነድን፣ አድራሻን ወይም የኢሜል መረጃን ያልያዘ ስለኾነ ቢወሰድ ወይም ቢበረበር የሚያመጣው ጉዳት እምብዛም ነው። ይህን ስትራቴጂ በተንቀሳቃሽ ስልኮች ላይ በተመሳሳይ ኹኔታ መጠቀም ይችላሉ። ስልክዎ ስማርት ፎን ከኾነ ለሥራ በሚንቀሳቀሱበት ወይም እንዳንድ ለአደጋ የሚያጋልጡ ግንኙነቶችን በሚያደረጉበት ወቅት ቢጠፋ እንኳ የማይጎዳዎ ወአጋው ኪስ የማይጎዳ ስልክ እንዲጠቀሙ ይመከራል።

    Last reviewed: 
    12-1-2016
  • በማኀበራዊ ሚዲያዎች ላይ ራስዎን መጠበቅ

    በኢንተርኔት ላይ ከምንጠቀማቸው እጅግ በጣም ዝነኛ ከሆኑ መካነ ድሮች መካከል የማኀበራዊ ሚዲያዎች ይገኙበታል። ፌስቡክ ከቢሊዮን በላይ፣ ኢንስታግራም እና ትዊተር እያንዳንዳቸው በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ተጠቃሚዎች አሏቸው። ማኀበራዊ ሚዲያዎች የተገነቡት የተለያዩ ሃሳቦችን፣ ፎቶግራፎችን እና የግል መረጃን ለማጋራት ነው። አሁን የመናገሪያ እና የመደራጃ መድረክ ሁነዋል፡፡ እነዚህ እንቅስቃሴዎች ሁሉ በግለኝነት እና በስም-አልባነት ላይ የተመረኮዙ ናቸው፡፡

    በመሆኑም ማህበራዊ ሚዲያን በሚጠቀሙበት ወቅት የሚከተሉትን ጥያቄዎች ከግምት ውስጥ ማስገባት ጠቃሚ ነው። እራሴን እየተከላከልኩኝ በእነዚህ የማህበራዊ መካነ ድሮች መልዕክት እንዴት መለዋወጥ እችላለሁ? መሠረታዊ ደኅንነቴ ምን ይመስላል? ማንነቴስ? እውቂያዎቼ እና ግንኙነቶቼስ? የትኛውን መረጃ በግል መያዝ ይጠበቅብኛል እና ከማንስ መደበቅ ይኖርብኛል?

    >ያሉበትን ሁኔታ መሰረት በማድረግ ከማኀበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮች፣ ከሌሎች የመካነ ድሩ ተጠቃሚዎች፣ ወይም ከሁለቱም እራስዎን መከላከል ይኖርብዎታል።

    የማኀበራዊ ሚዲያ መለያዎን ሲከፍቱ በህሊናዎ ማኖር ያለብዎ ጠቃሚ ምክሮች

    • እውነተኛ ስምዎን መጠቀም ይፈልጋሉን? አንዳንድ የማህበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮች ሰዎች እውነተኛ ስማቸውን እንዲጠቀሙ የሚያስገድድ “የእውነተኛ ስም አጠቃቀም ፖሊሲ” አላቸው። ነገር ግን ይህ ፖሊሲያቸው በጊዜ ሂደት እየላላ መጥቷል። በማህበራዊ ሚዲያ መካነ ድር በሚመዘገቡበት ወቅት እውነተኛ ስምዎን መጠቀም ካልፈለጉ አይጠቀሙ።
    • በሚመዘገቡበት ወቅት ከሚያስፈልገው በላይ መረጃ አይስጡ፡፡ ማንነትዎን መደበቅ የሚፈልጉ ከሆነ የተለየ የኢሜይል አድራሻ ይጠቀሙ። ስልክ ቁጥርዎን ይጠቀሙ። ስልክ ቁጥርዎን ከመስጠት ይከልከሉ፡፡ እነዚህ ሁለት መረጃዎች የእርስዎን ማንነት በተናጠል ለመለየት እና ከተለያዩ መለያዎች ጋር ሊገናኙ ይችላሉ፡፡
    • የመገለጫ ፎቶ ወይም ምስል በመምረጥ ረገድ ጥንቃቄ ይውሰዱ፡፡ ፎቶው ከተነሳበት ቦታ፣ ቀን እና ሰዓት ከሚያሳየው መረጃ በተጨማሪ ምስሉ ራሱ አንዳንድ መረጃዎችን ሊያቀርብ ይችላል፡፡ አንድ ፎቶ ከመምረጥዎ በፊት የሚከተለውን ይጠይቁ፣በቤትዎ ወይም በስራ ቦታዎ አከባቢ የተነሳ ነው? በፎቶው ላይ አድራሻዎች ወይም የጎዳና ምልክቶች ይታያሉ?
    • ያስተውሉ በሚመዘገቡበት ወቅት የአይ ፒ አድራሻዎ ተጨምሮ ሊመዘገብ እንደሚችል ይወቁ፡፡
    • ጠንካራ የይለፍ ቃል ይምረጡ፤ ከተቻለም ባለሁለት-ደረጃ ማረጋገጫመጠቀም ይጀምሩ፡፡
    • ያስተውሉ! የይለፍ ቃልዎን መልሰው ለማግኘት የሚጠቀሟቸው እንደ “የት ከተማ ነው የተወለዱት?” ወይም “የመጀመሪያ የቤት እንስሳዎ ስም ማን ይባላል?” የመሳሰሉ የይለፍ ቃል የምስጢር ጥያቄዎች ሲጠቀሙ ጥንቃቄ ያድርጉ፡፡   ምክንያቱም መልሱ ማኀበራዊ ሚዲያን በመፈተሸ ማግኘት እንደሚቻል ይወቁ። አንዳንድ ጊዜ የይለፍ ቃል የምስጢር መልሳችሁ የውሸት እንዲሆን ማድረግ ይኖርብዎታል፡፡ የይለፍ ቃል መልሶ ማግኛ ጥያቄዎች መልሶችን ለማስታወስ አንደኛው ጥሩ መንገድ ለተጨማሪ ደኅንነት የሐሰት መልሶችን በመምረጥ የይለፍ ቃል ማቀናበሪያ ላይ መመዝገብ ነው፡፡

    የማኀበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮችን የግላዊነት ፖሊሲን ይመልከቱ

    በሦስተኛ ወገኖች የተቀመጠ መረጃ ለራሳቸው ፖሊሲ ተገዢ ሲሆን ምንአልባትም ይህም ለንግድ አላማ ጥቅም ሊውል ወይም ለሌላ ለሶስተኛ ኩባንያ የግንድ ድርጅት ሊጋራ ይችላል። የደህንነት ፖሊሲን በደንብ አንብቦ መረዳት የሚቻል ተግባር እንዳልሆነ እንረዳለን። ነገር ግን የእርስዎ ውሂብ እንዴት ጥቅም ላይ እንደሚውል፣ መቼ ለሶስተኛ አካል ሊሰጥ እንደሚችል፣ እና ማህበራዊ አገልግሎቱ ከሕግ አስፈጻሚ አካላት ለሚቀርብ ጥያቄ መልስ የሚሰጠው እንዴት እንደሆነ የሚያትተውን ክፍል መቃኘት ግን ሊያስፈልግ ይችላል።

    የማኀበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮች በብዛት ለትርፍ የተቋቋሙ የንግድ ተቋማት ናቸው። በአብዛኛውን ጊዜ እርስዎ በግልጽ ከሚያስቀምጡት በላይ እጅግ ስሱ የሆኑ መረጃዎችን ይስበስባሉ፦ የት እንዳሉ፣ ምን ፍላጎት እንዳለዎት እና የትኛው ማስታወቂያ እንደሚስብዎት፣ የትኞቹን መካነ ድሮች እንደጎበኙ (ለምሳሌ “በላይክ” በሚለው አዝራር)። አንዳንድ ጊዜ ሶስተኛ አካላት የሚያስቀምጧቸውን ኩኪዎች ማገድ ጥሩ ሊሆን ይችላል። እግር በእግር የሚከታተልን የመዳሰሻ ተጨማሪዎችን በማገድ መረጃን ለሶስተኛ አካላት ያለ እርስዎ እውቅና እንዳያስተላልፉ ማድረግ ይቻላል።

    የግለኝነት ቅንብርዎን መቀየር

    በነባሪ ያለውን ቅንብር ይቀይሩ። ለምሳሌ የሚለጥፏቸውን ነገሮች በአደባባይ ለሁሉም ሰው ወይስ ለተወሰኑ ሰዎች ብቻ ነው ማካፈል የሚፈልጉት? ሰዎች የኢሜል አድራሻዎን ወይም የስልክ ቁጥርዎን ተጠቅመው እርስዎን ማግኘት እንዲችሉ ይፈልጋሉ? ያሉበት አድራሻ በቀጥታ እንዲታወቅ ይፈልጋሉ?

