Surveillance
Self-Defense

ቀዳሚ የበይነ መረብ ደህንነት ጥራዝ

  • ቀዳሚ የበይነ መረብ ደህንነት ጥራዝ

    ቀላል ቅደም ተከተሎችን በመምረጥ ይጀምሩ።

    በየትኛውም ሥፍራ ብንኖርም ኾነ የትኛውንም ዓይነት ሥራ ብንሠራ ከመስመር ላይ ስለላ ተጽዕኖ አናመልጥም። አንዳንዶች በቀጥታ ተጽዕኖ ውስጥ ሲወድቁ ሌሎች ደግሞ ቀላል እርምጃዎችን በመውሰድ የመስመር ላይ ግንኙነታቸውን እና መረጃዎቻቸውን ከስለላ እንዴት መከላከል እንደሚችሉ ማወቅ ይፈልጋሉ። ይህ መግቢያ የዲጂታል ዝርዝር የአደጋ ተጋላጭነትዎን እንዴት እንደሚገመግሙ፣ የመስመር ላይ ግንኙነትዎን እና መረጃዎን ምስጢራዊነት እንዴት እንደሚጠብቁ እንዲሁም ግላዊነትን/ብሕትውነት (ፕራይቬሲ) የሚጨምሩ አጋዥ መሳሪያዎችን በዕለት ተዕለት ሕይወትዎ እንዴት ማካተት እንደሚችሉ ለማሰላሰል በሩን ይከፍትልዎታል።

  • መሣሪያዎችን መምረጥ

    በርካታ ኩባንያዎች እና መካነ ድሮች ግለሰቦች ዲጂታል ደኅንነታቸውን እንዲያሻሽሉ የሚረዱ መሣሪያዎች ያቀርባሉ፡፡ ለእርስዎ ትክክለኛ የኾኑትን መሣሪያዎች እንዴት ይመርጣሉ?

    እርስዎን መከላከል ይችላሉ የምንላቸውን መሣሪያዎች የያዘ ያለቀ ዝርዝር የለንም፡፡ ምንም እንኳን በማሣሪያዎች መመሪያ ላይ የተለመዱ ምርጫዎቻችንን ማየት ቢችሉም) ነገር ግን ስለሚጠብቁት ነገር ጥሩ እውቀት ካለዎት እና ከማን ለመከላከል እየሞከሩ እንደሆነ ከተረዱ ይህ መመሪያ አንዳንድ መሰረታዊ ዝርዝር መመሪያዎችን በመጠቀም ተገቢውን መሣሪያ እንዲመርጡ ይረዳዎታል፡፡

    ያስታውሱ፣ ደኅንነት ማለት የሚጠቀሙባቸው መሳሪያዎች ወይም የሚያወርዱት ሶፍትዌር አይደለም፡፡ እርስዎ የሚያጋጥምዎትን ልዩ ልዩ ስጋቶች መረዳት እና እነዚህን ስጋቶች እንዴት መቆጣጠር እንደሚችሉ ከመረዳት ይጀምራል፡፡ ለበለጠ መረጃ የሚያጋጥምዎ አደጋዎችን መገምገም የሚለውን መመሪያችንን ይመልከቱ፡፡

    ደኅንነት ሂደት እንጂ በግዢ የሚገኝ አይደለም

    አንድ የሚጠቀሙትን ሶፍትዌር ከመቀየርዎ ወይም አዲስ ከመግዛትዎ በፊት ማስታወስ የሚገባዎት የመጀመሪያው ነገር የትኛውም መሣሪያ በሁሉም ኹኔታዎች ውስጥ ከክትትል ሙሉ በሙሉ ነጻ የኾነ ጥበቃን እንደማይሰጥ ነው። ስለሆነም ስለዲጂታል ደኅንነት ተግባሮችዎ በጥቅሉ ማሰብ አስፈላጊ ነው፡፡ ለምሳሌ፣ በስልክዎ ላይ ደኅንነታቸው የተጠበቁ መሣሪያዎችን የሚጠቀሙ ከሆነ ነገር ግን በኮምፒተርዎ መግቢያ የይለፍ ቃል ካላበጁ በስልክዎ ላይ ያሉ መሳሪያዎች ብዙ ላይረዱዎት ይችላሉ፡፡ አንድ ሰው ስለእርስዎ መረጃን ማግኘት ከፈለገ ያንን መረጃ ለማግኘት በጣም ቀላሉ መንገድ እንጂ በጣም የከበደውን አይመርጥም፡፡

    በሁለተኛ ደረጃ ሁሉንም ዓይነት አታላይ ወይም መከላከል የማይቻል ነው፡፡ ስለዚህ ሰዎች ምን አይነት ውሂብዎን እንደሚፈልጉ፣ ከውሂብዎ ምን ለማግኘት እንደሚፈልጉ እና እንዴት ማግኘት እንደሚችሉ በመለየት እነዚህ ላይ ማተኮር አለብዎት፡፡ ትልቁ አደጋዎ በአካል ሊይዝዎ ከሚንቀሳቀስ ከበይነመረብ ተከላካይ መሳሪያዎች ጋር ምንም አይነት ግንኙነት የማያደርግ የግል ክትትል ከሆነ "NSA-proof" የሚባለውን በጣም ውድ የሆነ የስልክ ስርዓት መግዛት አያስፈልግዎትም፡፡ የምስጠራ መሣሪያዎችን የሚጠቀሙ ተቃዋሚዎችን በመደበኛነት የሚያስር መንግስት የስጋትዎ ምንጭ ከሆነ ትልቅ የሚያመጣውን እና በላፕቶፕዎ ላይ የምስጠራ ሶፍትዌር መጠቀምዎን የሚያሳይ ማስረጃ ከመተው ይልቅ ቀላል የሆኑ ዘዴዎችን መልዕክትን ለመለዋወጥ ጉዳት የሌላቸው ድምጾች እንደማሰማት ወይም ቀድመው የተዘጋጁ ኮዶችን መለዋወጥ መጠቀም ተገቢ ሊሆን ይችላል፡፡ ሊደርሱ የሚችሉ ጥቃቶችን በመለየት እነርሱን ለመመከት የሚያስችል ዕቅድ ማውጣት የስጋት ሞዴል ይባላል፡፡

    እነኚህን ሁሉ በማገናዘብ አንድን መሣሪያ ከመግዛትዎ፣ ከማውረድዎ ወይም ከመጠቀምዎ በፊት ሊጠይቋቸው የሚገቡ ጥያቄዎች የሚከተሉት ናቸው።

    ምን ያህል ግልጽ ነው?

    የደኅንነት ጥናት ተመራማሪዎች ዘንድ፣ ግልጽነት እና ታማኝነት ደኅንነታቸው ወደ ተሻለ መሣሪያዎች ይመራሉ የሚል ጠንካራ እምነት አለ።

    የዲጂታል ማኅበረሰብ የሚጠቀምባቸው ወይም ሌሎች እንዲጠቀሙ የሚመከሩ አብዛኞቹ ሶፍትዌሮች ክፍት ምንጭ ናቸው። ይህ ማለት ሶፍትዌሩ እንዴት እንደሚሰራ የሚበይነውን ኮድ ሌሎች እንዲመረምሩት፣ እንዲያሻሽሉት እና እንዲያካፍሉት በአደባባይ ይገኛል ማለት ነው። እነኚህ ሶፍትዌሮች እንዴት እንደሚሰሩ ግልጽ በመኾን የመሣሪያዎቹ ፈጣሪዎች በሶፍትዌሩ ላይ ያሉ የደኅንነት እንከኖችን እንዲያዩ እና እንዲያሻሽሉት ሌሎች ሰዎችን ይጋብዛሉ።

    ክፍት ምንጭ የኾኑ ሶፍትዌሮች የተሻለ ደኅንነት ቢስጡም ሙሉ በሙሉ ግን አያረጋገጡም። የክፍት ምንጭ ሶፍትዌሮች ትልቁ ጥቅማቸው የቴክኖሎጂ ባለሞያ ማኅበረሰብ አባላት ኮዱን በየጊዜው ማጣራታቸው ነው። ይህም እንደዚህ ባሉ በትናንሽ ፕሮጀችቶች (በታዋቂ እና ውስብስብ በኾኑት እንኳን) ላይ ማሳካት ሊከብድ ይችላል።

    አንድ መሣሪያን ለመጠቀም ሲያስቡ የኮዱ ምንጭ የሚገኝ መኾኑን ማየት እና የደኅንነቱን ጥራት የሚያረጋግጥ ነጻ የኾነ የደኅንነት ኦዲት ያለው መኾን ወይም አለመኾኑን ማየት አለብዎት። በመጨረሻም ሌሎች ባለሞያዎች እንዲያዩት ቢያንስ ቢያንስ አንድ ሶፍትዌር ወይም ሀርድዌር እንዴት እንደሚሰራ እጅግ ጥልቀት ያለው ቴክኒካዊ ማብራሪያ ሊኖረው ይገባል።

    ስለ ጥቅም እና ጉዳቱ ፈጣሪዎቹ ምን ያህል ግልጽ ናቸው?

    የትኛውም ሶፍትዌር ወይም ሀርድዌር ሙሉ በሙሉ ደኅንነት የለውም። ስለ መሣሪያው ውስንነቶች ታማኝ የኾኑ ፈጣሪዎች ወይም ሻጮች መሣሪያው ለእርስዎ ተገቢ መኾን አለመኾኑን በተመለከተ ጠንካራ ሃሳብ ይሰጥዎታል።

    በጣም አጠቃላይ ስለ መሣሪያው የሚሰጡ እንደ “ሚሊተሪ ግሬድ” ወይም “ኢንሳ ፕሩፍ” ነው የሚሉ አስተያየቶችን አይመኑ። እንደዚህ ዓይነት አስተያየቶች ብዙም ትርጉም የሌላቸው ሲኾን ስለ ፈጣሪዎቹ ከልክ ያለፈ በራስ መተማመን ወይም በስራቸው ላይ ሊያጋጥሙ የሚችሉ እንከኖችን ለማወቅ እንኳን ፈቃድኛ አለመኾናቸውን የሚያሳይ ማስጠንቀቂያ ነው።

    ጥቃት ሰንዛሪዎች ሁልጊዜም በአንድ የደኅንነት መሣሪያ ላይ ሊገኝ የሚችል እንከንን ለማግኘት ስለሚታትሩ መሣሪያዎች አዲስ ተጋላጭነቶችን ለመጠገን ሁልጊዜም መዘመን አለባቸው። የመሣሪያው ፈጣሪዎች ይህንን ለማድረግ ፈቃደኛ ካልኾኑ፤ ስማቸው እንዳይጠፋ ፈርተው ወይም የሚያጋጥሙ ችግሮችን ለመጠገን የሚያስችል መሰረተ ልማት ባለመዘርጋታቸው ምክንያት ሊኾን ይችላል። እዚህን ማዘመኛዎች ለማድረግ ፍቃደኛ የሆኑ፣ ግልጽ እና ሐቀኛ የሆኑ ፈጣሪዎችን ይፈልጉ፡፡

    የመሣሪያ ሰሪዎች ያለፈ ባህሪያቸውን በማየት ወደፊት ምን ዓይነት ባህሪ ሊያሳዩ እንደሚችሉ ጥሩ አመልካች ነው። የመሣሪያው መካነ ድር ከዚህ በፊት ያጋጠሟቸውን ችግሮች የሚዘረዝር እና መደበኛ የማዘመኛ ትይይዞችን እና መረጃዎችን ( ለምሳሌ ሶፍትዌሩ በመጨረሻ የዘመነው መቼ እንደኾነ የተለየ መረጃ) የሚሰጡ ከኾነ ለወደፊቱ ይህንን አገልግሎት መስጠታቸውን እንደሚቀጥሉ ሊተማመኑባቸው ይችላሉ።

    የመሣሪያው ፈጣሪዎች ደኅንነት የተጠለፈ ቢኾን ምን ይፈጠራል?

    የደኅንነት መሣሪያ አምራቾች ሶፍትዌር እና ሀርድዌር ሲሰሩ እነርሱም ልክ እንደ እርስዎ ሁሉ ግልጽ የስጋት ሞዴል ሊኖራቸው ይገባል። ምርጦቹ ፈጣሪዎች ከምን ዓይነት ጥቃት ሰንዛሪዎች ሊከላከሏችሁ እንደሚችሉ በጥናት ሰነዳቸው በግልጽ ማስቀመጥ አለባቸው።

    ነገር ግን አምራቾች ሁሉ ማሰብ የማይፈልጉት አንድ ጥቃት ሰንዛሪ አለ። ይህም ራሳቸው አምራቾቹ የተጠለፉ ቢኾንስ ወይም ራሳቸው አምራቾቹ ተጠቃሚዎቻቸውን ለማጥቃት ቢወስኑስ። ለምሳሌ መንግስት ወይም ፍርድ ቤት አንድን ኩባንያ የተጠቃሚዎችን የግል ውሂብ አሳልፎ እንዲሰጥ ወይም መሣሪያቸው የሚሰጠውን ጥበቃ የሚያስወግድ ማሾለኪያ “የጓሮ በር” እንዲፈጥሩ ሊያስገድድ ይችላል። ይህንን ሲያስቡ ፈጣሪዎቹ ያሉበትን የሕግ ስርዓት ከግምት ውስጥ ማስገባት ይኖርብዎታል። ለምሳሌ የስጋትዎ ምንጭ የኢትዮጵያ መንግስት ቢኾን በአሜሪካ የሚገኝ ኩባንያ በኢትዮጵያ ፍርድ ቤት ትእዛዝ ላይገዛ ይችላል። በአሜሪካ ሕግ ግን ይገዛል።

    ፈጣሪው የመንግሥትን ተፅዕኖ መቋቋም ቢችል እንኳ ጥቃት ሰንዛሪው የመሣሪያ አምራቾች ስርዓትን ሰብሮ በመግባት የአምራቹ ደምበኞች ላይ ጥቃት ሊሰነዝር ይችላል።

    እጅግ ጠንካራ መሣሪያ የሚባሉት እንዲህ ዓይነቱን ጥቃት ለመከላከል ታቅደው የተሰሩ ሲኾኑ ነው። ፈጣሪው ውሂብዎን አላገኝም ብሎ ቃል ከሚገባ ይልቅ ፈጣሪው የግል ውሂብዎን ማግኘት አይችልም ብሎ የሚያረጋገጥልዎት ቋንቋን ይፈልጉ። የግል ውሂብን በተመለከተ የፍርድ ቤት ትእዛዝን በመታገል ጥሩ ዝና ያላቸው ተቋማትን ይፈልጉ።

    ከገበያ እንዲመለሱ ተጠርተዋልን ወይም መስመር ላይ ተተችተዋል?

    ምርቶቻቸውን የሚሸጡ ኩባንያዎች እና እጅግ ዘመናዊ የኾኑ ሶፍትዌሮቻቸውን የሚያስተዋውቁ አስተዋዋቂዎች ሊሳሳቱ፣ ሰዎችን ሊያሳስቱ፣ ወይም አንዳንዴ ሊዋሹ ይችላሉ። በመጀመሪያ እጅግ ጠንካራ ደኅንነት እንዳለው የተነገረለት ምርት እጅግ ከባድ እንከን እንዳለበት ሊታይ ይችላል። በመኾኑም በሚጠቀሟቸው መሣሪያዎች ዙሪያ የሚወጡ ዜናዎችን በመከታተል ራስዎን ያዘምኑ።

    ለአንድ ሰው በአንድ መሣሪያ ዙሪያ ዜናዎችን መከታተል ሊከብድ ይችላል። በመኾኑም ተመሳሳይ ምርት እና አገልግሎቶችን የሚጠቀም የሞያ አጋር ጋር በመነጋገር ምን እየተካሄደ እንደኾነ በመስማት ከጊዜው ጋር አብረው ይሂዱ።

    መግዛት ያለብኝ የትኛውን ስልክ ነው? የትኛውንስ ኮምፒውተር?

    ለዲጂታል ደኅንነት አሰልጣኞች በብዛት ተደጋግሞ የሚጠየቅ ዋና ጥያቄ “መግዛት ያለብኝ የአንድሮይድ ስልክ ነው ወይስ አይፎን?” ወይም “መጠቀም ያለብኝ ማክ ነው ወይም ፒሲ?” ወይስ “የትኛውን ልጠቀም?”። ለእነዚህ ጥያቄዎች ቀላል መልስ የለም። አንጻራዊ የሶፍትዌሮች እና የመሣሪያዎች ደኅንነት አዳዲስ እንከኖች በተገኙ እና አሮጌ ህጸጾች በተስተካከሉ ቁጥር ሁልግዜም ይቀያየራል። ኩባንያዎች ለእርስዎ የተሻለ የደኅንነት አገልግሎት ለማቅረብ እርስ በእርስ ይወዳደራሉ ወይም ደኅንነታቸውን ሊያዳክም በሚችል የመንግስት ተፅዕኖ ውስጥ ሊኾኑ ይችላሉ።

    አንዳንድ አጠቃላይ ምክሮች ሁልጊዜም ትክክል ናቸው። አንድ መሣሪያ ወይም ስርዓተ ክወና ሲገዙ ሶፍትዌሮቻቸው የዘመኑ መኾናቸውን ያረጋግጡ። አብዛኛውን ጊዜ ቆየት ያለ ኮድን በመጠቀም በአጥቂዎች ሊሰነዘሩ የሚችሉ የደኅንነት ችግሮችን ሶፍትዌሮችን በማዘመን ሊፈቱ ይችላሉ። አንዳንድ ያረጁ ስልኮች እና ስርዓተ ክወናዎች የደኅንነት ዝመናዎች እንደማይሰራላቸው ይገንዘቡ፡፡በተለይ የማይክሮሶፍት ኩባንያ በዊንዶውስ ቪስታ፣ ኤክስፒ እና ቀድመው በነበሩ የዊንዶውስ ሥሪቶች እጅግ ከባድ ለኾኑ የደኅንነት ችግሮች እንኳ ምንም ዓይነት ማስተካከያዎች እንደማይቀበል ግልጽ አድርጓል። ይህም ማለት እነዚህን የሚጠቀሙ ከሆነ አምራቹ ከአጥቂዎች እንዲጠብቅዎት ተስፋ አያድርጉ ማለት ነው፡፡ ይህ ሥሪታቸው 10.11 በፊት ላሉ ኦኤስ ኤክስ ወይም ኢአይ ካፒቴን መሣሪያዎችም እውነት ነው)።

    አሁን እርስዎን የሚያጋጥሞትን ስጋቶች ተገንዝበዋል፡፡ እናም በዲጂታል የደኅንነት መሳሪያ ውስጥ ምን መፈለግ እንዳለበት ያውቃሉ፡፡ ለእርስዎ ልዩ ሁኔታ ይበልጥ ተገቢ የሆኑትን መሣሪያዎች በራስ መተማመን ይችላሉ፡፡.

    በሰርቪሊያንስ ሰልፍ ዲፌንስ ስማቸው የተጠቀሱ ምርቶች

    በኤስኤስዲ ስማቸው የሚጠቀስ የሶፍትዌሮች እና ሀርድዌሮች ከላይ ለተጠቀሱት መስፈርቶች ተገዢ መሆናቸውን ለማረጋገጥ እንሞክራለን፡፡ የምንዘረዝራቸው ምርቶች ከዚህ በታች የተዘረዘሩትን የሚያሟሉት ብቻ እንዲሆኑ በቀና መንፈስ እንጥራለን፡፡

    • ስለ ወቅቱ የዲጂታል ደኅንነት ጠንካራ መሬት የረገጠ መሰረት ያላቸውን፣
    • በአጠቃላይ ስለአሠራራቸው ግልጽ የሆኑ(ስለ ድክመታቸውም)፣
    • ፈጣሪዎቻቸው ራሳቸው ሊመዘብሯቸው የሚችሉበትን እድል የሚቃወም መከላከያ ያላቸው እና
    • በርካታ እና ቴክኔካዊ እውቀት ያለው ተጠቃሚ ይዘው በአሁን ግዜ ጥቅም ላይ ያሉ፡፡

    እኛ ይህንን ጽሑፍ በምንዘጋጅበት ወቅት ያለባቸውን ክፍተት የሚመረምር እና በፍጥነት ስጋቱን ለህዝብ ይፋ የሚገልጽ ብዙ ተመልካች እንዳላቸው እናምናለን፡፡ እባክዎ ስለ ደኅንነታቸውን ለመመርመር ወይም በነጻነት ለማረጋገጥ የሚያስችል ሃብት እንደሌለን ይረዱ፡፡ እነዚህን ምርቶች አናጸድቅምም ሙሉ የደኅንነት ዋስትናም አንሰጥም፡፡

    Last reviewed: 
    10-29-2018
  • በማኀበራዊ ሚዲያዎች ላይ ራስዎን መጠበቅ

    በኢንተርኔት ላይ ከምንጠቀማቸው እጅግ በጣም ዝነኛ ከሆኑ መካነ ድሮች መካከል የማኀበራዊ ሚዲያዎች ይገኙበታል። ፌስቡክ ከቢሊዮን በላይ፣ ኢንስታግራም እና ትዊተር እያንዳንዳቸው በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ተጠቃሚዎች አሏቸው። ማኀበራዊ ሚዲያዎች የተገነቡት የተለያዩ ሃሳቦችን፣ ፎቶግራፎችን እና የግል መረጃን ለማጋራት ነው። አሁን የመናገሪያ እና የመደራጃ መድረክ ሁነዋል፡፡ እነዚህ እንቅስቃሴዎች ሁሉ በግለኝነት እና በስም-አልባነት ላይ የተመረኮዙ ናቸው፡፡

    በመሆኑም ማህበራዊ ሚዲያን በሚጠቀሙበት ወቅት የሚከተሉትን ጥያቄዎች ከግምት ውስጥ ማስገባት ጠቃሚ ነው። እራሴን እየተከላከልኩኝ በእነዚህ የማህበራዊ መካነ ድሮች መልዕክት እንዴት መለዋወጥ እችላለሁ? መሠረታዊ ደኅንነቴ ምን ይመስላል? ማንነቴስ? እውቂያዎቼ እና ግንኙነቶቼስ? የትኛውን መረጃ በግል መያዝ ይጠበቅብኛል እና ከማንስ መደበቅ ይኖርብኛል?

    >ያሉበትን ሁኔታ መሰረት በማድረግ ከማኀበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮች፣ ከሌሎች የመካነ ድሩ ተጠቃሚዎች፣ ወይም ከሁለቱም እራስዎን መከላከል ይኖርብዎታል።

    የማኀበራዊ ሚዲያ መለያዎን ሲከፍቱ በህሊናዎ ማኖር ያለብዎ ጠቃሚ ምክሮች

    • እውነተኛ ስምዎን መጠቀም ይፈልጋሉን? አንዳንድ የማህበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮች ሰዎች እውነተኛ ስማቸውን እንዲጠቀሙ የሚያስገድድ “የእውነተኛ ስም አጠቃቀም ፖሊሲ” አላቸው። ነገር ግን ይህ ፖሊሲያቸው በጊዜ ሂደት እየላላ መጥቷል። በማህበራዊ ሚዲያ መካነ ድር በሚመዘገቡበት ወቅት እውነተኛ ስምዎን መጠቀም ካልፈለጉ አይጠቀሙ።
    • በሚመዘገቡበት ወቅት ከሚያስፈልገው በላይ መረጃ አይስጡ፡፡ ማንነትዎን መደበቅ የሚፈልጉ ከሆነ የተለየ የኢሜይል አድራሻ ይጠቀሙ። ስልክ ቁጥርዎን ይጠቀሙ። ስልክ ቁጥርዎን ከመስጠት ይከልከሉ፡፡ እነዚህ ሁለት መረጃዎች የእርስዎን ማንነት በተናጠል ለመለየት እና ከተለያዩ መለያዎች ጋር ሊገናኙ ይችላሉ፡፡
    • የመገለጫ ፎቶ ወይም ምስል በመምረጥ ረገድ ጥንቃቄ ይውሰዱ፡፡ ፎቶው ከተነሳበት ቦታ፣ ቀን እና ሰዓት ከሚያሳየው መረጃ በተጨማሪ ምስሉ ራሱ አንዳንድ መረጃዎችን ሊያቀርብ ይችላል፡፡ አንድ ፎቶ ከመምረጥዎ በፊት የሚከተለውን ይጠይቁ፣በቤትዎ ወይም በስራ ቦታዎ አከባቢ የተነሳ ነው? በፎቶው ላይ አድራሻዎች ወይም የጎዳና ምልክቶች ይታያሉ?
    • ያስተውሉ በሚመዘገቡበት ወቅት የአይ ፒ አድራሻዎ ተጨምሮ ሊመዘገብ እንደሚችል ይወቁ፡፡
    • ጠንካራ የይለፍ ቃል ይምረጡ፤ ከተቻለም ባለሁለት-ደረጃ ማረጋገጫመጠቀም ይጀምሩ፡፡
    • ያስተውሉ! የይለፍ ቃልዎን መልሰው ለማግኘት የሚጠቀሟቸው እንደ “የት ከተማ ነው የተወለዱት?” ወይም “የመጀመሪያ የቤት እንስሳዎ ስም ማን ይባላል?” የመሳሰሉ የይለፍ ቃል የምስጢር ጥያቄዎች ሲጠቀሙ ጥንቃቄ ያድርጉ፡፡   ምክንያቱም መልሱ ማኀበራዊ ሚዲያን በመፈተሸ ማግኘት እንደሚቻል ይወቁ። አንዳንድ ጊዜ የይለፍ ቃል የምስጢር መልሳችሁ የውሸት እንዲሆን ማድረግ ይኖርብዎታል፡፡ የይለፍ ቃል መልሶ ማግኛ ጥያቄዎች መልሶችን ለማስታወስ አንደኛው ጥሩ መንገድ ለተጨማሪ ደኅንነት የሐሰት መልሶችን በመምረጥ የይለፍ ቃል ማቀናበሪያ ላይ መመዝገብ ነው፡፡

    የማኀበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮችን የግላዊነት ፖሊሲን ይመልከቱ

    በሦስተኛ ወገኖች የተቀመጠ መረጃ ለራሳቸው ፖሊሲ ተገዢ ሲሆን ምንአልባትም ይህም ለንግድ አላማ ጥቅም ሊውል ወይም ለሌላ ለሶስተኛ ኩባንያ የግንድ ድርጅት ሊጋራ ይችላል። የደህንነት ፖሊሲን በደንብ አንብቦ መረዳት የሚቻል ተግባር እንዳልሆነ እንረዳለን። ነገር ግን የእርስዎ ውሂብ እንዴት ጥቅም ላይ እንደሚውል፣ መቼ ለሶስተኛ አካል ሊሰጥ እንደሚችል፣ እና ማህበራዊ አገልግሎቱ ከሕግ አስፈጻሚ አካላት ለሚቀርብ ጥያቄ መልስ የሚሰጠው እንዴት እንደሆነ የሚያትተውን ክፍል መቃኘት ግን ሊያስፈልግ ይችላል።

    የማኀበራዊ ሚዲያ መካነ ድሮች በብዛት ለትርፍ የተቋቋሙ የንግድ ተቋማት ናቸው። በአብዛኛውን ጊዜ እርስዎ በግልጽ ከሚያስቀምጡት በላይ እጅግ ስሱ የሆኑ መረጃዎችን ይስበስባሉ፦ የት እንዳሉ፣ ምን ፍላጎት እንዳለዎት እና የትኛው ማስታወቂያ እንደሚስብዎት፣ የትኞቹን መካነ ድሮች እንደጎበኙ (ለምሳሌ “በላይክ” በሚለው አዝራር)። አንዳንድ ጊዜ ሶስተኛ አካላት የሚያስቀምጧቸውን ኩኪዎች ማገድ ጥሩ ሊሆን ይችላል። እግር በእግር የሚከታተልን የመዳሰሻ ተጨማሪዎችን በማገድ መረጃን ለሶስተኛ አካላት ያለ እርስዎ እውቅና እንዳያስተላልፉ ማድረግ ይቻላል።

    የግለኝነት ቅንብርዎን መቀየር

    በነባሪ ያለውን ቅንብር ይቀይሩ። ለምሳሌ የሚለጥፏቸውን ነገሮች በአደባባይ ለሁሉም ሰው ወይስ ለተወሰኑ ሰዎች ብቻ ነው ማካፈል የሚፈልጉት? ሰዎች የኢሜል አድራሻዎን ወይም የስልክ ቁጥርዎን ተጠቅመው እርስዎን ማግኘት እንዲችሉ ይፈልጋሉ? ያሉበት አድራሻ በቀጥታ እንዲታወቅ ይፈልጋሉ?