    ምንም እንኳን እያንዳንዱ የማኀበራዊ ሚዲያ መድረክ የራሱ ልዩ ቅንብሮች ቢኖረውም አንዳንድ ተመሳሳይ ንድፎችን ሊያገኙ ይችላሉ፡፡

    • የግለኝነት ቅንብሮች "ምን ማየት እንደሚችል" ለሚለው ጥያቄ መልስ የመስጠት አዝማሚያ አላቸው፤ እዚህ ጋር ታዳሚዎች ነባሪዎችን («ይፋዊ»፣ «የጓደኞች ጓደኞች»፣ «ጓደኞች ብቻ»፣ ወዘተ…) ማድረጊያ፣ ያሉበት ቦታ፣ ፎቶዎች፣ ዕውቂያ መረጃ፣ መለያ መስጠት እና ሰዎች እንዴት የእርስዎን መገለጫ በፍለጋዎች ውስጥ ማግኘት እንደሚችሉ የሚመርጡበትን ቅንብሮችን ያገኛሉ፡፡
    • ደኅንነት (አንዳንዴ “ጥንቃቄ” የሚባለው) የበለጠ ሊሰራ የሚችለው ሌሎች መለያዎችን በማገድ/ዝም በማሰኘት ሊሆን ይቻላል ፡፡ ያልተፈቀዱ ሙከራዎች በመለያዎ ላይ ሲደረግ ለርስዎ እንዲያውቁት ማድረግም ይቻላል፡፡ አንዳንድ ጊዜ ልክ እንደ ባለሁለት-ደረጃ ማረጋገጫ እና እንደ መጠባበቂያ ኢሜይል/ የስልክ ቁጥር- በዚህ ክፍል ውስጥ ያገኛሉ፡፡ በሌላ ጊዜ እነዚህ የመግቢያ ቅንብሮች በመለያ ቅንጅቶች ወይም በመግቢያ ቅንብሮች ክፍል ውስጥ የይለፍ ቃልዎን ለመቀየር ከሚያስችሉ አማራጮች ጋር ያገኛሉ፡፡

    የደኅንነት እና ግላዊነት “ፍተሻዎች”ተጠቃሚ ይሁኑ፡፡ ፌስቡክ፣ ጎግል እና እና ሌሎች ዋና ዋና መካነ ድሮች "የደኅንነት ፍተሻዎች" አገልግሎቶችን ያቀርባሉ፡፡ እነዚህ አጋዥ ስልጠናዎች የሚመሩ የተለመዱ ግላዊነት እና የደኅንነት ቅንብሮች እንዴት መጠቀም እንደሚችሉ በቀላል ቋንቋ ይመርዎታል፡፡ እነዚህ አገልግሎቶች ለተጠቃሚዎች በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡

    በመጨረሻም የግላዊነት ቅንብሮች ሊቀየሩ የሚችሉ ነገሮች መሆናቸውን ማስታወስ ይገባል። አንዳንድ ጊዜ እነኚህ የግላዊነት ቅንብሮች ጠንካራ እና የማይመቹ ሊሆኑ ይችላሉ። የማይሆኑበት አጋጣሚም አለ፡፡ ማንኛውም በግል የነበረ መረጃ በአደባባይ ሊወጣ ወይም ሊጋራ እንደሚችል፣ ወይም ማንኛውም ተጨማሪ ቅንብሮች ለግላዊነትዎ የተሻለ ቁጥጥር እንደሚሰጥዎት ለማየት በእነኚህ ቅንብሮች ላይ የሚያካሂዷቸውን ለውጦች በንቃት ይከታተሉ።

    የተለያዩ መገለጫዎችን እንደተለያዩ ማቆየት

    ለብዙዎቻችን የተለያዩ መለያዎችን ማንነት ለይቶ ማስቀመጥ በጣም አስፈላጊ ነው፡፡ ይህ በየፍቅር ጓደኛ ማግኛ መካነ ድሮች፣ ሙያዊ መገለጫዎች፣ የማይታወቁ መለያዎች እና በተለያዩ ማኀበረሰቦች ውስጥ ያሉ መለያዎች ላይ ሊተገበር ይችላል፡፡

    ስልክ ቁጥሮች እና ፎቶዎችን ትኩረት ሊደረግባቸው የሚገቡ የመረጃ አይነቶች ናቸው፡፡ በተለይ ፎቶዎች ተለይተው የተቀመጡ መለያዎችን ሳይፈለግ ሊያገናኙ ይችላሉ፡፡ በሚገርም ሁኔታ ይህ ከፍቅር ጓደኛ መፈለጊያ መገለጫ እና የሙያ መገለጫዎችን ማያያዝ የሚያጋጥም የተለመደ ችግር ነው፡፡ ማንነትዎን እንዳይገለጥ ከፈለጉ ወይም የተወሰኑ የመለያዎች ከሌሎች ተለይተው እንዲቀመጡ የሚፈልጉ ከሆነ መስመር ላይ በማንኛውም ቦታ ያልተጠቀሙትን ፎቶ ወይም ምስል ይጠቀሙ፡፡ ይህንን ለማረጋገጥ የጎግል ምስል መፈለጊያን መጠቀም ይችላሉ፡፡ በጥንቃቄ ሊይዟቸው የሚገቡ የማያያዝ አቅም ያላቸው ሌሎች ነገሮች ስምዎ(የቅጽል ስሞችን ጨምሮ) እና ኢሜይል ናቸው፡፡ ከእነዚህ መረጃዎች ውስጥ አንዱ እርስዎ ባልጠበቁት ቦታ መኖራቸውን ካወቁ ምንም ፍርሃት አይሰማዎት፡፡ ይልቁንስ ቀስ በቀስ፣ ደረጃ በደረጃ ያስቡ፡፡ በአጠቃላይ በይነመረብዎ ያለዎትን መረጃ ለማጽዳት ከመሞከር ይልቅ የተወሰኑ የመረጃ ክፍሎችን፣ የት እንዳሉ እና ምን ማድረግ እንደሚችሉ ብቻ ትኩረት ያድርጉ፡፡