    ምንም እንኳን እያንዳንዱ የማኀበራዊ ሚዲያ መድረክ የራሱ ልዩ ቅንብሮች ቢኖረውም አንዳንድ ተመሳሳይ ንድፎችን ሊያገኙ ይችላሉ፡፡

    • የግለኝነት ቅንብሮች "ምን ማየት እንደሚችል" ለሚለው ጥያቄ መልስ የመስጠት አዝማሚያ አላቸው፤ እዚህ ጋር ታዳሚዎች ነባሪዎችን («ይፋዊ»፣ «የጓደኞች ጓደኞች»፣ «ጓደኞች ብቻ»፣ ወዘተ…) ማድረጊያ፣ ያሉበት ቦታ፣ ፎቶዎች፣ ዕውቂያ መረጃ፣ መለያ መስጠት እና ሰዎች እንዴት የእርስዎን መገለጫ በፍለጋዎች ውስጥ ማግኘት እንደሚችሉ የሚመርጡበትን ቅንብሮችን ያገኛሉ፡፡
    • ደኅንነት (አንዳንዴ “ጥንቃቄ” የሚባለው) የበለጠ ሊሰራ የሚችለው ሌሎች መለያዎችን በማገድ/ዝም በማሰኘት ሊሆን ይቻላል ፡፡ ያልተፈቀዱ ሙከራዎች በመለያዎ ላይ ሲደረግ ለርስዎ እንዲያውቁት ማድረግም ይቻላል፡፡ አንዳንድ ጊዜ ልክ እንደ ባለሁለት-ደረጃ ማረጋገጫ እና እንደ መጠባበቂያ ኢሜይል/ የስልክ ቁጥር- በዚህ ክፍል ውስጥ ያገኛሉ፡፡ በሌላ ጊዜ እነዚህ የመግቢያ ቅንብሮች በመለያ ቅንጅቶች ወይም በመግቢያ ቅንብሮች ክፍል ውስጥ የይለፍ ቃልዎን ለመቀየር ከሚያስችሉ አማራጮች ጋር ያገኛሉ፡፡

    የደኅንነት እና ግላዊነት “ፍተሻዎች”ተጠቃሚ ይሁኑ፡፡ ፌስቡክ፣ ጎግል እና እና ሌሎች ዋና ዋና መካነ ድሮች "የደኅንነት ፍተሻዎች" አገልግሎቶችን ያቀርባሉ፡፡ እነዚህ አጋዥ ስልጠናዎች የሚመሩ የተለመዱ ግላዊነት እና የደኅንነት ቅንብሮች እንዴት መጠቀም እንደሚችሉ በቀላል ቋንቋ ይመርዎታል፡፡ እነዚህ አገልግሎቶች ለተጠቃሚዎች በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡

    በመጨረሻም የግላዊነት ቅንብሮች ሊቀየሩ የሚችሉ ነገሮች መሆናቸውን ማስታወስ ይገባል። አንዳንድ ጊዜ እነኚህ የግላዊነት ቅንብሮች ጠንካራ እና የማይመቹ ሊሆኑ ይችላሉ። የማይሆኑበት አጋጣሚም አለ፡፡ ማንኛውም በግል የነበረ መረጃ በአደባባይ ሊወጣ ወይም ሊጋራ እንደሚችል፣ ወይም ማንኛውም ተጨማሪ ቅንብሮች ለግላዊነትዎ የተሻለ ቁጥጥር እንደሚሰጥዎት ለማየት በእነኚህ ቅንብሮች ላይ የሚያካሂዷቸውን ለውጦች በንቃት ይከታተሉ።

    የተለያዩ መገለጫዎችን እንደተለያዩ ማቆየት

    ለብዙዎቻችን የተለያዩ መለያዎችን ማንነት ለይቶ ማስቀመጥ በጣም አስፈላጊ ነው፡፡ ይህ በየፍቅር ጓደኛ ማግኛ መካነ ድሮች፣ ሙያዊ መገለጫዎች፣ የማይታወቁ መለያዎች እና በተለያዩ ማኀበረሰቦች ውስጥ ያሉ መለያዎች ላይ ሊተገበር ይችላል፡፡

    ስልክ ቁጥሮች እና ፎቶዎችን ትኩረት ሊደረግባቸው የሚገቡ የመረጃ አይነቶች ናቸው፡፡ በተለይ ፎቶዎች ተለይተው የተቀመጡ መለያዎችን ሳይፈለግ ሊያገናኙ ይችላሉ፡፡ በሚገርም ሁኔታ ይህ ከፍቅር ጓደኛ መፈለጊያ መገለጫ እና የሙያ መገለጫዎችን ማያያዝ የሚያጋጥም የተለመደ ችግር ነው፡፡ ማንነትዎን እንዳይገለጥ ከፈለጉ ወይም የተወሰኑ የመለያዎች ከሌሎች ተለይተው እንዲቀመጡ የሚፈልጉ ከሆነ መስመር ላይ በማንኛውም ቦታ ያልተጠቀሙትን ፎቶ ወይም ምስል ይጠቀሙ፡፡ ይህንን ለማረጋገጥ የጎግል ምስል መፈለጊያን መጠቀም ይችላሉ፡፡ በጥንቃቄ ሊይዟቸው የሚገቡ የማያያዝ አቅም ያላቸው ሌሎች ነገሮች ስምዎ(የቅጽል ስሞችን ጨምሮ) እና ኢሜይል ናቸው፡፡ ከእነዚህ መረጃዎች ውስጥ አንዱ እርስዎ ባልጠበቁት ቦታ መኖራቸውን ካወቁ ምንም ፍርሃት አይሰማዎት፡፡ ይልቁንስ ቀስ በቀስ፣ ደረጃ በደረጃ ያስቡ፡፡ በአጠቃላይ በይነመረብዎ ያለዎትን መረጃ ለማጽዳት ከመሞከር ይልቅ የተወሰኑ የመረጃ ክፍሎችን፣ የት እንዳሉ እና ምን ማድረግ እንደሚችሉ ብቻ ትኩረት ያድርጉ፡፡

    ራስዎን ከፌስቡክ ቡድኖች ቅንብሮች ጋር ያላምዱ

    ፌስቡክ ቡድኖች ለማኀበራዊ እንቅስቃሴ፣ ቅስቀሳ እና ሌሎች ስሱ ተግባራት ማከናወኛ ስፍራዎች መሆናቸው እየጨመረ መምጣቱ የግሩፕ ቅንብሮች የሚያደናግሩ አድርጓቸዋል፡፡ ስለቡድን ቅንብር ይማሩ፤ ተሳታፊዎችም ስለ ቡድን ቅንብር እና የፌስቡክ ቡድኖች ደኅንነታቸው የተጠበቀ እና ግላዊ እንዲሆኑ ይስሩ፡፡

    ግላዊነት የቡድን ስፖርት ነው

    የእርስዎን የማኀበራዊ ሚደያ ቅንብሮች እና ጸባይ ብቻ አይቀይሩ፡፡ በመስመር ላይ እርስ በርስ ስለተገለጡ አደጋ የመፍጠር አቅም ያላቸው ስሱ የሆኑ መረጃዎች ከወዳጆችዎ ጋር ለመነጋገር ተጨማሪ እርምጃ ይውሰዱ፡፡ ምንም እንኳን የማኀበራዊ ሚዲያ መለያ ባይኖሮትም ከጽሑፎች ላይ ታግ የተደሩጉትን ቢያስለቅቁም ወዳጆችዎ ሳያውቁት ያሉበትን ቦታ ሊጠቁሙ እና ከእርስዎ ጋር ያላቸውን ግንኙነት ይፋ ሊያደርጉ ይችላሉ፡፡ ግለኝነትን መጠበቅ ማለት ራሳችንን ብቻ መጠበቅ ሳይሆን አንዳችን ላንዳችን መጠንቀቅንም ይጨምራል፡፡

    Last reviewed: 
    10-30-2018
  • የሚያጋጥምዎ አደጋዎችን መገምገም

    ጠቅላላ ውሂብዎን ሁልጊዜ ከሁሉም ሰው ለመጠበቅ መሞከር እጅግ አድካሚ እና የማይቻል ነው፡፡ ነገር ግን መፍራት የለብዎትም! ደኅንነት በጥንቃቄ በሚነደፍ ዕድቅ የሚመራ እና ለእርሶ ትክክለኛ የሆነውን እየተጠቀሙ የሚያዳብሩት ሂደት ነው፡፡ ደኅንነት ማለት እንዳንድ መሳሪያዎች መጠቀም ወይም ሶፍትዌር ማውረድ ማለት አይደለም፡፡ እርስዎ በተለየ የተጋረጠብዎን የደኅንነት ከመረዳት እና እነዚህን ስጋቶች እንዴት መመከት እንደሚቻል ከማወቅ የሚጀምር ነው፡፡.

    በኮምፒተር ደኅንነት ስጋት የሚባለው ውሂብዎን ከጥቃት ለመከላከል የሚያደርጉትን ጥረት የማሳነስ አቅም ያለው ክስተት ነው፡፡ ምን መከላከል እንደሚፈልጉ እና ከማን መከላከል እንደሚፈልጉ በመለየት ያጋጠመዎትን ስጋት መጋፈጥ ይችላሉ፡፡ ይህ ሂደት “የስጋት ሞዴል” ይባላል፡፡

    ይህ መመሪያ የስጋት ሞዴልዎን እንዴት መቅረጽ እንዳለብዎ ወይም የዲጂታል መረጃዎችዎ የሚያጋጥማቸውን አደጋ እንዴት መገምገም እንደሚችሉ እና የትኞቹ መፍትሔዎች ለእርስዎ የተሻለ እንደሆኑ ያስተምራል፡፡

    የስጋት ሞዴል እንዴት ያለ ነገር ነው? ቤትዎ እና ንብረትዎን እንዳይዘረፉ ይፈልጋሉ እንበል፡፡ ከዚያም የሚከተሉትን ጥያቀዎች ይጠይቃሉ፡

    በቤቴ ውስጥ ያለ ጥበቃ የሚያስፈልገው ነገር ምንድን ነው?

    • የንብረትዎ ዝርዝር ጌጣጌጦች፣ ኤሌክትሮኒክሶች፣ የባንክ ሰነዶች፣ የመጓጓዣ ሰነዶች ወይም ፎቶግራፎችን ሊጨምሩ ይቻላሉ፡፡

    ከማን ነው ራሴን መከላከል የምፈልገው?

    • የባለጋራዎችዎ ዝርዝር፡- ዘራፊዎችን፣ ደባልዎችዎን ወይም እንግዳዎችን ሊጨምር ይቻላል፡፡

    መከላከል ምን ያህል አስፈላጊ ነው?

    • ጎረቤቶቼ ከዚህ በፊት ተዘርፈው ያውቃሉ? ደባሎቼ ወይም እንግዶቼ ምን ያህል ታማኝ ናቸው? ባለጋራዎቼ እኔን ማጥቃት የሚያስችል ምን አቅም አላቸው? ግምት ውስጥ የማስገባቸው አደጋዎች ምንድን ናቸው?

    ይሄንን መከላከል ባልችል ሊደርስብኝ የሚችለው አደጋ መጠኑ ምን ያህል ነው?

    • በቤቴ ያለ ልተካዉ የማልችለው ነገር ምን ምንድን ነው? እነዚህን ነገሮች መተካት የሚያስችል ገንዘብ እና ጊዜ አለኝ? የገባኹት የመድኅን ዋስትና ከቤቴ የተዘረፉ ንብረቶችን ይጨምራል?

    ሊደርስብኝ ከሚችል አደጋ ራሴን ለመከላከል ምን ያህል ርቀት ለመሄድ ፈቃደኛ ነኝ?

    • ለአደጋ የተጋለጡ ሰነዶችን ማሰቀመጫ የሚሆን ካዝና ለመግዛት ፍቃደኛ ነኝ? እጅግ አስተማማኝ ቁልፎችን የመግዛት አቅም አለኝ? በአቅራቢያዬ የሚገኝ ባንክ የደኅንነት ሳጥን ተከራይቼ ውድ ንብረቶቼን ለማስቀመጥ ጊዜ አለኝ?

    እነዚህን ጥያቄዎች ለራስዎ ካቀረቡ በኋላ ማድረግ የሚችሉትን ነገር ለመገምገም ዝግጁ ነዎት፡፡ ንብረትዎችዎ ትልቅ ዋጋ ያላቸው ሆነው ነገር ግን የመዘረፍ እድላቸው ዝቅተኛ ከሆነ ካዝና በመግዛት ብዙ ገንዘብ ማውጣት አይኖርብዎት ይሆናል፡፡ ነገር ግን አደጋው ከፍተኛ ከሆነ ገበያ ላይ የሚገኝ ምርጥ ካዝና መግዛት ይኖርብዎታልም፤ ደኅንነት ስርዓት ለመጨመርን ማሰብ ይኖርብዎታል፡፡

    የደኅንነት ስጋት ሞዴል መገንባት የሚያጋጥምዎን የተለየ አደጋ ፣ ንብረትዎችዎን፣ ባለጋራዎችዎን፣ የባላጋራዎችዎን አቅም እና የተጋረጠብዎ አደጋ የመፈጸም ዕድል ምን ያህል እንደሆነ እንዲገነዘቡ ይረዳዎታል፡፡

    የስጋት ሞዴል ምንድን ነው? ከየትስ ነው የሚጀምረው?

    የስጋት ሞዴል ዋጋ በሚሰጧቸው ነገሮች ላይ ጉዳት የሚያስከትሉ ነገሮች እንዲለዩ እና ከማን መጠበቅ እንደሚገባዎ እንዲያውቁ ይረዳዎታል፡፡ የስጋት ሞዴልዎን ሲቀርጹ ለእነዚህ አምስት ጥያቄዎች መልስ ያዘጋጁ:

    1. ምንድን ነው መከላከል የምፈልገው?
    2. ራሴን መከላከል የምፈልገው ከማን ነው?
    3. ይሄንን መከላከል ባልችል ሊደርስብኝ የሚችለው አደጋ መጠኑ ምን ያህል ነው?
    4. ራሴን መከላከል ምን ያህል ነው የሚያስፈልገኝ?
    5. ሊደርስብኝ ከሚችል አደጋ ራሴን ለመከላከል ምን ያህል ርቀት ለመሄድ ፈቃደኛ ነኝ?