    ራስዎን ከፌስቡክ ቡድኖች ቅንብሮች ጋር ያላምዱ

    ፌስቡክ ቡድኖች ለማኀበራዊ እንቅስቃሴ፣ ቅስቀሳ እና ሌሎች ስሱ ተግባራት ማከናወኛ ስፍራዎች መሆናቸው እየጨመረ መምጣቱ የግሩፕ ቅንብሮች የሚያደናግሩ አድርጓቸዋል፡፡ ስለቡድን ቅንብር ይማሩ፤ ተሳታፊዎችም ስለ ቡድን ቅንብር እና የፌስቡክ ቡድኖች ደኅንነታቸው የተጠበቀ እና ግላዊ እንዲሆኑ ይስሩ፡፡

    ግላዊነት የቡድን ስፖርት ነው

    የእርስዎን የማኀበራዊ ሚደያ ቅንብሮች እና ጸባይ ብቻ አይቀይሩ፡፡ በመስመር ላይ እርስ በርስ ስለተገለጡ አደጋ የመፍጠር አቅም ያላቸው ስሱ የሆኑ መረጃዎች ከወዳጆችዎ ጋር ለመነጋገር ተጨማሪ እርምጃ ይውሰዱ፡፡ ምንም እንኳን የማኀበራዊ ሚዲያ መለያ ባይኖሮትም ከጽሑፎች ላይ ታግ የተደሩጉትን ቢያስለቅቁም ወዳጆችዎ ሳያውቁት ያሉበትን ቦታ ሊጠቁሙ እና ከእርስዎ ጋር ያላቸውን ግንኙነት ይፋ ሊያደርጉ ይችላሉ፡፡ ግለኝነትን መጠበቅ ማለት ራሳችንን ብቻ መጠበቅ ሳይሆን አንዳችን ላንዳችን መጠንቀቅንም ይጨምራል፡፡

    Last reviewed: 
    10-30-2018
  • የመስመር ላይ ሳንሱርን እንዴት ማለፍ እንደሚቻል

    ይህ አጠር ያለ የመስመር ላይ ሳንሱር እንዴት እንደሚታለፍ የሚያሳይ መመሪያ ነው። ይሁንና መመሪያው ምሉዕ የሚባል አይደለም።

    መንግስታት፣ ኩባንያዎች፣ ትምህርት ቤቶች እንዲሁም የቴሌኮሚዩኒኬሽን አገልግሎት ሰጪዎች ተጠቃሚዎች የተለያዩ ድረ ገጾችን እና የኢንተርኔት አገልግሎቶችን መጠቀም እንዳይችሉ ለማድረግ ሶፍትዌር ይጠቀማሉ፡፡ ይህ ኢንተርኔትን ማገድ ማድረግ ወይም ማጥለል ተብሎ የሚጠራ አንዱ የሳንሱር ዓይነት ነው። ኢንተርኔን ማጥለል በተለያየ መንገድ ይደረጋል። አንዳንድ ጊዜ ድረ ገጹ ሙሉ በሙሉ ሲታገድ፣ ሌላ ጊዜ የድረ ገጹ የተወሰነ ገጽታዎች ወይም ይዘቶች ብቻ ይታገዳሉ። አልፎ አልፎ ደግሞ የተወሰኑ ቃላትን የያዙ ድረ ገጾች ብቻ ተመርጠው ሊታገዱ ይችላሉ።

    የኢንተርኔት እገዳን ማለፍ የሚያስችሉ በርካታ መንገዶች አሉ፡፡ አንዳንዶቹ ከስለላ ይጠብቅዎታል ነገር ግን ብዙዎቹ ያን አያደርጉም፡፡ የሆነ አካል የኢንተርኔት ግንኙነትዎን ሲቆጣጠር ወይም ድረ ገጽ ሲያግድ የሚፈልጉትን መረጃ ለማግኘት የቆረጣ መሣሪያዎችን መጠቀም እንደሚችሉ የታወቀ ነው፡፡ ማስታወሻ፣ ግለኝነትን ወይም ደኅንነት ለመጠበቅ ቃል የሚገቡ የቆረጣ መሣሪያዎች ሁሉም ግላዊ እና ደኀንነታቸው የተጠበቀ ነው ማለት ይከብዳል፡፡ “anonymizer” የመሳሰሉ ስሞች የያዙ መሣሪያዎች ሁልጊዜም ማንነትዎን ሙሉ በሙሉ ምስጢራዊ አድርገው ይይዛሉ ለማለት አይቻልም፡፡

    ለእርስዎ ተገቢ የኾነው የቆረጣ መሣሪያ ደኀንነት በስጋትዎ ሞዴል ላይ የተመሠረተ ነው። የስጋት ሞዴልዎ ምን እንደኾነ እርግጠኛ ካልኾኑ ከዚህ መጀመር ይችላሉ።

    በዚህ ጽሑፍ ሳንሱርን ቆርጠው ማለት ስለሚያስችሉ አራት መንገዶች እንነጋገራለን

    • የታገደ ድረ ገጽን ለማየት ተኪ ድረ ገጽ መጎብኘት
    • የታገደ ድረ ገጽን ለማየት የተመሰጠረ ተኪ ድረ ገጽን መጎብኘት
    • የታገደ ድረ ገጽን ለማየት ምናባዊ የግል ትይይዝት(ቪፒኤን) መጠቀም
    • የታገደ ድረ ገጽን ለማየት ወይም ማንነትን ለመደበቅ ቶር ብሮወዘርን መጠቀም

    መሠረታዊ ስልቶች

    የቆረጣ መሣሪያዎች በአብዛኛው የሚሠሩት ድርዎ የሚጠቀምበትን መስመር በመቀየር ሳንሱር የሚያደርገውን መኪና እገዳ ወይም ማጥለልን በማለፍ ነው፡፡ የኢንተርኔት ግንኑነትዎን እነዚህን እገዳዎች እንዲያልፍ የሚያደርገው አገልግሎት ተኪ ወይም በእንግሊዘኛው ፕሮክሲ ይባላል።

    HTTPS የHTTP ለሚባለው የድረ ገጽ መዳሰሻ ስነስርዓት ደህንነቱ የተረጋገጠው ስሪት ነው። ይህም የተለያዩ ድረ ገጾችን ለመጎብኘት ያስችላል። አንዳንድ ጊዜ ሳንሱር የሚያከናውነው አካል ደህንነቱ ያልተረጋገጠን ወይም HTTP የኾነን ድረ ገጽ ብቻ ሊዘጉ ይችላሉ። ይህ በሚኾንበት ወቅት የድረ ገጹን አድራሻ በHTTPS እንዲጀምር አድርጎ በመቀየር በቀላሉ ድረ ገጹን መጎብኘት ይችላሉ።

    ይህ እጅግ በጣም ጠቃሚ የሚኾነው ያጋጠምዎት እቀባ አንዳንድ ቃላትን መሠረት በማድረግ ወይም የተወሰነ የድረ ገጽ ገጽታዎች ላይ የተደረገ እንደኾነ ብቻ ነው። HTTPS የሚባለው ስነስርዓት እቀባውን የሚጥለው አካል የድር ትራፊክዎን መከታተል እንዳይችሉ ሲያደርግ የትኞቹን ቃላትን እንደተጠቀሙ ወይም የትኛውን ነፍስ ወከፍ ድረ ገጽ እንደጎበኙ ማወቅ እንዳይችሉ ያደርጋቸዋል፡፡

    አሁንም ሳንሱር አድራጊዎች የጎብኛቸውን ድረ ገጽች የጋራ ስሞች በሙሉ ማየት ይችላሉ፡፡ እንደ ምሳሌ eff.org/https-everywhere” የሚለውን ከጎበኙ ሳንሱር አድራጊዎች “eff.org” ገጽን እንደጎበኙ ማየት ሲችሉ ነገር ግን “https-everywhere” የሚለውን ገጽ ማየትዎን መመልከት አይችሉም፡፡

    ይህን ዓይነት ቀላል ክልከላ እንደተደረገ ከጠረጠሩ በድረ ገጹ ስም በፊት ያለውን http:// የሚለውን https:// ብለው በመተካት ይሞክሩ።

    በEFF የተዘጋጀውን HTTPS በሁሉም ቦታ የሚለውን ተሰኪ በመጠቀም አገልግሎቱ በሚደግፉ ድረ ገጾች ላይ HTTPSን በቀጥታ ማስቻል ይቻላል።

    ሌላው የተለያዩ መሠረታዊ እቀባዎችን ወይም የመስመር ላይ ሳንሱርዎችን ማለፍ የሚያስችልዎ መንገድ ሌሎች አማራጭ የጎራ ስምን ወይም URLን በመቀያየር መጠቀም ነው። ለምሳሌ ቲዊተር የተሰኘወን ድረ ገጽ ለመጎብኘት http://twitter.com በመጠቀም ፈንታ ለተንቀሳቃሽ ስልክ የተዘጋጀውንhttp://m.twitter.com የሚለውን ይጠቀሙ። የመስመር ላይ እቀባ አድራጊዎች እገዳውን የሚያከናውኑት እቀባ የጣሉባቸውን ድረ ገጾች ወይም ገጾችን ዝርዝር በጥቁር መዝገብ በመመዝገብ ሲኾን በጥቁር መዝገቡ ውስጥ የሌሉ ማናቸውንም ገጾች ማግኘት ይችላሉ። የአንዳንድ ድረ ገጾች ወይም ጦማሮች በተለይም ገጻቸው እንዳይነበብ ከዚህ በፊት የታገደባቸው እገዳውን ለመከላከል ሌላ አማራጭ የዶሜዬን ስም ያስመዘግባሉ። ስለዚህ ድረ ገጽ ዝርዝር ውስጥ የሌሉ የአማራጭ የዶሜዬን ስሞችን በመጠቀም እገዳውን ማለፍ ይቻላል።