    እያንዳንዱን ጥያቄ በዝርዝር እንመልከት፡፡

    ምንድን ነው መከላከል የምፈልገው?

    ንብረት ዋጋ የሚሰጡት እና እንዳይጠፋብዎ የሚጠብቁት ነገር ነው፡፡ ስለ ዲጂታል ደህንነት በምንነጋገርበት ወቅት እሴት ወይም ንብረት የምንለው ነገር መረጃን እንደኾነ መታወቅ ይኖርበታል። ለምሳሌ የኢሜል አድራሻዎ፣ የወዳጆችዎ ዝርዝር፣ የፈጣን መልዕክት ልውውጥዎ፣ ቦታዎች እና የተለያዩ ሰነድዎችዎ በሙሉ ንብረትዎችዎ ናቸው። በተጨማሪም ኮምፒውተርዎ፣ ስልክዎ እና የመሳሰሉትም ንብረትዎችዎ ናቸው።

    የንብረትዎን ዝርዝር፣ ውሂብዎ የት እንደተቀመጠ፣ እነማን መጠቀም እንደሚችሉ እና ሌሎች እንዳይጠቀሙት የሚከለክላቸው ምን እንደኾነ ይጻፉ።.

    ራሴን መከላከል የምፈልገው ከማን ነው?

    ይህንን ጥያቄ ለመመለስ ማን እርስዎን አና መረጃዎችዎን ዒላማ ውስጥ ማስገባት ይፈልጋል የሚለውን ማወቅ ጠቃሚ ነው፡፡ ግለሰብ ወይም ሌላ አካል ንብረቶችዎ ላይ የሚጥል ሁሉ “ባለጋራዎ” ነው፡፡ አለቃዎ፣ የቀድሞ ባልደረባዎ፣ የቢዝነስ ተፎካካሪዎ፣ የሀገርዎ መንግስት ወይም በህዝባዊ ትይይዝት ላይ ያለ የመረጃ ጠላፊ አቅም ያላቸው የባለጋራዎች ምሳሌዎች ናቸው፡፡

    የእርስዎን ውሂብ ወይም የግንኙነት መረጃዎን ማግኘት የሚፈልግ ማን ሊኾን እንደሚችል ጥርጣሬ ውስጥ በማስገባት የባለጋራዎችዎን ዝርዝር ያውጡ። እነርሱም ግለሰቦች፣ የመንግስት አካላት ወይም ተቋማት ሊኾኑ ይችላሉ፡፡

    የስጋት ሞዴልዎን ካዘጋጁ በኋላ እንደባለጋራዎችዎ ማንነት፣ በተወሰኑ ሁኔታዎች ውስጥ ይህንን ዝርዝር ማስወገድ ይኖርብዎ ይሆናል፡፡

    ይሄንን መከላከል ባልችል ሊደርስብኝ የሚችለው አደጋ መጠኑ ምን ያህል ነው?

    ባለጋራዎ በመረጃዎ ላይ ጉዳት ወይም አደጋ ሊያደርስ የሚችልባቸው በርካታ መንገዶች አሉ። ለምሳሌ ግንኙነትዎ በኔትወርክ በሚተላለፍበት ወቅት ባለጋራዎ የግንኙነትዎን ይዘት ሊያዳምጥ ወይም ሊያነብ፤ ወይም የግል ውሂብዎን ሊሰረዝ ወይም ሊያበላሽ ይችላል።

    ባለጋራዎች የሚያደርሱት ጥቃት የተለያየ እንደኾነ ሁሉ ጥቃት ለመሰንዘር የሚነሱበት አላማም እንዲሁ የተለያየ ነው። ለምሳሌ ፖሊስ ወይም የተለያዩ የሕግ አስፈጻሚ አካላት የፈጸሙትን የሰብዓዊ መብት ጥሰት የሚያሳይ ቪዲዮ ቢኖርዎት መንግስት የዚህን ቪዲዮ ስርጭት ለመቀነስ በማሰብ ቪዲዮውን ለማጥፋት ወይም ተደራሽነቱን ለመቀነስ ሊሞክር ይችላል። በሌላ በኩል ደግሞ ፖለቲካዊ ባላንጣዎችዎ እንዲህ ዓይነቱን ድብቅ መረጃ ያለ እርስዎ ዕውቀት በእጃቸው ማስገባት እና ማተም ይፈልጉ ይሆናል።

    የስጋት ሞዴል ባለጋራዎ ከንብረትዎ በአንዱ ላይ ጥቃት ለመፈጸም ቢሳካለት የሚያስከትለውን ጉዳት መጠን በመረዳት ዙሪያ ያጠነጥናል፡፡ ይህን ለማድረግ የባለጋራዎን አቀም ከግምት ውሰጥ ማስገባት ይገባል፡፡ ለምሳሌ የስልክ አገልግሎት አቅራቢ በስልክዎ የሚያደርጉትን ግንኙነት በሙሉ ማግኘት ስለሚችል የራስዎን መረጃ በመጠቀም ሊጎዳዎት ይችላል። ክፍት የኾኑ የዋይፋይ ኔትወርኮችን በሚጠቀሙበት ወቅት መረጃ ጠላፊዎች ያልተመሰጠሩ ግንኙነትዎትን ሊያገኙ ይችላሉ። መንግስታት ደግሞ የበለጠ አቅም ይኖራቸዋል፡፡

    በመኾኑም ባለጋራዎ በግል ውሂብዎ ማድረግ የሚፈልገው ምን ሊኾን እንደሚችል ይዘርዝሩ።

    መከላከል ምን ያህል አስፈላጊ ነው?

    አደጋ የሚባለው የደኅንነት ስጋት የተወሰነ ንብረትዎን የምር መጠቃት አዝማሚያ ነው፡፡ ይህም ከአቅም ጋር ጎን ለጎን አብሮ የሚሄድ ነው። ምንም እንኳን የተንቀሳቃሽ ስልክ አገልግሎት አቅራቢ የእርስዎን ውሂብ ሙሉ በሙሉ የማግኘት አቅም ቢኖረውም የእርስዎን መልካም ስም ለማጉደፍ ኾን ብለው የግል ውሂብዎን በአደባባይ ላይ የመለጠፍ አዝማሚያው አናሳ ነው።

    በስጋት እና በአደጋው የመከሰት አዝማሚያ መካከል ያለውን ልዩነት ማወቅ ጠቃሚ ነው። ስጋት ሊከሰት የሚችለው ጉዳት ሲኾን አደጋው የመከሰቱ አዝማሚያ ወይም ሪስክ የሚባለው ደግሞ ይህ ስጋት ሊከሰት የሚችልበት አዝማሚያ ወይም የመኾን ዕድል ነው። ለምሳሌ የህንጻ መደርመስ ስጋት ቢኖር ይህ ስጋት ግን ለስምጥ ሸለቆ ቅርብ በሆኑ ከተሞች ሊከሰት የሚችልበት አዝማሚያ ወይም የመኾን ዕድል በርቀት ከሚገኙት በጣም ከፍ ያለ ነው።

    አደጋው የመከሰቱ አዝማሚያ ወይም የመኾን ዕድል ትንተናን ማካሄድ ግለሰባዊ እና በግለሰቡ አመለካከት የተቃኘ ሂደት ነው። ሁሉም ሰው ተመሳሳይ ስጋትን የሚያይበት እና ቅድሚያ የሚሰጥበት መንገድ ተመሳሳይ አይደለም። በርካታ ሰዎች የተወሰኑ ስጋቶች የመከሰት አዝማሚያቸው ምንም ይሁን ምን ለመጋፈጥ ፈቃደኛ አይደሉም። ምክንያቱም የስጋቱ መኖር ብቻ ከሚያስፈልጋቸው ዋጋ ጋር ሲወዳደር ሚዛን አይደፋም ብለው ስለሚያምኑ ነው። በሌሎች ሁኔታዎች ደግሞ ግለሰቦች አደጋው የመከሰት እድሉ ከፍተኛ ቢኾንም እንኳን ስጋቱን እንደ ችግር አያዩትም።

    በከፍተኛ ትኩረት ሊመለከቷቸው የሚገቡ ስጋቶችዎን በዝርዝር ይጻፉ፤ እንደገናም የመከሰት ዕድላቸው አናሳ የሆኑ ወይም ጉዳት የለሽ በመሆናቸው (ወይም ለመከላከል አዳጋች የሆኑትን) የሚያስጨንቅዎን ያስፍሩ፡፡

    ሊደርስብኝ ከሚችል አደጋ ራሴን ለመከላከል ምን ያህል ርቀት ለመሄድ ፈቃደኛ ነኝ?

    ይህንን ጥያቄ ለመመለስ የጉዳት አዝማሚያ ትንታኔ መስራት ያስፈልጋል፡፡ ሁሉም ሰው ተመሳሳይ ቅድሚያ የሚሰጣቸው ነገሮች አይኖሩትም ወይም ስጋቶችን በተመሳሳይ መንገድ አይመለከትም፡፡

    ለምሳሌ በብሔራዊ ደኅነነት ጉዳይ ውስጥ የሚገኝ ደንበኛውን የሚወክል የህግ አማካሪ/ጠበቃ ከአንድ ለልጅዋ አስቂኝ የድመት ቪዲዮዎችን ከምትልክ እናት በበለጠ የተመሰጠሩ ኢሜሎችን ለመጠቀም እና ግንኙነቶቹን ለመጠበቅ ብዙ ርቀት ይጓዛል፡፡

    ልዩ ስጋቶችዎ የሚያደርሱብዎን ጉዳት ለመቀነስ ያልዎትን አማራጮች በሙሉ ይዘርዝሩ፤ የገንዘብ እጥረት፣ የቴክኒክ ጉድለት ወይም ማኀበራዊ እንቅፋት ካለብዎም ያስፍሯቸው፡፡

    ሞዴል እንደ የዘወትር ተግባር

    የስጋት ሞዴልዎ እርስዎ ያሉበት ሁኔታ ሲቀየር አብሮ እንደሚቀየር በአእምሮዎ ይመዝግቡ፡፡ በዚህ ምክንያት በየጊዜው የስጋት ሞዴልን መገምገም ጥሩ ልምድ ነው፡፡

    በራስዎ ልዩ ሆኔታ ላይ የተመሰረተ የራስዎን የስጋት ሞዴል ይፍጠሩ፡፡ለወደፊት በቀን መቁጠሪያዎ ላይ ምልክት ያድርጉ፡፡ ይህም የስጋት ሞዴልዎን እንዲከልሱ እና አሁን ለሚገኙበት ሁኔታ ተገቢ መሆኑን እንዲፈትሹ ይረዳዎታል፡፡

    Last reviewed: 
    1-10-2019
  • ከሌሎች ጋር ስለመገናኘት

    የቴሌኮሚኒኬሽን ኔትወርኮች እና ኢንተርኔት ከሌሎች ሰዎች ጋር የምናደርገውን ግንኙነት ከምንጊዜውም በተሻለ ቀላል እንዲኾን ቢያደርጉም ክትትል ይበልጥ እንዲበረታ አድርገዋል። ግላዊነትዎን ለመጠበቅ ተጨማሪ እርምጃዎችን ካልወሰዱ እያንዳንዱ የስልክ ጥሪ፣ አጭር የጽሑፍ መልዕክቾች፣ ኢሜል ምልልሶች፣ ፈጣን የመልዕክት አገልግሎቶች፣ የድምጽ እና ቪዲዮ ጥሪዎች እና የማኀበራዊ ሚዲያ መልዕክቶች በሙሉ ለሌሎች አድማጮች ተጋላጭ ናቸው።

    በአብዛኛውን እና እጅግ በጣም የተሻለው ደኅንነቱ የተጠበቀ ግንኙነት የማድረጊያው መንገድ የመገናኛ አውታሮችን፣ ኮምፒውተሮችን ወይም ሰልኮችን ሳይጠቀሙ በአካል መገናኘት ነው። ነገር ግን ሁልጊዜም መገናኘት ስለማይቻል ቀጣዩ የተሻለ አማራጭ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን መጠቀም ነው፡፡

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ እንዴት ይሰራል?

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ መረጃው በዋናው መልእክት ላኪ (የመጀመሪያው "ጥግ") ሚስጥራዊ መልዕክት እንዲሆን መደረጉን እና የመጨረሻው ተቀባይ (ሁለተኛ "ጥግ") ብቻ ምስጢራዊው መልዕክት መፈታቱን ያረጋግጣል፡፡ ይህ ማለት ማንም ሰው በመሀል ገብቶ መስማት አይችልም፤ መልዕክትዎን አይፈታምም፡፡ ይህ የኢንተርኔት ካፌዎችን፣ የኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢው፣የሚጠቀሙት መካነ ድር እና የተንቀሳቃሽ ስልክ መተግበሪያዎንም ይጨምራል፡፡ በተወሰነ መልኩ በተቃራኒው በስልክዎ ላይ ባለመተግበሪያ የተመለከቱት መልዕክት ወይም በኮምፕዩተርዎ የጎበኙት መካነ ድር ራሳቸው የመተግበሪያው ወይም የመካነ ድሩ ባለቤት ያዩታል ማለት አይደለም፡፡ የጥሩ ምስጠራ ሁነኛ መለያው ምስጠራውን የነደፉት እና የተገበሩት ሰዎች ራሳቸውን እንኳን ሰብረው መግባት የማይችሉት ነው፡፡

    በኤስኤስዲ መካነ ድር ላይ መመሪያ የተዘጋጀላቸው መሣሪያዎች በሙሉ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን ይጠቀማሉ፡፡ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን ለማንኛውም አይነት ግንኙነትዎ የድምጽ እና ቪዲዮ ጥሪዎች፣ የጽሑፍ ውይይት እና ኢሜልን ጨምሮ መጠቀም ይችላሉ፡፡

    (ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን ከንብርብር ማጓጓዣ ምስጠራ ጋር መምታታት የለብዎትም፡፡ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ መልዕክትዎን ከእርስዎ እስከ ተቀባዩ ድረስ ሲጠብቅ ንብርብር ማጓጓዣ ምስጠራ ደግሞ መልዕክትዎ ከእርስዎ መሣሪያ ወደ መተግበሪያው ሰርቨር ወይም መካነ ድር እና ከመተግበሪያው ሰርቨር ወደ መልዕክት ተቀባዩ መሣሪያ ሲጓጓዝ ብቻ ነው ጥበቃ የሚያደርገው፡፡ በመሀል የእርስዎ መልዕክት መለዋወጫ አገልግሎት አቅራቢ ወይም የጎበኙት መካነ ድር ወይም የተጠቀሙት መተግበሪያ ያልተመሰጠረ የመልዕክትዎን ቅጂ ሊያገኙ ይችላሉ፡፡