    በድር ላይ የተመሰረቱ የውከላ ዘዴዎች

    ይህ በእንግሊዝኛው ዌብ ቤዝድ ፕሮክሲ በመባል ይታወቃል (ለምሳሌ http://proxy.org/)። ይህም ቀላል ኢንተርኔት ላይ የሚደረጉ እገዳዎችን ማለፍ የሚያስችል ድር ላይ የተመሠረተ የውከላ ስነስርዓት ነው። በድር ላይ የተመሠረተ ውከላን ጥቅም ላይ ለማዋል የሚጠበቅብዎ የታገደውን ድረ ገጽ አድራሻ በድር ላይ በተመሠረተ የውከላ ስነስርዓት ላይ ማስገባት ሲኾን ወካዩ የታገደውን ይዘት ያሳይዎታል።

    በድር ላይ የተመሠረተ ውከላ እጅግ በጣም ፈጣን እና ቀላል የኾነ የታገዱ ድረ ገጾችን የመጠቀሚያ ዘዴ ሲኾን ነገር ግን አብዛኛውን ጊዜ ማንኛውንም ዓይነት ደህንነት የማይሰጥ እና የስጋት ሞዴልዎ የእርስዎ የኢንተርኔት ግንኙነት የሚከታተል አካል እንዳለ የሚጨምር ከኾነ ደካማ ምርጫ ነው። በተጨማሪም ሌሎች የታገዱ እና በድር ላይ ያልተመሠረቱ እንደ ፈጣን የመልዕክት አገልግሎት ያሉትን ስርዓቶችን መጠቀም አያስችልም። በመጨረሻም የስጋት ሞዴልዎን መሠረት በማድረግ ወካዩ እርስዎ መስመር ላይ የሚያደርጉት ሙሉ መረጃ ቅጂ ስለሚኖረው ግላዊነትዎ ላይ የተጋረጠ አደጋ ሊያስከትል ይችላል።

    የተመሰጠረ ውከላ

    በርካታ የውከላ መሣሪያዎች ማጥለልን አልፎ ለመግባት ከማስቻላቸው በተጨማሪ የደኅንነት ገበር ለመፍጠር ምስጠራን ይጠቀማሉ፡፡ ግንኙነቱ ስለተመሰጠረ ሌሎች ምን እንደጎበኙ ማየት አይችሉም፡፡ የተመሰጠተሩ የውከላ ገጾች ካልተመሰጠሩ አገልግሎቶች ደኅንታቸው የተጠበቀ ቢሆንም መሣሪያውን ያቀረበው ስለእርስዎ መረጃ ሊኖረው ይችላል፡፡ ለምሳሌ ስምዎ እና የኢሜይል አድራሻዎ በመዝገባቸው ሊኖር ይችላል፡፡ በዚህ ምክንያት እነዚህ መሣሪያዎች ሙሉ ስምየለሽነትን አይሰጡም፡፡

    ቀላሉ ዓይነት ሚስጥራዊ ድር ላይ የተመሰረተ ውከላ “https” በሚል የሚጀምር ሲኾን ይህም አብዛኛው ጊዜ ደህንነታቸው በተጠበቀ ድረ ገጾች የሚሰጥ ሚስጥራዊነትን የሚጠቀም ነው። ይኹንና የዚህ ውከላ መሣሪያ ባለቤቶች የሚልኩትን እና ከሌሎች ደኅንነታቸው ከተረጋገጠ ድረ ገጾች የሚቀበሉትን ውሂብ ማየት ስለሚችሉ ጥንቃቄ መውሰድ ያስፈልግዎታል። አልትራሰርፍ እና ሳይፈን የእነዚህ መሣሪያዎች ምሳሌ ናቸው።

    ምናባዊ የግል ኔትዎርክ ወይም VPN

    ምናባዊ የግል ኔትዎርክ ወይም VPN በኮምፒውተርዎ እና በሌላ ኮምፒውተር የሚደረገውን የበይነ መረብ የውሂብ ልውውጥ አመስጥሮ የሚልክ ነው። ይህ VPN የንግድ ወይም ለትርፍ ያልተቋቋመ ሃሳባዊ የግል ኔትዎርክ አገልግሎት፣ የኩባንያዎ ወይም የታማኝ ወዳጆ ሊኾን ይችላል። የVPN አገልግሎት አንዴ በትክክለኛ መንገድ ኮምፒውተርዎ ላይ ከተዋቀረ የተለያዩ ድረ ገጾችን ለመጎብኘት፣ ለኢሜል፣ ለፈጣን የመልዕክት አገልግሎት፣ IPን ተጠቅሞ ለሚደረግ የድምጽ ግንኙነት አገልግሎት (VoIP) እና ሌሎች የኢንተርኔት አገልግሎቶችን ለማግኘት ሊጠቀሙበት ይችላሉ። የግል ሚስጥራዊ ኔትዎርክ ወይም VPN ትራፊክዎ በሌላ በሦስተኛ ወገን እንዳይሰለል ቢከላከልም፤ የVPN አገልግሎት ሰጪው የትራፊክዎ መረጃ (የጎበኛቸውን የድረ ገጾች እና መቼ እንደጎበኛቸው የሚያሳይ) ማስቀመጥ ወይም የሚያደርጉትን የድር ዳሰሳ ሶስተኛ አካል በቀጥታ መሰለል እንዲችል ሊያደርጉ ግን ይችላሉ። የስጋት ሞዴልዎን መሠረት በማድረግ የተለያዩ የመንግስት አካላት በVPN የሚያደርጉትን ግንኙነቶች መስማታቸው ወይም የግንኙነትዎን ዝርዝር ማግኘታቸው ከባድ አደጋ ሊያስከትል የሚችል ሲኾን ለአንዳንድ የVPN ተጠቃሚዎች ግን ከሚያስከትለው ጉዳት ይልቅ VPNን ለጥቂት ጊዜ በመጠቀማቸው የሚያገኙት ጥቅም በልጦ ሊገኝ ይችላል።