    ከበስተጀርባ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ የሚሰራው እንዲህ ነው፡፡ ሁለት ግለሰቦች ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን ተጠቅመው መገናኘት ሲፈልጉ(ለምሳሌ አበበ እና ጫልቱ) እያንዳንዳቸው ቁልፎች የሚባሉትን ውሂቦች ማመንጨት አለባቸው። እነዚህ ቁልፎች ማንም ማንበብ የሚችለውን ውሂብ አዛማጅ ቁልፉን ከያዘው ሰው በቀር ማንም ማንበብ ወደማይችለው ውሂብ ይቀይራሉ፡፡ አበበ ለጫልቱ መልዕክትን ከመላኩ በፊት ጫልቱ ብቻ መልዕክቱን መፍታት እንድትችል በእርሷ መልዕክቱን ያመሰጥረዋል። የተመሰጠረውን መልዕክትም በኢንተርኔት ይልከዋል። ማንኛውም ግለሰብ የአበበ እና የጫልቱን ግንኙነት ቢሰልል እና አበበ መልዕክቱን ለመላክ የተጠቀመውን አገልግሎት (ለምሳሌ የአበበን የኢሜል መለያ) መጠቀም ቢችል እንኳን ሰላዩ የሚያየው የተደበቀውን መልዕክት እንጂ የመልዕክቱን ይዘት አይደለም። ጫልቱ መልዕክቱን በምትቀበልበት ወቅት የራሷን ቁልፍ በመጠቀም ይዘቱን ወደ ሚነበብ መልዕክት መፍታት አለባት።

    እንደ ጎግል ሐንጋውት ያሉ አንዳንድ አገልግሎቶች «ምስጠራን» ያስተዋውቃሉ፤ ነገር ግን የሚጠቀሙት በጎግል የተፈጠሩ እና ቁጥጥር ስር ያሉ ቁልፎችን ነው፡፡ ይህ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ አይደለም፡፡ ውይይቱ የምር ደኀንነቱ የተጠበቀ እንዲሆን "ጥግ"ዎች ብቻ ማመስጠር እና መፍታት የሚችሉበት ቁልፎች ሲኖራቸው ነው፡፡ የሚጠቀሙት አገልግሎት ቁልፎችን የሚቆጣጠር ከሆነ ያ አገልግሎት የማጓጓዣ ንብርብር-ምስጠራ ነው፡፡

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ ማለት ተጠቃሚዎች ቁልፎቻቸውን በሚስጢር የሚይዙበት ነው። በሌላ አገላለጽ ለመመስጠር እና ለመፍታት የሚያገለግሉት ቁልፎችን ትክክለኛ ሰዎችንብረታቸውን ሲያደርጓቸው ማለት ነው። ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን መጠቀም ቁልፎችን በትጋት የሚያረጋግጡ መተግበሪያዎችን መርጦ ከማውረድ ጀምሮ ሰፊ ጥረት ይጠይቃል።ነገር ግን ለተጠቃሚዎች ደኅንነታችን እጅግ በጣም የተሻለው ሁለቱም የሚጠቀሙበትን አገልግሎት ሰጪ አለማመን ነው።

    ስለ ምስጠራ ምን አውቃለው?የምስጠራ መሠረታዊ ጽንሰ ሐሳቦች እና የተለያዩ የምስጠራ አይነቶች በሚሉት ክፍሎች ስለምስጠራ የበለጠ ይማሩ፡፡

    የስልክ ጥሪዎች እና የጽሑፍ መልዕክቶች ከተመሰጠሩ የኢንተርኔት መልዕክቶች ጋር

    በመደበኛም ሆነ ተንቀሳቃሽ ስልክ ሲደውሉ ንግግርዎ ከጥግ እስከ ጥግ አልተመሰጠረም፤ አጭር ጽሑፍ መልዕክት( SMS) ሲልኩ ደግሞ መልዕክቱ ጭራሽ አልተመሰጠረም፡፡ ሁለቱም መንግሥታት ወይም ስልኩ ላይ ስልጣን ያለው ማንኛውም ሰው መልዕክቶችዎን እንዲያነብ ወይም ጥሪዎችዎን እንዲመዘግብ ይፈቅዳሉ፡፡ እርስዎ የተጋላጭነት አዝማሚያ ትንተና መንግስትን የሚያጠቃልል ከሆነ በበይነመረብ የሚንቀሳቀሱ ምስጠራዎችን አማራጮችን ይመርጡ ይሆናል፡፡ እንደ ጉርሻ፣ በአብዛኛው ከእነዚህ የምስጠራ አማራጮች ቪዲዮም ያቀርባሉ፡፡

    አንዳንድ ከጥግ እስከ ጥግ የተመሰጠረ የጽሑፍ፣ የድምጽ እና ምስል ጥሪዎችን የሚያቀርቡ አገልግሎቶች ወይም ሶፍትዌሮች ምሳሌዎች እነዚህን ይጨምራሉ፡-

    አንዳንድ በነባሪነት ከጥግ እስከ ጥግ የተመሰጠረ አገልግሎት የማይሰጡ አገልግሎቶች ምሳሌዎች እነዚህን ይጨምራሉ፡-

    • ጉግል ሐንጋውት
    • ካካዎ ቶክ
    • ላየን
    • ስናፕቻትt
    • ዊቻት
    • ኪውኪው
    • ያሁ ሜሴንጀር

    እንደ ፌስቡክ ሜሴንጀር እና ቴሌግራም ያሉ አገልግሎቶች ሆን ብለው ካበሯቸው ብቻ ከጥግ እስከ ጥግ የተመሰጠረ አግልግሎት ይሰጣሉ፡፡ እንደ አይሜሴጅ ያሉ ደግሞ ከጥግ እስከ ጥግ የተመሰጠረ አገልግሎት የሚሰጡት ሁሉቱም ተጠቃሚዎች ተመሳሳይ መሣሪያዎች ሲጠቀሙ ነው፡፡(አይሜሴጅ የሚሰራው ለአይፎን ተጠቃሚዎች ብቻ ነው፡፡)

    የመላላኪያ አገልግሎቶችን እስከምን ድረስ ያምኗቸዋል?

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ ከመንግሥታት፣ ጠላፊዎች እና የመልዕክት አገልግሎቱን ከሚሰጠው ድርጅት ከራሱ እርስዎን ሊከላከል ይችላል። ነገር ግን እነዚያ ቡድኖች በሙሉ የምንጠቀምባቸው ሶፍትዌሮች ምሥጢራዊ ለውጦችን ሊያደርጉ ይችሉ ይሆናል። ። ስለዚህ ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን እንደሚጠቀሙ ቢናገሩም እንኳን ባልተመሰጠረ ወይም በተዳከመ ምስጠራ ሊልኩ ይችላሉ።

    ኢኤፍኤፍን ጨምሮ ብዙ ቡድኖች የታወቁ አገልግሎት ሰጪዎች (ንብረትነቱ የፌስቡክ እንደሆነው ዋትስአፕ ወይም ሲግናል ያሉ) ቃል የገቡትን ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ የምር እየሰጡ መሆናቸውን ጊዜ ወስደው ይፈትሻሉ። ነገር ግን ለእነዚህ አደጋዎች አሳሳቢ ከሆኑ, በይፋ የሚታወቁ እና ምስጢራዊ ዘዴዎችን የሚጠቀሙ መሳሪያዎችን መጠቀም እና ከሚጠቀሙባቸው የትራንስፖርት ስርዓቶች ነጻ እንዲሆኑ የሚረዱ መሳሪያዎችን መጠቀም ይችላሉ። ኦቲአር እና ፒጂፒ ምሳሌዎች ናቸው። እነዚህ ስርዓቶች ለመተግበር በተጠቃሚ ላይ የሚመረኮዙ ሲሆኑ በአብዛኛው ጊዜ ለተጠቃሚዎች ምቹ አይደሉም። እና ሁሉንም ዘመናዊ የላቁ የምስጠራ ቴክኖሎጂዎችን የማይጠቀሙ የቆዩ ፕሮቶኮሎች ናቸው።

    ኦፍ ዘሪከርድ(ኦቲአር) ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራን የሚጠቀም ፕሮቶኮል ሲሆን የወዲያው መላላኪያ አገልግሎቶች ላይ ተደርቦ መስራት የሚችል ነው። ኦቲአርን ያካተቱ መሣሪያዎች እነዚህን ይጨምራሉ።

    ፒጂፒ (ወይም ፐሪቲ ጉድ ፕራይቬሲ) ለኤሜይል ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ የሚሰጥ መደበኛ አገልግሎት ነው። ፒጂፒ ምስጠራን እንዴት መጫን እና መጠቀም እንደሚችሉ ዝርዝር መረጃ ለማግኘት፡-

    ፒጂፒ ኢሜይል እጅግ ተመራጭ የሚሆነው ቴክኒካዊ ልምድ ላላቸው እና ቴክኒካዊ ልምድ ካላቸው ሌሎች ተጠቃሚዎች ጋር መልዕክት ለሚለዋወጡ እና የፒጂፒን ውስብስብነት እና ውስንነቶችን ለሚያውቁ ነው።

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ ማድረግ የማይችለው

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ የመስመር ላይ ግንኙነት ይዘትን ብቻ መደበቅ ይችላል። ነገር ግን ግንኙነት ማድረግዎን መደበቅ አይችልም። ይህ ማለት ዲበ ውሂብ አይጠብቅም ማለት ነው። ይህም የኢሜይል ርዕሰ ጉዳይ፣ ከማን ጋር ግንኙነት እያደረጉ እንዳሉ እና ግንኙነቱን መቼ እንደደረጉ የመሳሰሉትን ያጠቃልላል። ያሉበት ስፍራ ራሱ ዲበ ውሂብ ነው።

    የግንኙነትዎ ይዘት ሚስጥር በኾነበት ወቅት እንኳን ዲበ ውሂብ ወይም ስለ እርስዎ እጅግ በጣም ገላጭ መረጃን አሳልፎ ሊሰጥ ይችላል።

    የስልክ ጥሪዎ ዲበ ውሂብ አንዳንድ በጣም ሚስጥራዊ እና ስሱ የኾኑ መረጃዎችን አሳልፈው ሊሰጡ ይችላሉ። ለምሳሌ፦

    • ከሌሊቱ 8:24 ላይ በስልክ የወሲብ አገልግሎት ወደሚሰጡ እንደደወሉ እና ለ18 ደቂቃ እንዳወሩ ያውቃሉ ነገር ግን ስለ ምን እንዳወሩ አያውቁም።
    • ከራስ መኮንን ድልድይ ለእሳት አደጋ መከላከል መደወልዎን ያውቃሉ ነገር ግን የደወሉበት የመነጋገሪያ ርዕስ ሚስጥር እንደኾነ ይቆያል።
    • ከኤችአይቪ ምርመራ አገልግሎት ጋር፣ በመቀጠልም ከዶክተርዎ ጋር በተመሳሳይ ሰዓት እንደተነጋገሩ ያውቃሉ ነገር ግን ምን እንደተወያዩ አያውቁም።
    • ከአገር ውስጥ የወረዳ ጽሕፈት ቤት ጠመንጃ ህግን በተመለከተ ዘመቻ እያደረጉ እያለ ጥሪ እንደደረሱ ያውቃሉ:: እና ከዚያ በኋላ ሴናተሮች እና ኮንግሬሽን ተወካዮቻቸውን ወዲያውኑ ይደውላሉ። ነገር ግን የእነዚህ ጥሪዎች ይዘት ከመንግስት ጣልቃ ገብነት ይጠብቃል::
    • የማህጸን ስፔሻሊስት ጋር ደውለው ለግማሽ ሰዓት እንዳወሩ እና በመቀጠልም በአካባቢዎ የሚገኝ የቤተሰብ ምጣኔ አገልግሎት ጋር እንደደወሉ ያውቃሉ ነገር ግን ምን እንዳወሩ ማንም አያውቅም።

    ሌሎች ተጨማሪ አገልግሎቶች

    ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ ለእርስዎ ደኅንነቱ የተጠበቀ ግንኙነት ለማድረግ አስፈላጊ ከሆኑ ብዙ አገልግሎቶች ውስጥ አንዱ ነው። ከላይ እንደተገለፀው ከጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ ኩባንያዎች እና መንግስታት መልዕክቶችዎ ጋር እንዳይደርሱ ለመከላከል ጥሩ ነው። ነገር ግን ለብዙ ሰዎች, ኩባንያዎች እና መንግስታት ትልቁ የሚባሉት አይደሉም። ስለዚህም ጥግ እስከ ጥግ ምስጠራ ምናልባት ከፍተኛው ቀዳሚ ጉዳያቸው ላይሆን ይችላል።

    ለምሳሌ አንድ ሰው ስለ ትዳር አጋሩ፣ ወላጆቹ ወይም አሠሪው መሣሪያቸውን የማግኘት ዕድል ከተጨነቀ ፣ በአጭር ጊዜ “የሚጠፉ” መልዕክቶችን የመላክ አቅም መላኪያውን አገልግሎት ለመምረጥ የመወሰኛ ምክንያት ሊሆን ይችላል። ሌላ ሰው የስልክ ቁጥሩን ስለመስጠት ሊጨነቅ ይችላል፤ እናም የስልክ ቁጥር የሌለው "ቅጽል" መጠቀም መቻል አስፈላጊ ሊሆን ይችላል።

    በአጠቃላይ ሲታይ የደኅንነት እና የግላዊነት ገጽታዎች ደኅንነቱ የተጠበቀ የመገናኛ ዘዴን ለመምረጥ ብቸኛ ምክንያቶች አይደሉም። ጓደኞችዎ እና እውቅያዎችዎ የማይጠቀሙት ከሆነ ከፍተኛ የደኅንነት ባህሪያት ያለው መተግበሪያ ዋጋ የለውም። በጣም ታዋቂ እና በስፋት ጥቅም ላይ የዋሉ መተግበሪያዎች በአገር እና በማህበረሰብ እጅግ የተለያየ ተደራሽነት ሊኖራቸው ይችላል። ደካማ የአገልግሎቱ ጥራት ወይም መተግበሪያውን ለመጠቀም ክፍያ ለተወሰኑ ሰዎች የማይመች ሊያደርግው ይችላል።

    ከደኅንነቱ በተጠበቀ የመግባቢያ ዘዴ ውስጥ ምን ማግኘት እንደሚፈልጉ እና እንደሚያስፈልግዎ ይበልጥ በግልጽ በተረዱ ቁጥር ሰፊ፣ እርስ በርስ የሚጋጩ፣ አንዳንዴም ጊዜ ያለፈባቸው መረጃዎችን ለመለየት ይበልጥ ቀላል ይሆናል።

    Last reviewed: 
    12-7-2018
  • ጠንካራ የይለፍ ቃሎችን መፍጠር

    የይለፍ ቃል አቀናባሪዎችን በመጠቀም ጠንካራ የይለፍ ቃል መፍጠር

    የይለፍ ቃላትን ደጋግሞ መጠቀም በጣም መጥፎ የሚባል ደኅንነት ልማድ ነው። ምክንያቱም አጥቂው የተለያዩ አገልግሎቶች ላይ ደጋግመው የተጠቀሙትን አንድ የይለፍ ቃልን ካገኘ ብዙ መለያዎችዎን ሊያዳርስ ይችላል፡፡ ለዚህ ነው ብዙ፣ ጠንካራ፣ ልዩ የይለፍ ቃላትን ማግኘት በጣም አስፈላጊ የሆነው፡፡

    እንደ መታደል ሆኖ የይለፍ ቃል አቀናባሪ ሊረዳዎ ይችላል፡ የይለፍ ቃል አቀናባሪ ለእርስዎ የይለፍ ቃላትን መፍጠር እና ማከማቸት የሚችል መሣሪያ ነው፡፡ ስለዚህ በርካታ የተለያዩ የይለፍ ቃላትን ማስታወስ ሳይጠበቅብዎ በተለያዩ መካነ ድሮች እና አገልግሎቶች መጠቀም ይችላሉ:

    • የሰው ልጅ ሊገምተው የማይችል ጠንካራ የይለፍ ቃል ያመንጩ፡፡
    • በርካታ የይለፍ ቃላትን (እና ለደህንነት ጥያቄዎች የሰጡትን ምላሾች) በጥንቃቄ ያከማቹ፡፡

    • ሁሉንም የይለፍ ቃላትዎን በአንድ ዐብይ የይለፍ ቃል (ወይም የይለፍ ሐረግ) ይጠብቁ፡፡

    ኪፓስኤክስሲ ክፍት ምንጭ እና ነፃ የሆነ የይለፍ ቃል አቀናባሪ ምሳሌ ነው፡፡ ይህን መሣሪያ በዴስክቶፕዎ ላይ ማስቀመጥ ወይም በድር አሳሽዎ ውስጥ ሊያዋህዱት ይችላሉ፡፡ ኪፓስኤክስሲ ሲጠቀሙ የሚወስዷቸውን ለውጦች በቀጥታ አያስቀምጥም፡፡ ስለዚህ አንዳንድ የይለፍ ቃሎችን ካከሉ በኋላ አገልግሎቱን ካቋረጠ ለዘለቄታው ሊያጧቸው ይችላሉ፡፡ ይህንን በቅንብሮች ውስጥ መቀየር ይችላሉ፡፡

    የይለፍ ቃል አቀናባሪ ለእርስዎ ትክክለኛ መሣሪያ ስለመሆኑ ጥርጣሬ ያድርብዎታል? እንደ መንግስት ኃይለኛ የሆነ ባለጋራ እርስዎን ለማጥቃት ካቀደ ምናልባት ላይሆን ይችላል፡፡

    ያስታውሱ:

    • የይለፍ ቃል ማቀናበሪያን መጠቀም አንድ ክፍተትን ይፈጥራል::

    • የይለፍ ቃል ማቀናበሪያዎች የባለጋራዎች ግልጽ የሆኑ ኢላማዎች ናቸው.

    • ምርምሮች የይለፍ ቃል ማቀናበሪያዎች ለአደጋ የተጋለጡ መሆናቸውን ይጠቁማሉ፡፡

    ውድ ስለሆኑ የዲጂታል ጥቃቶች ከተጨነቁ በቴክኒክ ብዙም ያልረቀቁ ነገሮች ለመጠቀም አብልጠው ያስቡ፡፡ በቀላሉ (ከታች << ዳይስን በመጠቀም ጠንካራ የይለፍ ቃላትን በመፍጠር >> የሚለውን ይመልከቱ) ጠንካራ የይለፍ ቃል መፍጠር ይችላሉ፡ ይፃፉት እና ደኀንነቱ የተጠበቀ ቦታ ላይ ያስቀምጧቸው፡፡

    ይቆዩ፣ የይለፍ ቃላት በአእምሮ ብቻ የሚታወሱ ነገር ግን የማይጻፉ ናቸው ብለን እናስባለን? እርግጥ ነው በጽሑፍ ማኖር እና እንደ ኪስ ቦርሳዎ ያለ ቦታ ውስጥ ማስቀመጥ ጠቃሚ ነው፡፡ ቢያንስ የጻፉት የይለፍ ቃላት የጠፉ ወይም የተሰረቁ እንደሆነ ማወቅ ይቻላሉ፡፡

    ዳይስን በመጠቀም ጠንካራ የይለፍ ቃላትን መፍጠር

    በጣም ጠንካራ መሆን የሚያስፈልጋቸው እና ማስታወስ የሚገባዎ ጥቂት የይለፍ ቃላት አሉ፡፡ እነዚህም:

    ሰዎች የይለፍ ቃላትን ሲመርጡ ከሚያጋጥሟቸው ችግሮች ውስጥ አንዱ ሊተነበቡ የማይችሉ ምርጫዎች በማድረግ በጣም ጥሩ አለመሆናቸው ነው፡፡ ጠንካራ እና የማይረሳ የይለፍ ቃል ለመፍጠር ውጤታማ መንገድ ዳይስን እና በዘፈቀደ የተመረጡ የቃላት ዝርዝርን መጠቀም ናቸው፡፡ እነዚህ ቃላት አንድ ላይ በመሆን "የይለፍ ሐረግ"ዎን ይመሰርታሉ፡፡ "የይለፍ ሐረግ" ለተጨማሪ ደህንነት ሲባል ረጅም የሚደረግ የይለፍ ቃል አይነት ነው፡፡ ለዲስክ ምስጠራ እና የይለፍ ቃል ማቀናበሪያዎ ቢያንስ ስድስት ቃላትን እንዲመርጡ እንመክራለን፡፡

    ለምን በትንሹ ስድስት ቃላት እንዲጠቀሙ ይመከራሉ? በሀረግ ውስጥ ያሉትን ቃላት በዘፈቀደ ለመምረጥ ለምን ዳይስ እንጠቀማለን? የይለፍ ቃሉ የበለጠ በረዘመ ቁጥር እና በዘፈቀደ ሲመረጥ ለሰዎችም ሆነ ለኮምፕዮተሮች ለመገመት የበለጠ አስቸጋሪ ይሆናሉ፡፡ ለምን ለመገመት አስቸጋሪ የይለፍ ቃል እንሚያስፈልግዎ ለመረዳት የቪዲዮ ማብራሪያ rእዚህ ይገኛል፡፡

    ከኢኤፍኤፍ የቃላት ዝርዝርመካከል የይለፍ ሀረግ ለመመስረት ይሞክሩ፡፡

    ኮምፒውተርዎ ወይም መሣሪያዎ ጥቃት ከደረሰባቸው እና የስለላ ሶፍትዌር ከተጫነባቸው፣ የስለላ ሶፍትዌሩ የእርስዎን ዐብይ የይለፍ ቃል ሊመለከት እና የይለፍ ቃል ማቀናበሪያውን ይዘት ሊሰርቅ ይችላል፡፡ ስለዚህ የይለፍ ቃል ማቀናበሪያን ሲጠቀሙ ኮምፒውተርዎን እና ሌሎች መሣሪያዎችዎን ከሸረኛ ሶፍትዌር በጥንቃቄ መጠበቅ በጣም አስፈላጊ ነው።

    ጥቂት ስለ “ደህንነት ጥያቄዎች”

    መካነ ድሮች ማንነትዎን ለማረጋገጥ የሚጠቀሙባቸው "የደህንነት ጥያቄዎች" ሲመልሱ ጥንቃቄ ያድርጉ:: ለእነዚህ ጥያቄዎች በቅንነት የሚሰጡ ምላሾች ብዙዉን ጊዜ በይፋ ሊታወቁ የሚችሉ እውነታዎች ሲሆኑ የቆረጠ ባለጋራ በቀላሉ ሊያገኛቸው እና የይለፍ ቃልዎን ሰብሮ በመግባት ሊጠቀምባቸው ይችላል ፡፡

    ይልቁንስ ከእርሶ በቀር ማንም የሚያውቀው የውሸት መልሶች ይስጡ፡፡ ለምሳሌ የደህንነት ጥያቄው እንዲህ ከሆነ:

    “የመጀመሪያው የቤት እንስሳዎ ስም ማን ነበር?”

    የእርስዎ መልስ በይለፍ ቃል አቀናባሪዎ አማካኝነት በዘፈቀደ የተፈጠረ የይለፍ ቃል ሊሆን ይችላል፡፡ እነዚህን ሚስጥራዊ መልሶች በይለፍ ቃል አቀናባሪዎ ውስጥ ማከማቸት ይችላሉ፡፡

    የደህንነት ጥያቄዎችን የተጠቀሙባቸው መካነ ድሮች እና የሰጡትን ምላሾች ያስቡ፡፡ በተለያዩ መካነ ድሮች ወይም አገልግሎቶች ላይ ለበርካታ መለያዎች የተመሳሳይ የይለፍ ቃሎች ወይም የደህንነት ጥያቄዎችን አይጠቀሙ፡፡

    የይለፍ ቃላትዎን በበርካታ መሳሪያዎችዎ ላይ ማመሳሰል

    ብዙዎቹ የይለፍ ቃላት አቀናባሪዎች የይለፍ ቃላትዎን በመሳሪያዎች በኩል በይለፍ ቃል ማመሳሰል አገልግሎት አማካኝነት እንዲደርሱባቸው ያስችላሉ፡፡ ይሄ ማለት አንድ የይለፍ ቃልዎን በአንድ መሣሪያ ላይ ሲያሻሽሉ በሁሉም መሣሪያዎችዎ ላይ ይመሳሰላል፡፡

    የይለፍ ቃል አቀናባሪዎች የይለፍ ቃልዎን «በደመና ውስጥ» ይህም ማለት በርቀት ሰርቨር ላይ አመስጥረው ሊያከማቹ ይችላሉ፡፡ የይለፍ ቃላትዎን ሲፈልጉ እነዚህ አቀናባሪዎች ወዲያውኑ የይለፍ ቃሉን መልሶ በማውጣት ምስጠራውን ፈተው ያቀርባሉ፡፡ የይለፍ ቃላትን ማመሳሰል እና ለማከማቸት የራሳቸውን ሰርቨር የሚጠቀሙ የይለፍ ቃል አቀናባሪዎች የበለጠ ምቹ ናቸው፡፡ ነገር ግን በዚያው መጠን ለጥቃቶች የተጋለጡ ናቸው፡፡የይለፍ ቃላትዎ በኮምፒተርዎ እና በደመና ውስጥ ከተከማቹ አንድ የይለፍ ቃላትዎን ለማግኘት ኮምፒተርዎን መውሰድ አይኖርበትም፡፡(ነገር ግን የይለፍ ቃል አቀናባሪዎን የይለፍ ሐረግ ሰብረው ማግባት አለባቸው፡፡)

    ይሄ የሚያሳስብዎ ከሆነ የይለፍ ቃላትዎን ደመና ላይ እንዲከማች(እንዲመሰሳሰል) አይፍቀዱ፤ በእርስዎ መሣሪያዎች ላይ ማከማቸትን ይምረጡ፡፡

    ለማንኛውም የይለፍ ቃል ውሂብዎን ምትክ ፋይል ያስቀምጡት፡፡ የመጠባበቂያ ቅጂው ጠቃሚ የሚሆነው የይለፍ ቃል ማጠራቀሚያው ቢበላሽ ወይም ምናልባት መሣሪያዎ ቢሰረቅ ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ የይለፍ ቃል አቀናባሪዎች ምትክ ፋይል የሚያስቀምጡበት መንገድ አላቸው፤ ወይም መደበኛ የመጠባበቂያ ፕሮግራምዎን መጠቀም ይችላሉ፡፡

    ባለ ብዙ-ደረጃ ማረጋገጫ እና የአንድ ጊዜ የይለፍ ቃላት

    ጠንካራ እና ልዩ የይለፍ ቃላት እኩይ አካላት የእርስዎን መለያዎች ጋር ለመድረስ የሚያረጉትን ጥረት ይበልጥ ከባድ ያደርጋሉ፡፡ መለያዎችዎን የበለጠ ለመከላከል ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫ ይጠቀሙ፡፡

    አንዳንድ አገልግሎቶች ተጠቃሚዎች ወደ መለያቸው መግባት እንዲችሉ ሁለት ደረጃ ያለው (የይለፍ ቃል እና ሁለተኛ ደረጃ) እንዲኖራቸው የሚያስችላቸው ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫን (ሁለት እሴት፣ ባለብዙ-ማረጋገጫን ማረጋገጥ ወይም ባለ ሁለት ደረጃ ማረጋገጫን) ያቀርባሉ፡፡ ሁለተኛው ነገር በሞባይል መሳሪያ በሚንቀሳቀስ ፕሮግራም አማካኝነት የመነጨ የአንድ ጊዜ ብቻ የሆነ ሚስጢራዊ ኮድ ወይም ቁጥር ሊሆን ይችላል፡፡

    ባለሁለት ደረጃ ማረጋገጫ በሞባይል ስልክ አማካኝነት በሁለት መንገድ ሊከናወን ይችላል:

    • በስልክዎ የደህንነት ኮዶችን የሚፈጥሩ (እንደ ጎግል አውተንቲከተር ወይም አዉቲ ) ያሉ ማረጋገጫ መተግበሪያዎችን መጠቀም ይችላሉ ወይም ለብቻቸው ያሉ እንደ ዩቢኪይ ያሉ መሳሪያዎችን መጠቀም ይችላሉ፤ ወይም
    • አገልግሎቱ ወደመለያዎ መግባት በሚፈልጉበት ጊዜ የሚተይቡት ተጨማሪ የደህንነት ኮድ የያዘ አጭር የጽሑፍ መልዕክት ሊልክልዎ ይችላል፡፡