    ምናባዊ የግል ኔትዎርክን ወይም የVPN አገልግሎትን በተመለከተ ለተጨማሪ መረጃ ይህንን ጠቅ ያድርጉ።

    እኛ በኢኤፍኤፍ ያለን ሰዎች ስለቪፒኤኖች ደረጃ ማረጋገጫ መስጠት አንችልም፡፡ አንዳንድ እንደ አርአያ ሊጠቀስ የሚችል የግላዊነት ፖሊሲ ያላቸው የVPN አገልግሎቶች በአታላዮች የሚመሩ ሊኾኑ ይችላሉ። የማያምኑትን የVPN አገልግሎት አይጠቀሙ።

    ቶር

    ቶር በድር ላይ ማንነትዎ እንዳይታወቅ እንዲያደርግ ታስቦ የተሠራ ክፍት ምንጭ ሶፍትዌር ነው፡፡ ቶር ማሰሻ በቶር አኖኒሚቲ ኔትዎርክ የበላይነት የተሰራ የድር ማሰሻ ነው፡፡ ቶር ድር አሰሳዎን ሰብሮ ስለሚገባ ሳንሱርን ማለፍ ያስችሎታል፡፡ (ለሊነክስማክ ኦኤስ እና ዊንዶውስ ያዘጋጀናቸውን የቶር አጠቃቀም መመሪያዎችቻንን  ይመልከቱ)፡፡

    ቶር ማሰሻን ሲከፍቱ ሳንሱር በሚደረግ ትይይዝት ላይ እንዳሉ ለይተው አማራጩን መምረጥ ይችላሉ:

    ቶር ማንኛውም ዓይነት ብሔራዊ የመንግሥት እቀባን ማለፍ ብቻ አይደለም በስርዓት ከተሰናዳ ማንነትዎን በሀገርዎ ትይይዝት ከሚመጣ አደገኛ ስላላ ይጠብቅሎታል፡፡ነገር ግን እጅግ በጣም ዘገምተኛ እና ለአጠቃቀም ከባድ ሊኾን ይችላል። በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ እጅግ ቀርፋፋ የኔትወርክ አገልግሎት ባላቸው አገራት ቶርን መጠቀም በጣም ከባድ ነው።

    በዴስክቶፕ የቶርን አጠቃቀም ለማወቅ ለሊነክስ እዚህ ይጫኑ፣ ለማክ ኦኤስ እዚህ ይጫኑ፣ ለዊንዶወስ እዚህ ይጫኑ፤  ነገር ግን ከላይ በታየው ሰሌዳ ላይ በ“Connect” ፈንታ “Configure” የሚለውን መንካትዎን እርግጠኛ ይሁኑ፡፡

     

    Last reviewed: 
    8-10-2017
  • ማመስጠር ምንድን ነው?

    ማመስጠር የኮዶች፣ የምስጢራዊ ቃላት እና መልዕክቶች ቀመራዊ ሳይንስ ነው። በረዥሙ የሰው ልጅ ታሪክ ሰዎች መልዕክታቸው ከታሰበለት ተቀባይ ሰው ውጪ በማንም እንዳይነበብ በማሰብ ምስጠራን ተጠቅመው መልእክት ተላልከዋል።

    በአሁኑ ጊዜ ምስጠራን ተግባራዊ ለማድረግ አቅም ያላቸው ኮምፒውተሮች አሉ። የዲጂታል ማመስጠሪያ ቴክኖሎጂ ከቀላል ሚስጥራዊ መልዕክቶች ባሻገር ሰፋ ላሉ ዓላማዎች ለምሳሌ የአንድ መልዕክት ጸሐፊን ማንነት ለማረጋገጥ ወይም ድርን በቶር ብራውዘር በሚስጥር ማሰስ እስከማስቻል ደርሰዋል።

    በአንዳንድ ኹኔታዎች ምስጠራ ቀላል እና ቀጥተኛ ሊኾን ይችላል። ነገር ግን ምስጠራ ወደ ስህተት ሊያመራ የሚችልበት አጋጣሚዎች ይኖራሉ። በመኾኑም የበለጠ በተረዱት መጠን በእንደዚህ ዓይነት ኹኔታዎች ውስጥ ደህንነትዎ የተረጋገጠ ይኾናል።