    የመምረጥ ዕድል ካልዎት ባለጋራ ወደስልኩ ሊያስተላለፈው ከሚችለው ከአጭር የጽሑፍ መልዕክት ይልቅ አልፎ ለመግባት አስቸጋሪ የሆነውን የማረጋገጫ መተግበሪያ ወይም ብቻውን ያለ መሣሪያን ይምረጡ፡፡

    እንደ ጎግል ያሉ አንዳንድ አገልግሎቶች የአንድ-ጊዜ የይለፍ ቃላት መፍጠር ይፈቅዳሉ፡፡ እነዚህም በወረቀት ላይ አትመው ወይም ወይም ጽፈው ይዘዋቸው ሊሄዱ ይችላሉ፡፡ እነዚህ የይለፍ ቃሎት አንድ ጊዜ ብቻ ይሰራሉ፡፡ ስለዚህ ሰላይ ሶፍትዌሮችን ተጠቅሞ መስረቅ ቢችል እንኳን ሌባው ለወደፊቱ ሊጠቀምበት አይችልም፡፡

    እርስዎ ወይም ድርጅትዎ የግልዎ የግንኙነት መስጫ መሠረተ ልማትን የሚያስተዳድሩ ከሆነ ወደ ስርዓትዎ ለመግባት ባለሁለት-ደረጃ ማረጋገጫን ማድረግ የሚያስችሎት ነፃ ሶፍትዌር አለ፡፡ በ”ጊዜ የተገደበ የአንድ ጊዜ የይለፍ ቃል”ን ትገበራዎችን የሚያቀርብ ሶፍትዌር ወይም RFC 6238 ይመልከቱ::

    አንዳንድ ጊዜ የይለፍ ቃልዎን መግለጥ ይኖርብዎታል

    የይለፍ ቃላትን ለመግለጽ የተደነገጉ ሕጎች ከቦታ ቦታ ይለያያሉ፡፡ በአንዳንድ አገሮች ይለፍ ቃልን አልሰጥም ብለው በህግ መከራከር ይችሉ ይሆናል፡፡ በአንዳንድ አከባቢያዊ ህጎች ደግሞ መንግስት የይለፍ ቃልን የመጠየቅ መብት ይሰጣ፡፡ እንዲውም ወይም የይለፍ ቃል እንደሚያውቁ ከጠረጠረ መንግስት እርስዎን ማሰር እንዲችል ይፈቅዳሉ፡፡ አካላዊ የማሰቃየት ተግባር እንደሰው የይለፍ ቃሉን እንዲሰጥ ጥቅም ላይ ይውላል፡፡ ወይም እራስዎን ድንበር አቋርጠው ሲያልፉ የይለፍ ቃልዎን አልሰጥም በማለትዎ ባለስልጣናት መሣሪያዎን ሊወርሱ ወይም ሊያዘገዩ የሚችሉበት ሁኔታ ውስጥ ሊገኙት ይቻላሉ፡፡

    ወደ አሜሪካ ሲጓዙ ወይም ከአሜሪካ ሲወጡ ማሣሪያዎን ከፍቶ ለመግባት የሚቀርብ ጥያቄን እንዴት ማስተናግድ እንደሚገባዎ የሚገልጽ የተለየ የዩናይትድ ስቴትስ ድንበሮችን ለሚያያቋርጡ መመሪያ አዘጋጅተናል፡፡ በሌሎች ሁኔታዎች አንድ ሰው እርስዎ ወይም ሌሎች ሰዎችን እንዴት የይለፍ ቃላትን እንዲሰጡ ያስገድዳል የሚለውን ማስብ እና መልሱን ተክትሎ የሚመጣውን ውጤት ማሰብ አለብዎት፡፡

    Last reviewed: 
    10-29-2018
  • የውሂብ ደኅንነት ጥበቃ

    ስማርት ስልክ፣ ላፕቶፕ ወይም ታብሌት ካልዎት ሁልጊዜም የሚንቀሳቀሱት ከፍተኛ መጠን ያለው ውሂብ ተሸክመው ነው፡፡ የእርስዎ ማኀበራዊ ዕውቂያዎች፣ ግላዊ ግኝኙነቶች፣ የግል ሰነዶች፣ፎቶግራፎች(ምንም አልባትም ደርዘን እና በሺሕ የሚቆጠሩ ሰዎች ምስጢራዊ መረጃዎች) የመሳሰሉት በዲጂታል መሣሪያዎ ከሚያስቀምጧቸው ነገሮች ውስጥ የተወሰኑ ምሳሌዎች ናቸው፡፡ በጣም ብዙ ውሂብ ስለምንይዝ እና ስለምናስቀምጥ ደኅንነቱን መጠበቅ ከባድ ነው፡፡ በቀላሉ ሊወሰድ የሚችል መሆኑ ደግሞ የበለጠ ከባድ ያደርገዋል፡፡

    ውሂብዎ ድንበር ላይ ሊያዝ፣ መንገድ ላይ ሊሰረቅ ወይም ከቤትዎ ሊዘረፍ እና በጥቂት ሰከንዶች ኮፒ ሊደረግ ይችላል፡፡ እንደአለመታደል ሆኖ በይለፍ ቃል፣ በግላዊ መለያ ቁጥር ወይም በፊት ገጽ ቢቆለፍም እንኳን መሣሪያው ከተያዘ ውሂቡን መጠበቅ አይቻልም፡፡ በአንጻራዊንት እነዚህን ቁልፎች በቀላሉ በማለፍ ወሂብ በቀላሉ በሚነበብ መልኩ ከውስጥ ይገኛል፡፡ ባለጋራ ያለ የይለፍ ቃል የእርስዎን ውሂብ ለመቅዳት ወይም ለማጥናት የሚጠበቅበት ወደ መሣሪያው መግባት ብቻ ነው፡፡

    ይህንን ግምት ውስጥ በማስገባት መሣሪያዎን በግዘፍ(ከነ ነፍሱ) የሚሰርቁ ሰዎች በቀላሉ እንዳያገኙት ማድረግ ይችላሉ፡፡የውሂብዎን ደኅንነት መጠበቅ የሚያችልዎት የተወሰኑ መንገዶችን እዚህ ያገኛሉ፡፡

    ውሂብዎን ያመስጥሩ

    ምስጠራ ከተጠቀሙ የእርስዎን የተመሰጠረ ውሂብ ለመፍታት ባለጋራዎ የሚያስፈልገው መሣሪያዎ እና የይለፍ ቃልዎን ነው፡፡ ስለዚህ የተሰወኑ ሰነዶችን ማቀፊያዎችን ሳይሆን ውሂብዎን በሙሉ ማመስጠር እጅግ የበለጠ ደኅንነት ይሰጣል፡፡ አብዛኛዎቹ ስማርት ስልኮች እና ኮምፒውተሮች አማራጭ ይሰጣሉ፡፡

    ለስማርት ስልኮች እና ታብሌቶች፡-

    • አንድሮይድ መጀመሪያ አዲስ ስልክ ሲያደራጁ ወይም ወደፊት በፈለጉበት ጊዜ ሙሉ ዲስክ ምስጠራ በሁሉም መሣሪያዎች ያቀርባል፤ ቅንብር ውስጥ “Security” ጋር ያገኙታል፡፡
    • እንደ አይፎን እና አይፓድ ያሉ የአፕል መሣሪያዎች “Data Protection” ብለው ይገልጹታል፡፡ ያብሩትና የይለፍ ኮድ ያስገቡ፡፡

    ለኮምፒውተር፡-

    • አፕል በማክኦኤስ ፋይልቫልት የሚባል አብሮ የተሰራ ሙሉ ዲስክ ምስጠራ ያቀርባል፡-
    • ሊኒክስ ዲስትሪቡሽን አብዛኛውን ጊዜ ስርዓተ ክውናውን ለመጀመሪያ ጊዜ ሲዳራጁ ሙሉ ዲስክ ምስጠራን ያቀርባል፡፡
    • ዊንዶውስ በኋላ ደግሞ ቪሲታ ቢትሎከር የሙሉ ዲስክ ምስጠራ አካተዋል፡፡

    የቢትሎከር ኮድ የተዘጋ እና በባለቤትነት የተያዘ ነው፡፡ ይህም ማለት ምን ያህል አስተማማኝ እንደሆነ ለማወቅ ለውጭ ገምጋሚዎች ከባድ ነው፡፡ ቢትሎከርን ለመጠቀም ማይክሮሶፍት ያለ ምንም የተሸሸገ ተጋላጭነት ደኅንነቱ የተጠበቀ የማከማቻ ስርዓት ያቀርባል ብለው ማመን ይኖርብዎታል፡፡ በሌላ በኩል አስቀድመው ዊንዶውስ እየተጠቀሙ ከሆነ በተመሳሳይ ደረጃ ማይክሮሶፍትን ይተማመኑበታል ማለት ነው፡፡ በዊንዶውስ ወይም በቢትሎከር ውስጥ ባለ የጀርባ የመረጃ መረብ ስለላ ጥቅሙን ሊያውቁ ወይም ሊጠቀሙባቸው ከሚችሉ ባለጋራዎች ካለብዎት እንደ ጂኤንዩ/ሊኒክስ ወይም ቢኤስዲ የመሳሰሉ አማራጭ ክፍት ምንጭ ስርዓቶችን ለመጠቀም ግንዛቤ ውሰዱ፤ በተለይ የደኅንነት ጥቃቶች ለመቋቋም ተብለው የጠነከሩ እንደቴይልስ ወይም ኩብዝ ኦኤስ ያሉትን ይጠቀሙ፡፡ እንደ አማራጭም የሃርድ ድራይቭን ለማመስጠር ቬራክሪፕትየዲስክ ምስጠራ ሶፍትዌርን ለመጫን ያስቡ፡፡

    ያስታውሱ፡- መሣሪያዎ ምስጠራውን በፈለገው ስም ይጥራው ጥሩ የሚሆነው እንደ የይለፍ ቃልዎ ጥሩነት ነው፡፡ አንድ ባለጋራ መሳሪያዎን በእጁ ካስገባ የይለፍ ቃልዎን ለማወቅ ረጅም ጊዜ አለው፡፡ ጠንካራና የማይረሳ የይለፍ ቃል ለመፍጠር ዳይስ እና የቃላት ዝርዝር መጠቀም ውጤታማ መንገድ ነው፡፡ እነዚህ ቃላት አንድ ላይ በመሆን "የይለፍ ሐረግ" ይባላሉ፡፡ "የይለፍ ሐረግ" ለተጨማሪ ደኅንነት ሲባል የረዘመ የይለፍ ቃል አይነት ነው፡፡ ለዲስክ ምስጠራ ቢያንስ ስድስት ቃላትን መምረጥ እንመክራለን፡፡ ለተጨማሪ መረጃ ጠንካራ የይለፍ ቃል መፍጠር የሚለውን መመሪያችንን ይመልከቱ፡፡

    ምንአልባት ለመልመድ እና በስማርት ስልክዎ ወይም ተንቀሳቃሽ መሣሪያዎ ላይ ረጅም የይለፍ ሐረግን ለመተየብ አስቸጋሪ ሊሆንብዎ ይችላል፡፡ ስለዚህ ምንም እንኳን ምስጠራ በአዘቦት መግባትን ለመከልከል ጠቃሚ ቢሆንም እርስዎ መጠቀም ያለብዎት የምር ምስጢራዊ መረጃዎችን ባለጋራ እንዳይደርስበት ለመደበቅ ነው፤ አሊያ የበለጠ ደኅንነቱ ወደ በተጠበቀ መሣሪያ ይገልብጡት፡፡

    ደኅንነቱ የተጠበቀ መሣሪያ ይፍጠሩ

    ደኅንነቱ የተጠበቀ ከባቢን ማግኘት ከባድ ሊሆን ይችላል፡፡ በጣም ሲጎብዙ የይለፍ ቃሎችን፣ ልማዶችን እና ምናልባትም በዋናው ኮምፒተርዎ ወይም መሣሪያዎ ላይ የሚጠቀሙት ሶፍትዌሮች ሊለውጡ ይችላሉ፡፡ በጣም በሚሰንፉ ጊዜ ደግሞ ምስጢራዊ መረጃን እየረሱ እንደሆነ ወይም አደገኛ ልምዶችን እየተጠቀሙ ስለመሆኑ ዘወትር ቢያሰላስሉም ችግሮችን ሲያውቁ መፍትሄዎችን ላይተገብሩ ይችላሉ ምክንያቱም አንዳንድ ጊዜ ለመነጋገር የሚፈልጉት ሰዎች ደኀንነቱ ያልተጠበቀ የዲጂታል ልምዶችን አሏቸው፡፡ ለምሳሌ፣ የስራ ባልደረባዎች ከእነርሱ የኢሜይል የሚመጡ አባሪዎችን እንዲከፍቱላቸው ሊፈልጉ ይችላሉ፡፡ ምንም እንኳን ባለጋራዎ የስራ ባልደረቦችዎ በመምሰል ሸርዌር ሊልክዎ ቢችልም፡፡

    ታዲያ መፍትሔው ምንድን ነው? በጣም ጠቃሚ እና ዋጋ ያላቸው ውሂቦች እና ግንኙነቶችን የበለጠ ደኅንነቱ በተጠበቀ መሣሪያ ለማስቀመጥ ያስቡ፡፡ ደኅንነቱ የተጠበቀ መሣሪያዎን የሚስጥራዊ ውሂብዎን ዋና ኮፒ ማስቀመጫ ሊያደርጉት ይችላሉ፡፡ ይህንን መሣሪያ አስፈላጊ ሲሆን ብቻ ይጠቀሙበት፡፡ ሲጠቀሙም ከሌላው ጊዜ የተለየ ጥንቃቄ ያድርጉ፡፡ የተላኩ አባሪዎችዎን መክፈት ወይም ደኅንነቱ ያልተጠበቀ ሶፍትዌር መጠቀም ሲፈልጉ በሌላ መሣሪያ ይጠቀሙ፡፡

    ተጨማሪ፣ ደኅንነቱ የተጠበቀ ኮምፒውተር እርስዎ እንደሚያስቡት በጣም ውድ አማራጭ አይደለም፡፡ በአብዛኛው ጥቅም ላይ የማይውል እና ጥቂት ፕሮግራሞችን ብቻ የሚያስተዳድረው ኮምፒውተር በጣም ፈጣን ወይም አዲስ መሆን አያስፈልገውም፡፡ ለአንዳንድ ዘመናዊ ላፕቶፕ ወይም ስልክ በሚገዙበት ገንዘብ ሽራፊ ኔትቡክ(ትንሽ ላፕቶፐ) መግዛት ይችላሉ፡፡ አሮጌ ስልኮችም እንደ ቴይልስ ያሉ ሶፍትዌሮችን ከአዳዲስ ሞዴሎች ጋር አብሮ ከሚሰሩት የበለጠ የመስራት ዕድል ይኖራቸዋል፡፡ አንዳንድ አጠቃላይ ምክሮች በአብዛኛው ጊዜ እውነት ናቸው፡፡ መሣሪያ ወይም ሲገዙ የሶፍትዌር ዝማኔዎችን የመጨረሻው ያድርጉ፡፡ ዝማኔዎች ብዙውን ጊዜ ጥቃት በሚያስከትሉ የቆዩ ኮዶች ላይ ያሉ የደኅንነት ችግሮችን ሊጠግኑ ይችላሉ፡፡ አንዳንድ የቆዩ ስርዓተ ክወናዎች ከአሁን በኋላ ሊሰሩ አይችሉም፤ ለደህንነት ማዘመኛዎችም ጭምር፡፡

    ደኅንነቱ የተጠበቀ ኮምፒውተር ስናደራጅ ደኅንነቱ የተጠበቀ ለማድረግ ምን እርምጃዎች መውሰድ እንችላለን?

    1. መሣሪያዎ በደንብ የተደበቀ፣ ቢነካካ ሊያውቁት በሚችልበት ቦታ የተቆለፈ የቁም ሳጥን መሳቢያ ውስጥ ያስቀመጡት፤ ለማንም ያስቀሙበትን ስፍራ አይንገሩ፡፡
    2. የኮምፒውተርዎ ሐርድ ድራይቭን በጠንካራ የይለፍ ሐረግ ይመስጥሩት፤ ቢሰረቅ እንኳን ያለ የይለፍ ሐረግ ሳይነበብ፣ ሊነበብ የማይችል እንደሆነ ይቆያል፡፡
    3. እንደ ቴይል ያሉ የግላዊነት እና የደኅንነት-ተኮር ስርዓተ ክወና ይጫኑ፡፡ በዕለት ተዕለት ስራዎ ውስጥ ነጻ-ምንጭ ስርዓተ ክወና የመጠቀም (ወይም የመፈለግ) ምርጫ ላይኖርዎት ይችል ይሆናል፡፡ ነገር ግን በዚህ ደኀንነቱ የተጠበቀ ኢሜይሎች ወይም ፈጣን መልዕክቶች ብቻ ማከማቸት፣ ማረም እና መፃፍ የሚፈልጉ ከሆነ, ቴይል ጥሩ ውጤት ይኖረዋል፤ ከፍተኛ የደኅንነት ቅንብሮችንም በነባሪነት ይዟል፡፡
    4. መሣሪያዎን ከኢንተርኔት ጋር አያገናኙ፡፡ ራስዎን ከመስመር ላይ ጥቃት እና ስለላ ለመከላከል እጅግ የተሻለው መንገድ ከኢንተርኔት ጋር አለመገናኘት መሆኑ አያስገርምም፡፡ መሣሪያዎ ከየትኛውም አውታረመረብ ወይም ዋይፋይ ጋር አለመገናኘቱን እርግጠኛ ይሁኑ፤ ሰነዶችን እንደ ዲቪዲ ወይም ዩኤስቢ ድራይቭ ባሉ ግዘፍ ያላቸው ማስተላለፊያ መንገዱች ተጠቅመው ይጫኑ፡፡ በአውታረመረብ ደኅንነት በኮምፒውተርዎ እና በቀረው መሀል ያለ “የአየር ክፍተት” የሚባል ነገር አለ፡፡ ይህንን አማራጭ የሚጠቀሙት ብዙ ጊዜ የማይጠቀሙበት ነገር ግን መቼም ሊያጡት የማይፈልጉትን(እንደ ፣ የይለፍ ቃላት ዝርዝር ወይም የሆነ የሚያምኖት ሰው በአደራ እርስዎ ጋር ያስቀመጠው የግል መረጃ) ውሂብ ለማስቀመጥ ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜ ከሙሉ ኮምፒውተር ይልቅ ሽሽግ የማስቀመጫ መሣሪያ ለመጠቀም ሊያስቡ ይችላሉ፡፡ የተመሰጠረ የዩኤስቢ ልክ ከኢንተርኔት ጋር እንዳልተገናኘ ሙሉ ኮምፒውተር በቀላሉ መሸሸግ የሚችል ጠቃሚ(ወይም ጥቅም አልባ) ሊሆን ይችላል፡፡
    5. ወደ ተለመዱ መለያዎችዎ አይግቡ፡፡ ደኅንነቱ የተጠበቀ መሣሪያዎን ከኢንተርኔት ጋር ለመገናኘት የሚጠቀሙ ከሆነ ከዚህ መሣሪያ ሆነው ግንኙነት የሚደርጉበት የተለየ የኢሜል መለያ ወይም ድር ይፍጠሩ፡፡ እናም ከእነዚህ አገልግሎቶች የአይፒ አድራሻዎን ለመከለል ቶር (ለሊኒክስለማክኦኤስ እና ዊንዶውስ መመሪያዎችን ይመልከቱ፡፡) ይጠቀሙ፡፡ የሆነ አካል የእርስዎን ማንነት በሸርዌር ለማጥቃት ወይም ግንኑነትዎን ሰብሮ ለማግባት ከመረጠ ቶር በእርስዎ ማንነት እና በዚህ መሣሪያ መሀል በመግባት በመነጠል መርዳት ይችላል፡፡

    አንድ ደኀንነቱ የተጠበቀ አንድ መሣሪያ ጠቃሚ እና ምስጢራዊ መረጃዎች ከባለጋራ ለመጠበቅ ቢረዳም አንድ የታወቀ የጥቃት ዒላማንም ይፈጥራል፡፡ መሣሪያው ከተበላሸ በአንድ ቅጂ ብቻ ያልዎትን ውሂብ የማጣትም አደጋ አለ፡፡ እርስዎ ውሂብዎን በሙሉ ማጣትዎ ባለጋራዎን የሚጠቅም ከሆነ ምንም እንኳን ደኀንነቱ የተጠበቀ ቢሆንም አንድ ቦታ ብቻ አያስቀምጡ፡፡ ቅጂውን አመስጥረው ሌላ ቦታ ያስቀምጡ፡፡

    ስለ ደኀንነቱ የተጠበቀ መሣሪያ የሀሳብ መለያየት ደኅንነቱ ያልተጠበቀ መሣሪያ እንዲኖር ያደርጋል፤ ይህ መሣሪያ ወደ ደኅንነቱ ያልተጠበቀ ወይም አደጋ ያለው ሥራ ሲከውኑ የሚጠቀሙት ነው፡፡ ለምሳሌ ያህል በርካታ ጋዜጠኞች እና ተሟጋቾች ሲጓዙ አንድ መሰረታዊ ኔትቡክ ይይዛሉ፡፡ ይህ ኮምፒዩተር ምንም አይነት ሰነዶች ወይም የተለመደው ዕውቂያ ወይም የኢሜይል መረጃ የለውም ስለዚህ ቢቀማ ወይም ቢቃኝ የሚደርሰው ኪሳራ ትንሽ ነው፡፡ ለሞባይል ስልኮች ተመሳሳይ ስልት ተግባራዊ ማድረግ ይችላሉ፡፡ ብዙውን ጊዜ ስማርትፎን የሚጠቀሙ ከሆነ ለተወሰኑ ጉዳዮች ሲጓዙ ርካሽ ተንቀሳቃሽ ስልክ መግዛትን ግምት ውስጥ ያስገቡ፡፡

    Last reviewed: 
    11-2-2018
  • ማመስጠር ምንድን ነው?

    ማመስጠር የኮዶች፣ የምስጢራዊ ቃላት እና መልዕክቶች ቀመራዊ ሳይንስ ነው። በረዥሙ የሰው ልጅ ታሪክ ሰዎች መልዕክታቸው ከታሰበለት ተቀባይ ሰው ውጪ በማንም እንዳይነበብ በማሰብ ምስጠራን ተጠቅመው መልእክት ተላልከዋል።

    በአሁኑ ጊዜ ምስጠራን ተግባራዊ ለማድረግ አቅም ያላቸው ኮምፒውተሮች አሉ። የዲጂታል ማመስጠሪያ ቴክኖሎጂ ከቀላል ሚስጥራዊ መልዕክቶች ባሻገር ሰፋ ላሉ ዓላማዎች ለምሳሌ የአንድ መልዕክት ጸሐፊን ማንነት ለማረጋገጥ ወይም ድርን በቶር ብራውዘር በሚስጥር ማሰስ እስከማስቻል ደርሰዋል።

    በአንዳንድ ኹኔታዎች ምስጠራ ቀላል እና ቀጥተኛ ሊኾን ይችላል። ነገር ግን ምስጠራ ወደ ስህተት ሊያመራ የሚችልበት አጋጣሚዎች ይኖራሉ። በመኾኑም የበለጠ በተረዱት መጠን በእንደዚህ ዓይነት ኹኔታዎች ውስጥ ደህንነትዎ የተረጋገጠ ይኾናል።

    በምስጠራ ጊዜ ሊረዱት የሚገባ ሦስት ሃሳቦች

    የግል እና የአደባባይ ቁልፎች

    በምስጠራ ጊዜ ሊረዷቸው ከሚገቡ በጣም ጠቃሚ ሃሳቦች መካከል አንዱ ነው። የተለመዱት የምስጠራ ዓይነቶች በኮምፒውተርዎ ላይ በምስጢር የሚያስቀምጡት እና ለእርስዎ ታስበው የተላኩ መልዕክቶችን ማንበብ እንዲችሉ የሚያደርግዎትን የግል ቁልፍን ይይዛሉ። በተጨማሪም የግል ቁልፍ ለሌሎች ሰዎች በሚልኳቸው መልእክቶች ላይ የማይረሱ የዲጂታል ፊርማን እንዲያስቀምጡ ያግዙዎታል። በሌላ በኩል ደግሞ የአደባባይ ቁልፍ ተጓዳኞችዎ ከእርሶ ጋር በድብቅ ግንኙነት እንዲያደርጉ ለሌሎች የሚያስተላልፉት ወይም የሚያትሙት ሰነድ ሲኾን ከእርስዎ የኾኑ ፊርማዎችንም ያጣራል። የግል እና የአደባባይ ቁልፎች ልክ ለሁለት እኩል እንደተከፈለ አለት ጥንድ ኾነው የሚመጡ ቢኾኑም ተመሳሳይ ግን አይደሉም።

    የደህንነት ምስክር ወረቀቶች

    ሌላው በምስጠራ ጊዜ ሊረዱት የሚገባ እጅግ በጣም ጠቃሚ ሃሳብ የደህንነት ምስክር ወረቀት የሚባለው ነው። በኮምፒውተርዎ ላይ ያለ የድር መዳሰሻ HTTPSን በመጠቀም ሚስጥራዊ ግንኙነትን ከድረ ገጾች ጋር ማድረግ ይችላል። ይህንን ሲያደርጉ የአደባባይ ቁልፎቹ የዶሜን ስም (ልክ www.google.comwww.amazon.com፣ ወይም ssd.eff.org) ለማጣራት የምስክር ወረቀቶቹን ይመረምራሉ። የምስክር ወረቀቶች ከእነርሱ ጋር ደህንነቱ የተጠበቀ ግንኙነት እንዲያደርጉ የአንድን ሰው ወይም ድረ ገጽ ትክክለኛ የአደባባይ ቁልፍን ያውቁ እንደኾን የሚያረገግጡበት አንዱ መንገድ ነው።

    ከጊዜ ወደ ጊዜ ከምስክር ወረቀት ጋር የተያያዙ የስህተት መልዕክቶችን በድር ላይ ያያሉ። አብዛኛውን ጊዜ ይህ የሚኾንበት ምክንያት የሆቴል ወይም የካፌ ኔትወርክ ከድረ ገጹ ጋር የሚያደርጉትን የሚስጥር ግንኙነት ለመስበር ስለሚሞክር ነው። በተጨማሪም በቢሮክራሲያዊ የምስክር ወረቀት ስርዓት ስህተት ምክንያት የስህተት መልዕክት ማየት የተለመደ ነው። ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ይህ የሚኾንበት ምክንያት የተመሰጠረውን ግንኙነት መዝባሪዎች፣ ሌቦች፣ ፖሊስ፣ ወይም የመንግስት ሰላዮች ለመስበር በሚሞክሩበት ወቅት ነው።

    ያለ መታደል ኾኖ በእነዚህ መካከል ያለውን ልዩነት ለመለየት በጣም አስቸጋሪ ነው። ይህ ማለት መለያ ካለዎት ድረ ገጽ ጋር የሚገናኝ ከኾነ ወይም ማንኛውንም ዓይነት ስሱ መረጃን እያነበቡ ከኾነ የምስክር ወረቀት ማስጠንቀቂያን በምንም ዓይነት ኹኔታ ማለፍ የለብዎትም።

    የቁልፍ ጣት አሻራ

    “” የሚለው ቃል በኮምፒውተር ደህንነት መስክ ብዙ የተለያዩ ነገሮችን ማለት ነው። “የቁልፍ የጣት አሻራ” አንዱ የቃሉ አጠቃቀም ሲኾን በኢንተርኔት ላይ ያለ አንድ ሰው ትክክለኛውን የግል ቁልፍ እንደሚጠቀም በተለየ እና ደህንነቱ በተጠበቀ መንገድ ለማጣራት የሚረዳዎ ይህንን "342e 2309 bd20 0912 ff10 6c63 2192 1928" የሚመስል የጽሁፍ ሕብረ-ቁምፊ ነው። የአንድ ሰው የጣት አሻራ ትክክል እንደኾነ ካጣሩ ያ ሰው በእርግጥ እሱ እንደኾነ ከፍ ያለ እርግጠኛነት ይሰጥዎታል። ነገር ግን እንከን አልባ አይደለም። ምክንያቱም ቁልፉ ከተቀዳ ወይም ከተሰረቀ ሌላ ሰው ተመሳሳይ የጣት አሻራን መጠቀም ስለሚችል ነው።

    Last reviewed: 
    4-22-2015
Next:
JavaScript license information