    በምስጠራ ጊዜ ሊረዱት የሚገባ ሦስት ሃሳቦች

    የግል እና የአደባባይ ቁልፎች

    በምስጠራ ጊዜ ሊረዷቸው ከሚገቡ በጣም ጠቃሚ ሃሳቦች መካከል አንዱ ቁልፍ ነው። የተለመዱት የምስጠራ ዓይነቶች በኮምፒውተርዎ ላይ በምስጢር የሚያስቀምጡት እና ለእርስዎ ታስበው የተላኩ መልዕክቶችን ማንበብ እንዲችሉ የሚያደርግዎትን የግል ቁልፍን ይይዛሉ። በተጨማሪም የግል ቁልፍ ለሌሎች ሰዎች በሚልኳቸው መልእክቶች ላይ የማይረሱ የዲጂታል ፊርማን እንዲያስቀምጡ ያግዙዎታል። በሌላ በኩል ደግሞ የአደባባይ ቁልፍ ተጓዳኞችዎ ከእርሶ ጋር በድብቅ ግንኙነት እንዲያደርጉ ለሌሎች የሚያስተላልፉት ወይም የሚያትሙት ሰነድ ሲኾን ከእርስዎ የኾኑ ፊርማዎችንም ያጣራል። የግል እና የአደባባይ ቁልፎች ልክ ለሁለት እኩል እንደተከፈለ አለት ጥንድ ኾነው የሚመጡ ቢኾኑም ተመሳሳይ ግን አይደሉም።

    የደህንነት ምስክር ወረቀቶች

    ሌላው በምስጠራ ጊዜ ሊረዱት የሚገባ እጅግ በጣም ጠቃሚ ሃሳብ የደህንነት ምስክር ወረቀት የሚባለው ነው። በኮምፒውተርዎ ላይ ያለ የድር መዳሰሻ HTTPSን በመጠቀም ሚስጥራዊ ግንኙነትን ከድረ ገጾች ጋር ማድረግ ይችላል። ይህንን ሲያደርጉ የአደባባይ ቁልፎቹ የዶሜን ስም (ልክ www.google.comwww.amazon.com፣ ወይም ssd.eff.org) ለማጣራት የምስክር ወረቀቶቹን ይመረምራሉ። የምስክር ወረቀቶች ከእነርሱ ጋር ደህንነቱ የተጠበቀ ግንኙነት እንዲያደርጉ የአንድን ሰው ወይም ድረ ገጽ ትክክለኛ የአደባባይ ቁልፍን ያውቁ እንደኾን የሚያረገግጡበት አንዱ መንገድ ነው።

    ከጊዜ ወደ ጊዜ ከምስክር ወረቀት ጋር የተያያዙ የስህተት መልዕክቶችን በድር ላይ ያያሉ። አብዛኛውን ጊዜ ይህ የሚኾንበት ምክንያት የሆቴል ወይም የካፌ ኔትወርክ ከድረ ገጹ ጋር የሚያደርጉትን የሚስጥር ግንኙነት ለመስበር ስለሚሞክር ነው። በተጨማሪም በቢሮክራሲያዊ የምስክር ወረቀት ስርዓት ስህተት ምክንያት የስህተት መልዕክት ማየት የተለመደ ነው። ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ይህ የሚኾንበት ምክንያት የተመሰጠረውን ግንኙነት መዝባሪዎች፣ ሌቦች፣ ፖሊስ፣ ወይም የመንግስት ሰላዮች ለመስበር በሚሞክሩበት ወቅት ነው።

    ያለ መታደል ኾኖ በእነዚህ መካከል ያለውን ልዩነት ለመለየት በጣም አስቸጋሪ ነው። ይህ ማለት መለያ ካለዎት ድረ ገጽ ጋር የሚገናኝ ከኾነ ወይም ማንኛውንም ዓይነት ስሱ መረጃን እያነበቡ ከኾነ የምስክር ወረቀት ማስጠንቀቂያን በምንም ዓይነት ኹኔታ ማለፍ የለብዎትም።

    የቁልፍ ጣት አሻራ

    የጣት አሻራ” የሚለው ቃል በኮምፒውተር ደህንነት መስክ ብዙ የተለያዩ ነገሮችን ማለት ነው። “የቁልፍ የጣት አሻራ” አንዱ የቃሉ አጠቃቀም ሲኾን በኢንተርኔት ላይ ያለ አንድ ሰው ትክክለኛውን የግል ቁልፍ እንደሚጠቀም በተለየ እና ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ለማጣራት የሚረዳዎ ይህንን "342e 2309 bd20 0912 ff10 6c63 2192 1928" የሚመስል የጽሁፍ ሕብረ-ቁምፊ ነው። የአንድ ሰው የጣት አሻራ ትክክል እንደኾነ ካጣሩ ያ ሰው በእርግጥ እሱ እንደኾነ ከፍ ያለ እርግጠኛነት ይሰጥዎታል። ነገር ግን እንከን አልባ አይደለም። ምክንያቱም ቁልፉ ከተቀዳ ወይም ከተሰረቀ ሌላ ሰው ተመሳሳይ የጣት አሻራን መጠቀም ስለሚችል ነው።

    Last reviewed: 
    4-22-2015
Next:
JavaScript license information